Don Quichot: vechten voor windmolens!

Toevallig vergaderde de Tweede Kamer op nationale winddag de hele dag met het kabinet over dit onderwerp. Femke Halsema zei daar dat elke nieuwe windmolen 7 banen oplevert; bij 1000 molens heel wat. De PvdA wil grote windparken opnemen in de crisis- en herstelwet om ze sneller te realiseren. Minister Cramer gaf aan de belemmeringen bij windenergie op het gebied van radar, geluid en externe veiligheid op te gaan lossen en de procedures voor wetgeving te versnellen.

Milieuminister Cramer was zondag 14 juni aanwezig bij de première van ‘Don Quichot in Holland’ en stak de windenergiesector een hart onder de riem. Haar boodschap was: zorg dat omwonenden van windparken meeprofiteren en kunnen participeren in het project. Dat is inderdaad nodig, want nu mislukken zes van de tien windprojecten op land, vooral vanwege de georganiseerde lokale weerstand. De lusten en lasten van windenergie worden niet goed verdeeld. En dat is jammer, want windenergie is een verstandige keuze: het kan ons minder afhankelijk maken van energie-importen en onze CO2-uitstoot flink verlagen. Het is ook een democratisch gedragen oplossing: 85% van de Nederlanders vind dat de overheid windenergie moet stimuleren, 10% is hierop tegen (21minuten.nl).

Wat kunnen overheden doen?
Overheden kunnen zorgen dat omwonenden, maar ook burgers in het algemeen, meer baten en minder overlast ondervinden van windprojecten. Ook kunnen specifieke belangen zoals landschap en natuur beter beschermd worden. Een paar voorbeelden:

Minister Cramer zou de Deense regeling over kunnen nemen die verplicht dat per gerealiseerde MegaWatt aan windmolens jaarlijks een bedrag van 12.000 euro beschikbaar komt voor gemeenten. Dit groenfonds wordt gevoed door een verplichte afdracht van alle gebruikers van elektriciteit. Het kabinet heeft onlangs besloten dat ook alle subsidies voor duurzame elektriciteit voortaan via zo’n afdracht betaald gaan worden. Een goede zaak uit het oogpunt van betrouwbaarheid. Door dit groenfonds krijgen gemeenten inkomsten om lokaal draagvlak voor windenergie te vergroten, naar eigen inzicht besteden.

Nederland zou ook de uitstekende natuur- en landschapscompensatieregelingen voor plaatsing van windmolens kunnen overnemen, zoals die bestaan in Duitse deelstaten Nordrhein Westfalen en Brandenburg.  Zo kan ook beter worden omgegaan met het grootste kritiekpunt: landschapsaantasting. In Nederland ontbreekt zo’n compensatieregeling voor windenergie, zodat er sprake is van hardnekkige en vaak terechte weerstand. Natuur- en landschapsbeschermers – nu meestal tegen windmolens – zouden een compensatieregeling kunnen benutten als nieuwe inkomstenstroom voor hun projecten. Natuurlijk zullen er ook landschappen geheel vrijgehouden moeten worden van windturbines.

De overheid zou particuliere investeringen in wind kunnen stimuleren en belonen. Zonne-energie op eigen dak is interessant voor burgers, omdat de geleverde energie direct aan de gebouweigenaar ten goede komt, zonder dat hij er energiebelasting of BTW over hoeft te betalen. Hij spaart dure stroom van het energiebedrijf uit waarover hij die belastingen wel had moeten betalen. De overheid zou een zelfde vorm van ‘zelf-levering’ van windstroom kunnen toestaan – dat zou het enthousiasme voor goedkope, eigen windstroom zeer ten goede komen. Wie niet kan wachten, kan overigens nu al via Windunie.nl een Nederlandse windmolen uitkiezen, die thuis de groene stroom levert. En via Zeekracht.nl kun je tientjeslid worden voor windenergie uit de Noordzee.

