Kringlopen Ladder helpt de circulaire economie meetbaar te maken

Van: op 4 september 2016

ladder circulaire economieCentraal in de Circulaire Economie (CE) staat het sluiten van kringlopen. Maar over welke kringlopen hebben we het dan en waar moeten we mee aan de slag? Kan een organisatie hier zelf mee aan de slag of zijn andere partijen nodig? En wanneer maakt een organisatie onderdeel uit van een kringloop? Lastige vragen waarvoor dringend behoefte is om ordening aan te brengen in de molshoop aan activiteiten die onder de idee van het sluiten van kringlopen schuil gaat. We denken dat zo’n ordening mogelijk is met de introductie van een Kringlopen Ladder.

 

Prestatie meten

Het kunnen bepalen van het niveau (of de prestatie) van bepaalde activiteiten is niet iets nieuws. Denk bijvoorbeeld aan de MVO-prestatieladder, of CO2 Prestatieladder als het gaat om duurzaamheidsthema’s. In aanpalende domeinen is de Ladder van Lansink (afval) en het INK/EFQM fasemodel (voor kwaliteit) ontwikkeld. Ondanks verschillen is de overeenkomst tussen al deze ‘ladders’ dat zij fasegewijs helpen bepalen hoe een organisatie presteert op een specifiek terrein. Bij elk van deze fasemodellen wordt een ordening van prestaties aangereikt. Hiermee kan een organisatie bepalen (1) waar zij staat (een zogeheten nulmeting) en (2) wat de eisen en kenmerken zijn van een volgende fase. Zo verschaft een prestatieladder inzicht in de organisatie-performance én geeft zij richting. Tot nu toe ontbreekt een dergelijke ladder voor de CE. Tijd voor een aanzet.

 

Circulaire economie in vijf fasen

Het sluiten van de verschillende kringlopen van een organisatie kan nooit tegelijkertijd plaatsvinden. Zij worden eerder in fasen gesloten. Hier onderscheiden we vijf van die fasen. Deze lopen van eenvoudig naar complex. Ieder fase beschrijft een ontwikkelstadium van een organisatie om haar processen volgens de idee van gesloten kringlopen te organiseren.

1 De eerste fase is aan te duiden met ‘in-huis circulariteit’. Hierbij zorgt een organisatie, al dan niet geholpen door toeleveranciers, ervoor dat kringlopen die geheel binnen de scope van de organisatie plaatsvinden, gesloten worden. Een sprekend voorbeeld hiervan is de groenten-kweker die warmte, water en chemicaliën in een gesloten kringloop binnen zijn eigen bedrijf houdt.

2 Bij de tweede fase ligt de focus al niet meer op de enkele organisatie, maar komt een gedeelte van een productieproces, waar meerdere organisaties bij betrokken zijn, in beeld. Deze fase noemen we ‘gedeeltelijke keten-integratie’. Binnen een bestaande productieketen ontstaat in deze fase een partiële (gesloten) kringloop. Zo kan bijvoorbeeld het afval van de ene partij gebruikt gaan worden als grondstof voor de andere, waardoor er hergebruik ontstaat. Daarbij vindt moet ook aandacht besteed worden aan de verdeling van kosten en baten tussen de partijen. Een debat over verdienmodellen doet dan zijn intrede.

3 Fase 3 gaat weer een stap verder en laat op basis van één specifiek materiaal een volledig gesloten ‘simpele’ kringloop zien. Deze is te benoemen als een materiële mono-stroom kringloop. In deze fase worden productieprocessen zodanig ingericht dat een materiaal dat eenmaal is verkregen uit een natuurlijke bron, binnen een gesloten kringloop terechtkomt (denk aan papier, ijzer, plastic, etc.). Ambitie is om vrijwel volledige recycling te organiseren. Binnen deze derde fase is het cruciaal dat alle partijen met elkaar zorgen voor het sluiten van die specifieke kringloop. Dat vraagt om samen organiseren inclusief de daarbij behorende verdienmodellen. Dat geldt hier en in toenemende mate voor de volgende fasen.

4 Ingewikkelder wordt het op het moment dat er sprake is van meerdere mono-materiële kringlopen die onderling van elkaar afhankelijk zijn. De complexe kluwen van kringlopen en betrokken partijen die zo ontstaat is kenmerkend voor Fase 4 van de Kringlopen Ladder. Er ontstaat een organisatie-ecologie van bedrijven en partijen, die leidt tot subsystemen. In samenhang deze met elkaar organiseren en coördineren wordt een cruciale voorwaarde om zo’n circulaire ecologie ‘up en flying’ te krijgen. De onderliggende organisatie-, business- en verdienmodellen moeten in deze fase complementair ten opzichte van elkaar zijn.

5 Op het hoogste niveau van de Kringlopen Ladder is een verdere vervlechting van in elkaar grijpende, complexe kringlopen en subsystemen te zien. Dit mondt uit in een organisatorisch-economisch systeem. In deze fase gaat het om het met alle betrokken organiseren van dat systeem met inbegrip van de institutionele context. Pas dan is er sprake van een volwassen circulaire economie.

