Duurzaamheid breekt niet door de gevestigde belangen van het kapitalisme heen. Het kapitalisme vernietigt ondertussen zichzelf. Roland Menke schreef een paper als onderdeel van zijn promotie-onderzoek waarin hij een synthese belicht tussen beide problemen én belangen. Die kan ontstaan door een ‘paradigm shift’ van binnenuit het kapitalisme. Een korte samenvatting met een link naar het originele paper.
Al vanaf het uitbreken van de kredietcrisis klinkt de roep om een nieuwe vorm van duurzaam kapitalisme. Want de sombere toekomstscenario’s voor de leefbaarheid op aarde hebben ook grote gevolgen voor de aandeelhouderswaarde van bedrijven. Aandeelhouderswaarde rekent de toekomst terug naar nu, in de vorm van de contante waarde van toekomstige bedrijfskasstromen. Daarin worden de schadelijke effecten van de bedrijfsactiviteiten op de planeet echter niet meegerekend. Terwijl de hulpbronnen van de aarde steeds schaarser worden, heeft het gebruik ervan nog altijd geen prijs in economische zin (‘Cost of Planet’). De aarde staat tot op heden ‘gratis’ ter beschikking en wordt dan ook ongelimiteerd uitgeput. Inmiddels gebruiken we bijna 1,5 aarde per jaar en dit loopt verder op.
Dat de mens snel inteert op haar basiskapitaal heeft ook ernstige gevolgen voor bedrijven. Immers, zonder leefbare Planet geen People, laat staan Profit. De toenemende onleefbaarheid als gevolg van demografische ontwikkelingen en crises zal de bedrijfsactiviteiten steeds sterker gaan belemmeren. De mens tevens werknemer/gever, consument en belegger zal noodgedwongen steeds meer tijd moeten gaan besteden aan survival.
Voedsel-, water- en energiekorten alsmede milieu-, klimaat en politieke rampen verminderen de employability en de productiviteit. De afnemende beschikbaarheid van personeel maar ook van water, energie, cruciale metalen en grondstoffen alsmede toenemende milieuvervuiling zijn schadelijk voor de bedrijfscontinuïteit.
Deze ontwikkelingen tasten niet alleen het productieproces aan, maar ook het besteedbaar inkomen van consumenten, zodat bedrijven toenemend problemen in hun afzet zullen gaan ondervinden. Daarnaast zijn er de op te brengen kosten als gevolg van klimaatverandering en overige crises.
Winstgevendheid, aandeelhouderswaarde en belegbaar vermogen dalen door de samenloop van deze ontwikkelingen. Precies daar zit het belang van bedrijven, pensioenfondsen en andere institutionele investeerders om een prominente rol te spelen in de realisatie van een duurzamere wereld en aandacht te besteden aan de ‘Cost of Planet’. De ‘Cost of Planet’ en hun effect op aandeelhouderswaarde zijn vooralsnog onontkoombaar. Sterker nog, het effect is er al, het is alleen nog niet transparant gemaakt.
Bepaling van de ‘Cost of Planet’
Hoe zijn de ‘Cost of Planet’ te bepalen? Deze bevatten een volume- en een prijscomponent. Het wetenschappelijk gefundeerd meetsysteem van de ‘Ecologische Footprint’ meet de hoeveelheid productief land en zee, die nodig is om de natuurlijke hulpbronnen te produceren voor onze consumptie en infrastructuur, alsmede de ruimte die nodig is om CO2-uitstoot en afval te absorberen.
Het ruimte- en energiegebruik, uitgedrukt in aantal gebruikte hectares per jaar, kan van ieder product, dienst, individu, bedrijf, organisatie of land worden berekend. De Footprint is daarnaast door haar eenvoud en uniformiteit een uitstekend wereldwijd communicatiemiddel voor duurzaamheid gerelateerd aan ‘Planet’.
Wat ontbreekt, is de prijs per gebruikte ha per jaar en dat roept de vraag op: ‘Wat is de waarde van de aarde?’ Dé waarde van de aarde is uiteraard niet te bepalen, deze waarde is immers oneindig groot, gevarieerd, immaterieel en onmeetbaar.
De aarde is vanuit kapitalistisch perspectief echter een productiemiddel. Het is de onderliggende supermachine die ons in staat stelt tot het genereren van het jaarlijkse wereldwijde BNP, in 2008 bedroeg dit $ 60.115 miljard (Wereldbank). Dit is de huidige ‘verdiencapaciteit’ van de aarde en daarmee tevens de waarde die verloren gaat wanneer de productieve ha’s op aarde - in het meest extreme geval tot 0 - worden gereduceerd.
De gebruikskosten van de aarde vanuit strikt kapitalistisch perspectief bedragen zo $ 4.500,- per ha per jaar. De Cost of Planet kunnen vervolgens zichtbaar worden gemaakt door de Footprint van een organisatie te vermenigvuldigen met de kosten per ha. Het maatschappelijk resultaat van de onderneming wordt dan berekend door dit bedrag af te trekken van de traditionele winst volgens de jaarrekening.
Maatschappelijk verlies
De ‘Cost of Planet’ zijn dermate hoog dat bedrijven er niet in zullen slagen via hoge netto winst tot maatschappelijke winst te komen. Maatschappelijke winst is uitsluitend te realiseren door forse reductie van de Footprint. Het merendeel van de bedrijven zal een kleiner of groter maatschappelijk verlies laten zien, hetgeen aansluit bij de realiteit; we bevinden ons immers letterlijk in een situatie van ‘maatschappelijk verlies’.
Als investeringscriterium hebben de ‘Cost of Planet’ een enorm cash effect door de herallocatie van pensioenfondsbeleggingen naar bedrijven met een lage Cost of Planet. Dit leidt vervolgens tot de aanpassing van inkoop-, productie- en verkoopprocessen door bedrijven. Tegelijkertijd dringt duurzaamheid via de ‘Cost of Planet’ als additioneel investeringscriterium door tot in de kern, de haarvaten van het kapitalistisch systeem en haakt zo aan bij de kracht ervan.
Met de introductie van ‘Cost of Planet’ in de wet op de jaarrekening doorbreken overheden het niet-duurzame, korte termijn denken en komen zij tegemoet aan de oproep van het bedrijfsleven tot een internationaal ‘level playing field’. Voorts verzekeren overheden zich zo van zeer sterke rugwind van het bedrijfsleven, pensioenfondsen en andere institutionele investeerders in de beoogde omwenteling naar een duurzamere maatschappij. In essentie wordt hiermee een duurzame vorm van kapitalisme geïntroduceerd, waarin eigenbelang en maatschappelijk belang samenvallen.
Drs Roland J.I. Menke RC is inmiddels 23 jaar actief op het terrein van Corporate Finance & Business Development. Het paper vormt de weerslag van zijn lopende promotie-onderzoek. Reacties op mcf.rotterdam@planet.nl
Download het complete paper hier.