Gemeenten en projectontwikkelaars die betrokken zijn bij windparken, zouden standaard burgers en omwonenden kunnen faciliteren om financieel te participeren en te delen in de – nu nog bescheiden - winst. Anders dan in Duitsland of Denemarken is dit in Nederland helaas nog de uitzondering op de regel. Een Fries windenergieproject stort bijvoorbeeld jaarlijks 8.000 euro in een dorpsfonds. De vijf dorpsverenigingen zitten in de stichting van dit fonds en beslissen wat er met het geld gebeurt. Ook zijn er circa 15 windmolencoöperaties zoals Deltawind, Windvogel en Kennemerwind, waar burgers tussen de 20 en 2000 euro inleggen. De opbrengst is hoger dan de jaarlijkse rente die men bij de lokale bank kan krijgen. Kennemerwind gaat binnenkort met de Triodosbank 1,6 miljoen euro aan obligaties van 1000 euro met 8% rendement bij een gemiddeld windjaar uitgeven. En na een paar jaar krijgt de deelnemer de inleg weer terug. Nu overwegen ook grote energiebedrijven zoals Nuon en Eneco dergelijke constructies voor nieuwe windparken, waarbij ook obligaties worden uitgegeven. De calculerende burger kan dus beter geld in windenergie steken met een prima rendement, dan in (IJslandse) banken of zonnepanelen!

Wat kunnen burgers, maatschappelijke organisaties en ondernemers doen?
Zoals gezegd: de overgrote meerderheid van de Nederlanders is voorstander van meer windenergie. Het is kennelijk een zwijgende meerderheid, want er ontstaan weinig breed gedragen initiatieven vóór windenergie. In ieder geval laten voorstanders van wind zich minder vaak en minder luidruchtig horen dan tegenstanders. De tegenstanders zijn verenigd in het Nationaal Kritisch Platform Windenergie. Zouden voorstanders zich niet op een vergelijkbare wijze moeten en kunnen organiseren?

Er zijn momenteel 200 locaties waar nieuwe windparken komen. Lokale groepen vóór windenergie zouden daar een verschil kunnen maken. Bijvoorbeeld door op te komen voor lokale inzet van de baten van windenergie. Milieuorganisaties, maar ook energieondernemers, zouden dergelijke groepen kunnen ondersteunen met handleidingen, websites en andere communicatiemiddelen. Waarom start Milieudefensie geen actie onder haar lokale groepen en leden om dit op te zetten, en voegen de vele pro-windenergie leden van onder andere WNF, Greenpeace, Groenlinks en D66 zich niet hierbij?  Wie het dreigend energietekort en klimaatverandering serieus neemt, kan bij zichzelf nagaan of het niet effectiever is om behalve energiebesparing thuis en klimaatcompensatie als aflaat, niet ook aan het echte werk te beginnen. Bijvoorbeeld door in actie te komen voor een landschappelijk goed ingepast windpark waar duizenden huishoudens stroom van kunnen krijgen.

Zeker als een gemeente klimaatneutraal wil worden, zijn er sterke argumenten voor de ontwikkeling van windparken. Lokale lobby is echter hard nodig, om het debat aan te gaan met de tegenstanders. ODE, de  Organisatie voor Duurzame Energie en de daarin georganiseerde windmolencoöperaties hebben veel ervaring met de ondersteuning van lokale initiatieven. Zij kunnen burgers, coöperaties en andere initiatiefnemers ook helpen aan gratis deskundig advies voor een windenergieproject.
Lokale groepen samen met gemeente en de windproject-ontwikkelaar kunnen groepjes burgers die nog twijfelen wellicht over de streep trekken of tenminste van repliek dienen. De rationele burger wil horen dat windenergie technisch en financieel OK is. En de meer emotioneel ingestelde burger wil er ook goed bij betrokken worden. Meegaan op een windenergie excursie is leuk, net als de afname van windstroom (‘ha, het waait!’), en het betrekken van scholen of bekende personen bij te adopteren windprojecten.

In Nederland bestaat er een overweldigend draagvlak voor méér windenergie. En toch dreigen de democratisch vastgestelde doelen voor windenergie niet gehaald te worden. Kan het tij nog gekeerd worden?  

Ja, ik denk van wel. De les van Don Quichot is dat je niet tegen windmolens moet vechten maar er vóór.  Met andere woorden meer slimme stimulansen inbouwen en meer positieve krachten mobiliseren. En kies voor oplossingen die de nadelen van wind voorkomen of compenseren en de voordelen terecht laten komen bij de direct betrokkenen.

Maar ga eerst nog eens kijken naar ‘Don Quichot in Holland’ op de Maasvlakte. (zie: www.donquichot.eu)

Jeroom Remmers

Jeroom Remmers is senior adviseur klimaat en beleid van adviesbureau BuildDesk. Hij adviseerde vorig jaar het Ministerie van VROM over het betrekken van partijen bij windenergie op land en richtte 22 jaar terug een windmolencoöperatie op in Zoetermeer.