Na de eerste zachte weken in het stookseizoen, komt het eerste echte koudefront er aan. En terwijl men zich in Kopenhagen het hoofd breekt over nieuwe internationale klimaatafspraken en vergaande energiebesparing, zullen in Nederland ca. 400.000 gezinnen letterlijk voor de buitenlucht gaan stoken. 400.000 gezinnen met de laagste inkomens wonen in de slechtste huizen en betalen de hoofdprijs voor hun aardgas. Een jaarlijkse (!) besparing van 80 miljoen m3 aardgas ligt voor het oprapen.
Voor 400.000 gezinnen begint met het stookseizoen een koude, vochtige en dure winter. Hun huizen zijn in energetisch opzicht zo slecht dat de warmte regelrecht naar buiten vliegt. Er is nauwelijks of geen sprake van muur-, vloer-, of dakisolatie, laat staan isolerende beglazing. Daardoor blijft het vochtig en tochtig in huis en van wooncomfort zoals je dat anno 2009 zou mogen verwachten is nauwelijks sprake. De huur is weliswaar laag, maar door de slechte energetische kwaliteit van de woning zijn de stookkosten onevenredig hoog. Ca. 400.000 gezinnen met lage inkomens zijn jaarlijks teveel geld kwijt aan energiekosten en krijgen daar weinig comfort en een ongezond binnenklimaat voor terug. En dat terwijl elke euro omgedraaid moet worden om rond te kunnen komen.
Neem het gezin Verstappen; vader, moeder en 3 schoolgaande kinderen. De Verstappens wonen in een matig geïsoleerde woning uit 1975 van een woningcorporatie in het noordoosten van het land. De thermostaat staat meestal op 19C, maar desondanks is het jaarlijkse energieverbruik ruim 2600 m3 gas. De netto huur bedraagt, na aftrek van de huurtoeslag € 230 — terwijl de maandelijkse energierekening € 240,- per maand bedraagt. Inclusief de andere vaste lasten zoals de ziektekostenverzekering, water, kabel tv, telefoon en nog wat kleine posten blijft er maandelijks nog maar een krappe € 550 voor levensonderhoud over. Het voorbeeld is representatief voor een grote groep huishoudens die rond of onder de armoedegrens leven.Gasverbruiken van rond de 2500 m3 zijn geen uitzondering, eerder regel. Ter lering en vergelijk: een nieuwbouwwoning anno 2008 verstookt zo’n 500 m3/jaar, eenvijfde deel van hetgeen de Verstappens gebruiken. Het verschil in geld bedraagt gemiddeld € 1700 per jaar of te wel ruim € 140,-- per maand.
Hoewel de gasprijzen het afgelopen jaar zijn gedaald zullen de prijzen van energie in de komende jaren weer flink gaan pieken. Internationaal houdt men rekening met een voorzichtige stijging van 8% per jaar. Onder verder gelijkblijvende condities betaalt de familie Verstappen over 10 jaar maandelijks ruim € 400,-- voor hun energierekening. Bijna een verdubbeling van wat zij nu kwijt zijn.
Zonder structurele aanpak van de energieprestatie van de allerslechtste woningen, wordt wonen op termijn een onbetaalbare zaak. Als eerste worden de aller laagste inkomens getroffen, maar de tijdbom tikt ook door voor de grote, modale middengroep. Armoede, toename van schulden, gedwongen afsluitingen van energie en huisuitzettingen door het niet meer op kunnen brengen van de woonlasten (huur en energie) wordt voor steeds meer huishoudens een dagelijkse dreiging.
Eenmalige energiebesparing als structurele vorm van armoedebestrijding
Het kabinet heeft mooie ambities, zowel op het gebied van armoedebestrijding, schuldenproblematiek én klimaat. Hier ligt de kans om in één klap op alle deze vlakken flinke successen te boeken.
Wij pleiten voor een aanpak waarbij de overheid en de corporaties de handen in een slaan; de ministeries van SZW, VROM en EZ stellen gezamenlijk jaarlijks een substantieel budget, zeg 240 miljoen ter beschikking aan de corporaties die daarvoor jaarlijks de aller slechtste woningen fors renoveren of vervangen door nieuwe, maar dan zeer zuinige of energieneutrale woningen voor de laagste inkomens. Als SZW of de gemeenten uit hun armoedebudgetten de meerkosten financieren, dan kunnen de corporaties daarmee investeren in goede isolatie, goede ventilatie en zeer efficiënte en duurzame installatietechniek.
Daar mag dan best een flinke huurverhoging tegenover staan, maar de huurder is verlost van de grillige ontwikkeling van de energieprijzen. Zo wordt een eenmalige bijdrage voor een substantiële verbetering van de onderkant van de woonmarkt een structurele vorm van armoedebestrijding. Daarmee kan een belangrijk deel van de dreigende armoede- en schuldenproblematiek van vele duizenden gezinnen nu en in de nabije toekomst worden opgelost en voorkomen. Daarnaast betekent een dergelijk programma een enorme impuls voor de bouwsector, om nog maar niet te spreken van de grote hoeveelheden bespaard aardgas.
Laten we er eens van uitgaan dat er bij de slechtste woningen jaarlijks minimaal 2000 m3 gas kan worden bespaard en jaarlijks worden er 1,5 % corporatiewoningen (40.000) woningen echt aangepakt. Dat betekent een jaarlijkse besparing van het steeds schaarser wordende aardgas van 80 miljoen kubieke meters! Afgezet tegen het jaarlijkse gasgebruik van 35 miljard m3 is dat een zeer interessante besparingsoptie en tevens een mooie structurele bijdrage aan de klimaatdoelstellingen.
Tot 2020 betekent dat een besparing van 4,5 miljard m3 gas en een CO2 reductie van ca. 8 Mega(!)ton bereikt. Mooie opstekers voor de doelen van VROM en EZ. Bovendien maakt laagwaardig gebruik van aardgas zo ook een extra reserve voor hoogwaardig gebruik mogelijk, bijvoorbeeld in de industrie.
Staatssecretaris Klijnsma, Minister Donner, Minister Cramer, Minister Van der Hoeven, Minister Van der Laan, de kansen liggen voor het oprapen, de winst op vele gebieden is overduidelijk. Wij roepen u op tot een snel, creatief en daadkrachtig interdepartementaal initiatief ter bestrijding van armoede, verbetering van de volkshuisvesting en realisatie van de gestelde klimaatdoelen. Wat let u nog?!
Khing Go en Marjo Kroese zijn werkzaam als beleidsadviseurs bij BuildDesk Benelux en schreven deze opinie in samenwerking met Jo Bothmer van het European Anti-Poverty Network (EAPN)
