'Stel kleine boer en regio centraal in voedselvoorziening'
 

23 mei 2013

'Stel kleine boer en regio centraal in voedselvoorziening'

2012-10-21 | Bron: iNSnet |
'Stel kleine boer en regio centraal in voedselvoorziening'

Professor Louise Fresco, hoogleraar duurzame ontwikkeling aan de UvA, heeft met haar recente oraties en nieuwe boek ‘Hamburgers in het paradijs’ de gevestigde orde nog eens een hart onder de riem gestoken. Zij verdedigt de intensieve veehouderij en schrijft dat we desnoods wel zonder bijen kunnen en ook wel zonder fruit.

Mevrouw Fresco staat hoog aangeschreven maar zet met haar recente uitlatingen mensen op het verkeerde been. Vanuit verschillende richtingen, zoals vanuit de milieubeweging, ontwikkelingssamenwerking, gezondheidsinstellingen en de biologische sectoren krijgt zij tegenwoordig veel kritiek. Ook van mij.

Een van de stellingen van mevrouw Fresco is, dat biologische landbouw de wereld niet kan voeden. Hoe kan zij dat beweren als heel veel landbouwgrond in de afgelopen decennia door oneigenlijk gebruik volgens conventionele productiemethoden - te zware machines, eenzijdige bemesting met kunstmest, etc. - is geërodeerd en alleen met hoge inputkosten (kunstmest, chemie, beregening, etc.) productief kan worden gehouden?

In een Duitse uitzending van 16 oktober jl. praatten Ibrahim Coulibaly, een boerenleider van de CNOP in Mali en een Duitse biologische boer, een Duitse vertegenwoordiger van boerenbelangen in Brussel, een Franse tropische landbouwingenieur en de Franse journaliste Marie-Monique Robin over de stelling “Bio kan negen miljard mensen in de wereld voeden”. Op de vertegenwoordiger uit Brussel na kon iedereen die stelling onderschrijven. Maar dan moet volgens Coulibaly het boer zijn weer waarde worden gegeven en moeten de jonge boer en boerin zekerheid krijgen wat betreft het eigendomsrecht  van hun grond. Want dan pas zullen zij in de grond willen investeren.

Eigendom is in veel Afrikaanse landen nog in de locale of familiale sfeer geregeld maar niet adequaat en niet altijd rechtsgeldig. Coulibaly: "Tegenwoordig worden de boeren van de beste gronden verjaagd voor een grote exploitant." In zijn ogen heeft niet de politiek de macht, maar het groot kapitaal en wordt er veel gelobbyd. Ook de FAO wordt daar volgens hem door beïnvloed. De belangrijkste conclusies in de uitzending waren: "Ja, de biologische landbouw kan negen miljard mensen voeden. Stel de ‘kleine’ boer in Afrika weer centraal en laat haar / hem telen voor de eigen regio. En stop met (gesubsidieerd) exporteren van overschotten uit Europa en de VS."

Zelf heb ik zeven jaar in de Afrikaanse landbouw gewerkt en ik ben het eens met de stelling dat biologische landbouw negen miljard mensen in de wereld kan voeden. Want met biologische landbouw wordt de bodem weer levend en gezond en krijgt ook de biodiversiteit meer kans. Daarmee wil ik niet beweren, dat andere vormen van duurzame landbouw of integratie daarvan niet goed zouden kunnen zijn.

Er zijn meerdere wegen naar Rome. Maar de theorie die mevrouw Fresco de laatste tijd verkondigt en waaruit zij kennelijk haar optimisme put, klopt in meerdere opzichten gewoon niet. Daarmee heeft zij als hooggeplaatste wetenschapper nieuwe problemen gecreëerd, zoals de berusting en het behoud van de huidige krachtsverhoudingen, het miskennen van de belangen van 'kleine' boeren in zuidelijke landen en de miskenning van het belang van de biodiversiteit.

Kleinschalige landbouw ligt in zuidelijke landen veel meer voor de hand. Dat zal ook niet zo maar een-twee-drie veranderen. Al was het alleen al omdat financiering in de landbouw daar vaak heel moeilijk is. En als die al mogelijk is, dan met rente van soms meer dan 20%.

