Heeft het Wereld Sociaal Forum nog een toekomst? De topjaren van de grootste internationale bijeenkomst van andersglobalisten lijken voorbij en het gebrek aan concrete resultaten stelt veel deelnemers teleur. Vandaag (25 januari) beginnen de initiatiefnemers in het Braziliaanse Porto Alegre, de bakermat van het initiatief, aan een vijfdaagse evaluatie."Een andere wereld is mogelijk", dat was van bij de eerste bijeenkomst in 2001 het motto van het Wereld Sociaal Forum (WSF). "Maar het forum zal de wereld niet veranderen", zegt de Braziliaan Chico Whitaker, een van de stichters. "Het is een instrument om mensen samen te brengen. Het is aan de samenleving om voor verandering te zorgen."
Het WSF ontstond in 2001 als een alternatief voor het Wereld Economisch Forum, een jaarlijkse bijeenkomst van topmensen uit industrie en politiek. De grootste bijeenkomst van het WSF, in 2005, bracht meer dan 150.000 vakbondsmilitanten, medewerkers van milieu- en ontwikkelingsorganisaties en leden van allerlei actiegroepen op de been. De deelnemers kwamen vooral uit Latijns-Amerika, de VS en Europa, maar edities in Mumbai en Nairobi en een "polycentrische" bijeenkomst in Bamako, Caracas en Karachi verbreedden het veld.
Geen stroomlijning
Het WSF werd een unieke ontmoetingsplaats voor andersglobalisten en andere wereldverbeteraars, maar na een paar edities begonnen veel deelnemers ook duidelijke standpunten en gerichte acties te eisen. Daarvoor bleek de bonte ideeënkermis echter niet geschikt. Diversiteit had er immers traditioneel voorrang op stroomlijning, en daarom werden politici ook zoveel mogelijk buitengehouden.
Stichters als Whitaker vinden dat het WSF een ontmoetingsplaats moet blijven waar sociale organisaties nieuwe ideeën uitwisselen en hun internationale netwerken kunnen versterken. Ze oordelen dat het forum dankzij die formule op een indirecte manier genoeg in beweging brengt. Volgens Whitaker zijn onder meer het verzet tegen de Pan-Amerikaanse Vrijhandelszone, de versterking van de inheemse beweging en van linkse politieke partijen in Latijns-Amerika en de ontwikkeling van de sociale economie voor een deel aan het WSF te danken.
Maar de verleiding blijft groot om ook rechtstreeks op de politiek te wegen. Vorig jaar pakte het WSF in de Braziliaanse stad Belém uit met een debat met vijf linkse presidenten uit Latijns-Amerika.
Bahia
Dit jaar doet een aantal Braziliaanse organisaties dat van 29 tot 31 januari nog eens dunnetjes over in Salvador, een stad in het noordoosten van Brazilië, met een zogenaamd Thematisch Sociaal Forum. Met hulp van de Braziliaanse regering en de deelstaatregering van Bahia hebben ze er een dialoog opgezet tussen Afrikaanse en Latijns-Amerikaanse regeringen en sociale bewegingen uit die twee continenten. Het debat gaat over de ontwikkeling van een "nieuwe economie" die vooral op ontastbare goederen als kennis gebaseerd is. Het thema hoort duidelijk thuis binnen het WSF, maar de puristen storen zich aan de grote invloed van de Braziliaanse regering op de voorbereiding.
Een ander probleem dat stof voor discussie biedt, is de nauwelijks merkbare invloed van het WSF in Europa, al wordt het forum sinds het begin mee gedragen door Europese organisaties. Het WSF had ook geen noemenswaardige inbreng in de discussies over de klimaatverandering, de hervorming van de Verenigde Naties of de strijd tegen het terrorisme. En het kon zelfs geen voordeel halen uit de internationale economische crisis, al deed die de vraag naar alternatieve economische recepten toenemen, waar het WSF al jaren aan werkt.
Het volgende reguliere WSF moet begin 2011 in Dakar plaatsvinden, de hoofdstad van Senegal. Omdat er sleet kwam op de formule, wordt het forum sinds 2008 nog maar om de twee jaar georganiseerd. Nationale en regionale activiteiten moeten de tussenjaren helpen overbruggen. Dit jaar zijn er 27 van dergelijke nationale fora, zonder een gemeenschappelijke noemer of een overkoepelende activiteit.
Mario Osava en Mario de Queiroz
