Een nieuwe, zwaar besmettelijke variant van het kapitalisme

In de Engelstalige cultuur heet het 'grassroots'. In Nederland 'burgerinitiatief' of 'coöperatie' of iets met 'crowd-' ervoor. Vorige week had NCRV's Altijd Wat er een mooi voorbeeld van, zij het vooralsnog met een open einde. In de achterstandswijk Heechterp-Schieringen in Leeuwarden ('één van de armste buurten van Nederland') hebben bewoners er na vele jaren genoeg van.

Aangezien het werk van de gemeente in de wijk toch niet echt resultaat oplevert, willen zij de zaken omdraaien. 'Geef ons het geld dat jullie bijvoorbeeld aan schoonmaak van de wijk en de flats en de publieke ruimte uitgeven - volgens onze gegevens 27.000 per jaar- en wij zoeken iemand uit ons eigen midden die dat (met hart van de wijk) voor ietsje minder veel béter doet!'. Zo creëert het zogenaamde 'bewoners bedrijf' van de buurtgenoten nieuwe banen!

Het herinnert ons eraan dat 'gemeente' een afgeleide is van 'de meent'. Datgene wat we ge-meen-schappelijk hebben, wat in feite van iedereen is. Dat gevoel groeit en is te vinden in de energie, bij voedsel, in urban farming en moestuinen, in afval, in verzekeringen, en nu dus ook in arme buurten. Hergebruiken en heruitvinden is een trend bij particulieren die overwegen om het dak van hun koopwoning te beleggen met zonnepanelen of 'dakkers' (dak-akkers); het is ook de reden dat mensen elkaar steeds meer opzoeken in gezamenlijk en gezellig de crisis te lijf gaan: denk aan thuisafgehaald.nl.

Willemijn Verloop van War Child vatte deze ontwikkeling dit weekend in de Balie en De Volkskrant nog eens samen onder de termen 'social enterprise' en 'sociale innovatie'.

Of wat dacht u van 'social smart grids'? Het oude maatschappelijk middenveld alias de 'civil society' herstelt zich, maar dan 2.0, als gezamenlijk ondernemende burgers. In de VPRO Tegenlicht-aflevering 'Power to the People' van maandag 8 oktober omschrijft econoom en pleitbezorger duurzaamheid Jeremy Rifkin het als een nieuwe mengvorm van kapitalisme en communisme. Hij noemt deze vorm van kapitalisme 'distributief kapitalisme' (distributive capitalism), bezit wordt gemeenschappelijker en iedereen wordt manufacterer. Het vliegt niet uit de bocht zoals andere vormen van kapitalisme en het maakt niet de fouten van het communisme.

Je zou het 'burgerkapitalisme' kunnen noemen of 'coop capitalism' (Noreena Hertz). Het paart individueel ondernemerschap en privaat initiatief aan gezamenlijkheid, collectieve actie en 'le commun'. Terwijl overheden niet thuis geven vanwege dalende budgetten en bezuinigingen, en banken en bedrijven zichzelf verliezen in schaalvergroting en klant onvriendelijkheid (remember 'the muppets'?) wordt lokaal en decentraal aan de basis weer nieuwe waarde gecreëerd. Oftewel: het gras dat de oude gemeente niet meer maait en dat door de grote bedrijven is afgegraasd groeit van onder weer op. En wie onderhoudt z'n gazon nou beter en vooral liefdevoller: bestuurders, CEO's of burgers?

William de Bruijn

Eén van die basale graswortel-bewegingen is Transition Towns! Zie: http://transitiontowns.nl/ VPRO noemt een aantal pioniers zoals Eetbare Stad Deventer, Duursaam Breda, Grunneger Power die vanuit Transition Towns groepen opgezet zijn.

Transition Towns veroorzaken golven van kleinschalige, sociale en betaalbare oplossingen die  de omschakeling naar een volledig duurzame wereld gaan versnellen. Onafhankelijke burgerinitiatieven doorbreken de impasse rond duurzaamheid in politiek en economie.