Nou, dat brengt ook geen boer bij ons op. Bij ons kennen we kleinschalige land- en tuinbouw tegenwoordig ook wel in de vorm van stadslandbouw, met daktuinbouw bijvoorbeeld. De groeiende belangstelling hiervoor in de hele wereld zou misschien benut kunnen worden als opmaat voor het bevorderen van meer kleinschalige landbouw. Door er voor te zorgen dat land- en tuinbouw voor meer mensen een aantrekkelijke way-of-live wordt, kan daarmee misschien ook aan de steeds verdere vervreemding van de voedselproductie enigszins een halt worden toegeroepen, en aan de kaalslag van de biodiversiteit, het schaarser wordende schoon zoet water, de uitputting van fosfaat en andere grondstoffen.

Bertus Buizer

Steun ons!
Reacties: 6 | reageer
Bertus Buizer schreef op 30-10-2012:
Nieuw rapport van de wereldbank - oktober 2012 - sluit aan bij de aanpak die ik in bovenstaand opiniestuk beschrijf: als de handelsbelemmeringen voor landbouwproducten tussen de landen van het hele continent wegvallen en de logistiek wordt verbeterd, kan de regionale markt zich ontwikkelen en kan Afrika zichzelf voeden.
Het Engelstalige rapport heeft dan ook als titel "Africa Can Help Feed Africa" en kan gedownload worden van http://siteresources.worldbank.org/INTAFRICA/Resources/Africa-Can-Feed-Africa-Report.pdf


| reageer |
Bertus Buizer schreef op 24-10-2012:

Reactie op vraag van JoostM:

[ deze reactie betreft ook een deel van de tekst in het oorspronkelijke artikel wat niet op de site is overgenomen. Download hier het hele artikel - redactie DN]

Beste JoostM, 

U vroeg om cijfermateriaal ter onderbouwing van mijn kritiek op de recente uitlatingen van mevrouw Fresco.

Ten eerste kan ik u melden dat er sinds 1950 grote hoeveelheden maniok (tapioca) via de Rotterdamse haven zijn geïmporteerd. 

Enkele cijfers, met als bron "Land- en tuinbouwcijfers 2006":

1985/'86: 2.851.000 ton

1990/'91: 2.867.000 ton 

2000/'01: 1.388.000 ton

2001/'02:   785.000 ton

2002/'03:   188.000 ton

2003/'04:   749.000 ton

Tapioca was steeds een belangrijke grondstof voor mengvoer voor varkensvoer en vleeskuikenvoer.

De Europese Unie was volgens UNCTAD lange tijd de belangrijkste bestemming voor de wereldwijde export van cassave, hoofdzakelijk in korrelvorm voor diervoeding.

Sinds 1950 zijn miljoenen hectares landbouw grond in - armere - zuidelijke landen door import van tapioca als goedkope energierijke grondstof voor de kleinveeteelt (met name de varkenshouderij) via Rotterdam verder uitgeput. Voor uw beeldvorming: Het totale areaal landbouwgrond (incl. veehouderij) in Nederland is 2 miljoen hectare. Rekent u maar na. De de opbrengst van cassave oftewel maniok is 10 - 20 ton per hectare. U kunt dan uitgaan van een opbrengst van ongeveer 15 ton maniok per hectare. 

Vanaf 2008/'09 hebben overschotten aan voedergranen bijgedragen aan de daling van de invoer van tapioca:

2008/'09:     40.000 ton

2009/'10:     17.000 ton

Maar dat kan in principe zo maar weer veranderen.  

Tapioca heeft verder als voordeel - en dat is heel actueel! - dat het weinig van het mineraal fosfor bevat. Het bevat maar 1,3 gram per kg droge stof, een derde van wat graan aan fosfor bevat. Erg gunstig dus ook in het kader van het stringenter geworden Nederlandse mestbeleid.

De tarweprijzen zijn momenteel weer hoog en het lijkt er op dat de prijsstijging van tarwe structureel is.

Het is nu de vraag of het aandeel tapioca in het voer weer zal stijgen.

China importeert tapioca nu op grote schaal voor energie doeleinden (o.a. ethanol).

Op veel kleinere schaal importeert Unilever het uit Nigeria. Voor de vervaardiging van bouillonblokjes.....

Nee, Joost, vertrouw niet teveel op de marktwerking. We hebben het over de wereldvoedselvoorziening. En dat is voor de langere termijn. De markt denkt kort.

