'Transparantie' verhullend, populair begrip
 

23 mei 2013

'Transparantie' verhullend, populair begrip

2012-05-25 | Bron: iNSnet |
Transparantie verhult meer dan dat het zichtbaar maakt. Dat concludeert Erna Scholtes, die promoveerde op 'Transparantie, icoon van een dolende overheid'. Transparantie is bij politici een populair begrip omdat het zoveel verschillende betekenissen heeft. Zij stelde zich in haar promotieonderzoek de vraag ‘Wat is de strekking van transparantie en wat is de veronderstelde impact die politici ermee voor ogen hebben?’.

Ideaal begrip
Scholtes bestudeerde duizenden Kamerstukken en destilleerde daar zeven betekenissen van het begrip transparantie uit, met niet minder dan 36 varianten. Wat verklaart deze populariteit? 'Juist omdat je er zoveel betekenissen aan kunt geven, is het een ideaal begrip', zegt Scholtes, die als organisatieadviseur werkt bij Twynstra Gudde. Op basis van onderzoek van meer dan 5000 Tweede Kamerstukken uit de periode 1995-2010 laat de auteur zien dat het begrip transparantie veel verschillende betekenissen heeft. Daarom is het ook zo populair onder politici. Of het nu gaat om de woekerpolissen, het bevorderen van marktwerking in de zorg of de benoeming van de vice-president van de Raad van State, transparantie wordt steeds als remedie gezien. Maar het begrip betekent in al die gevallen iets anders.

Geneeskrachtige werking
'Iedereen associeert transparantie met iets positiefs. Je krijgt er geen moeilijke vragen over: iedereen voelt aan dat het iets goeds is. Voor politici is dat interessant. Wat ze bedoelen wanneer ze het woord transparantie in de mond nemen, laten ze in het midden. Tegelijkertijd dichten ze transparantie ongelooflijke geneeskrachtige werking toe. Of het nu gaat over de kwaliteit van onderwijs, de kosten van de gezondheidszorg, de zelfredzaamheid van burgers, dienstverlening of het vertrouwen in de overheid –transparantie werkt er heilzaam voor. Juist omdat het zo'n ongedefinieerd, niet zelden zelfs verhullend begrip is, gebruiken politici het graag.'

Troebel
Scholtes meent dat al die transparantie soms het tegenovergestelde resultaat heeft van wat het beoogt. 'Het publiek maken van topinkomens heeft geleid tot woede en wantrouwen bij de bevolking. De enorme hoeveelheid informatie waarover mensen kunnen beschikken, vertroebelt eerder het beeld van wat de overheid doet dan dat het verheldert.' “Politici die roepen om transparantie maken een betrokken en betrouwbare  indruk. Transparantie, daar kun je toch niet tegen zijn?” zegt Scholtes, “Maar inhoudelijk is het maar de vraag of de beleidsdoelstellingen dichterbij worden gebracht. Bovendien is transparantie lang niet altijd te verkiezen.” Het is dus geen eenduidig begrip, maar evenmin een eenvoudige oplossing. En het is geen onschuldig fenomeen, omdat transparantie net zo goed selecteert en verhult.

Revival van transparantie
Inmiddels begint transparantie sleets te raken, denkt Scholtes. 'Ik moet nog zien of het over een paar jaar nog steeds zo populair is. Toen ik vijf jaar geleden begon te tellen, zag ik tot mijn schrik dat het gebruik terugliep. Ik dacht: ik moet snel zijn, anders heb ik straks een oudbakken onderwerp te pakken. Maar gelukkig kwam daar in 2008 de kredietcrisis overheen. Die heeft gezorgd voor een geweldige revival van transparantie. Maar nu begint het uitgewerkt te raken.'

Solidariteit
Nu is het zoeken naar een nieuw begrip waar niemand tegen kan zijn en dat op veel manieren is te interpreteren. Scholtes denkt dat 'solidariteit' een goede kans maakt. 'Een half jaar geleden dacht ik dat 'solidariteit' in de vergetelheid was geraakt, maar opeens is het terug. Te pas en te onpas. Volgens mij zit 'solidariteit' eraan te komen.'

Bronnen:
Binnenlands Bestuur
Twijnstra Gudde
Steun ons!
Reacties: 0 | reageer