Ben daarom blij dat er - ik noem maar een voorbeeld -  een Earth Charter is, waarin ondermeer oud premier Ruud Lubbers actief is, die in Nederland het Earth Charter (Handvest van de Aarde) promoot als gedragscode voor duurzaam leven. Daar moeten wij ook andere landen op aan blijven spreken.  



| reageer |
TramPlus schreef op 24-10-2012:

Een andere reaktie dan, niet alleen marktwerking ook het transport kan zo beperkt worden. Je haalt een groot deel van je voer zelf. Op de fiets natuurlijk. Het transport van boer naar de winkel vervalt. Als dat geen besparing oplevert.

 Een paar "boeren" die nog wat klanten kunnen gebruiken.

In het volle leven.

Bioakker.

De nieuwe ronde.

 



| reageer |
GreetABC schreef op 22-10-2012:

Helemaal mee eens, Bertus. Zie ook de laatste berichten op www.aardeboerconsument.nl, voor de door andere reageerder gevraagde cijfermateriaal. Een stuk over land grabbing waardoor 'kleine' boeren van hun land worden verdreven, terwijl wereldwijd 70%van het voedsel nog steeds wordt geproduceerd door lokale (kleine) boeren, maar op slechts 25% van de landbouwgrond. En een stuk over de positieve alternatieven voor landgrabbing. En een stuk over de achteruitgang van de bodem, vooral in Europa, en wat daaraan te doen. 

Dus schrijven jullie je in voor onze nieuwsbrief zou ik zeggen.

 Dit weekend vroeg Aalt Dijkhuizen (vriendje van Fresco) volgensde Gelderlander om 50 miljoen voor agrifood, biobased economy etc.

Mijn ingezonden briefje aan de krant:

Dijkhuizen, voorzitter van de raad van bestuur van 'Wageningen' vraagt om 50 miljoen extra.
Die  durft.
Onlangs verklaarde hij dat 'biologisch' minder duurzaam is dan de oplossingen die 'Wageningen' bedenkt, zoals megastallen, biobased onderzoek, agrifoods ontwikkeling etc.
Meteen verklaarden een aantal Wageningers in verschillende media dat ze het daar niet mee eens waren, en dat hij bovendien niet namens 'Wageningen' had mogen spreken omdat daar de meningen behoorlijk verdeeld zijn. Toch komt hij nu brutaalweg met een verzoek om 50 miljoen voor diezelfde high-tech oplossingen. Dit ondanks het feit dat de landbouw-omstandigheden in Europa behoorlijk achteruit zijn gekacheld, denk aan de bijensterfte en de afname van de vogels op het Europese platteland met de helft in de laatste 30 jaar. Er zit bovendien nog maar weinig kracht in de bodem: steeds meer kunstmest moet de productie op gang houden, maar die kunstmest raakt op.
Een drastische koerswijziging naar meer 'natuurlijke' teeltwijzes is hard nodig. De teelt van voederwerwten en luzerne (vervangers voor soja-veevoer, ze voorzien de bodem van stikstof) en van vezelhennep (brengt veel organische stof in de grond en is voor heel veel doeleinden bruikbaar) zou weer gestimuleerd moeten worden. Laten we daar enkele miljoenen aan besteden in plaats van aan verdere uitputting van bodem en milieu door monocultures ten dienste van de agribusiness.
Nederland hoeft de wereld niet te voeden. Nederland moet zorgen dat arme landen niet dezelfde verkeerde weg op worden gejaagd.

Greet Goverde, Nijmegen

 



| reageer |
vergroener schreef op 22-10-2012:
@JoostM:  beetje vreemde reactie. Wat is er zo 'natuurlijk' aan marktwerking? En wat is er mis met het beperken van de uitwassen van vooral te vrije marktwerking?  Het lijkt me nu juist de meest natuurlijke weg - als je die term dan wil gebruiken - om de lokale markt zijn werk te laten doen en de lokale cultuur en wetgeving te respecteren.


| reageer |
JoostM schreef op 22-10-2012:

Beste Bertus,

 Als 'leek' lees ik uw betoog. Leek op het gebied van landbouw, niet op het duurzaamheidsdenken.

 Wat mevrouw Fresco in haar artikelen schrijft is op z'n minst een stuk beter onderbouwd. Ik ben oprecht erg benieuwd of u uw uitspraken c.q. Kritiek ook kunt voorzien van cijfermateriaal! Daarnaast richt het zich erg op minder ontwikkelde landen, zoals Afrika, met oplossingen die feitelijk 'tegennatuurlijk' zijn. Daarmee bedoel ik: oplossingen die marktwerking grotendeels tegengaan. Is dat reëel? Hoe pakken we dit aan op globaal niveau? Zijn er alternatieven?

 

benieuwd! 



| reageer |