De hier voorgestelde Kringlopen Ladder heeft niet de pretentie van toepassing te zijn op alle mogelijke soorten van kringlopen. Nu is met name gekeken naar de kringlopen rondom materialen c.q. grondstoffen. Wat hier bijvoorbeeld niet aan bod is gekomen is het onderscheid tussen korte en lange kringlopen en het hoe materie-behoud in kringlopen zich in de tijd ontwikkelt. Want wat is het effect van kringlopen die bijvoorbeeld 10, 20 jaar of langer duren? Wat betekent dat voor het behoud van de gebruikte materialen en grondstoffen? Daarnaast laat deze Kringlopen Ladder nog hele andere ontwikkelingen zien. Voldoende ‘food for thought’ voor een volgende column.

 

Jan Jonker is hoogleraar Duurzaam Ondernemen aan de Radboud Universiteit te Nijmegen. Zijn werk concentreert zich op nieuwe business modellen in een veranderende economie. Zijn meest recente bestseller is ‘Nieuwe Business Modellen; Samen Werken aan Waardecreatie’ (2014). Momenteel werkt hij aan de opbouw van een landelijk onderzoek over Business Modellen voor de Circulaire Economie.

Niels Faber is onderzoeker aan de Radboud Universiteit Nijmegen en docent aan de Hanzehogeschool Groningen. Sinds 2002 doet hij onderzoek op het gebied van sociale duurzaamheid, met een focus op kennismanagement, organisatievormen en besluitvorming. Zijn onderzoeksfocus ligt op emergente vormen van organiseren rond duurzaamheid. Hij is auteur van meer dan 50 publicaties, inclusief boeken, boekhoofdstukken en artikelen en conferentie bijdragen.

 

Lees meer over: ,

Meer artikelen uit de categorie: Inzicht



 


Reacties: (4)

Trackback URL | Comments RSS Feed

  1. Anouk van der Heiden schreef:

    De belangrijkste ‘partijen’ zijn, naar mijn mening, de leveranciers en producenten van de producten en (verwerkers van) grondstoffen. Zij vormen tevens de schakel van en naar de klant.

    Naar mijn inschatting heeft deze ladder, dit meetinstrument, potentie, maar het is nog verre van compleet!

    Eigenlijk zou er een combinatie moeten worden ontwikkeld tussen deze CE ladder en de invloed op de korte en lange cycli van, bijvoorbeeld de Ellen McArthur Foundation. Dan heb je een compleet beeld van wat circulaire economie is en hoe het gemeten kan worden, en dan kun je pas spreken van een geïntegreerde circulaire economie.
    Hierbij moet dan ook zeker meer aandacht komen voor de leverancier, producenten en (interne) klanten.
    Precies het probleem waar ik tegenaan loop in mijn eigen onderzoek.

  2. Bart schreef:

    Dat moet je mij toch even uitleggen Dick! Ik probeer vat te krijgen op circulaire ketens en jij spreekt nu over de “geïntegreerde” circulaire economie. Wat versta je hier onder “geïntegreerd”?

  3. Dick van Elk schreef:

    Goed begin van een – gesegregeerde – keten economie. De geïntegreerde circulaire economie gaat nog twee stappen verder: van en naar de klanten in de samenleving.

  4. Jan Juffermans schreef:

    Hierboven lees ik weer eens de term ‘sociale duurzaamheid’. Ik ben benieuwd wie dat verzonnen heeft, want voor zover ik weet bestaat er geen definitie van. Wel van duurzame ontwikkeling (van de Brundtland-commissie, 1987). Bij het werken aan duurzaamheid zijn er natuurlijk allerhande sociale effecten waar rekening mee gehouden moet worden. Dat vergt sociaal beleid en wellicht ook nieuwe sociale structuren etc.

Laatste nieuws

Nieuwe kamerleden krijgen 200.000 handtekeningen voor CETA referendum

Nieuwe kamerleden krijgen 200.000 handtekeningen voor CETA referendum

Op de eerste echte werkdag voor de leden van de nieuwe Tweede Kamer bood het Platform TTIP CETA Referendum ruim 200.000 handtekeningen aan Tweede Kamerleden aan Emile Roemer en Maarten Hijink (SP), Kees Verhoeven (D66), Gijs van Dijk (PvdA), Marianne Thieme(PvdD) en Isabelle Diks (GL) aan. Hiermee willen de 13 maatschappelijke organisaties achter het Platform […]

| 28 maart 2017 | 0 Comments
Aanleg transportkabel offshore windparken Borssele door Westerschelde kan starten

Aanleg transportkabel offshore windparken Borssele door Westerschelde kan starten

Vlaanderen en Nederland zijn het eens geworden over een veilige inbedding van een onderzeese stroomkabel door de Westerschelde. De kabel moet vanaf 2019 en 2020 windparken voor de kust bij Borssele aansluiten op het net aan land. Het Havenbedrijf Antwerpen zal op basis hiervan haar beroep bij de Raad van State intrekken. Daarmee zijn de […]

| 26 maart 2017 | 0 Comments
VPRO Tegenlicht: ‘Groene Dromen’

VPRO Tegenlicht: ‘Groene Dromen’

Hoe duurzaam onderneemt Nederland? VPRO Tegenlicht heeft een lange traditie in het signaleren van initiatieven die duurzaamheid en ondernemerschap combineren. Maar wat als er, zoals na de mislukte overname van Unilever, kritiek ontstaat dat een bedrijf zich minder moet richten op duurzaamheid en meer op directe winst? Is duurzaamheid leuk zolang het de aandeelhouder niets […]

| 26 maart 2017 | 0 Comments
Vandebron wil kolencentrale Nuon kopen voor sluiting

Vandebron wil kolencentrale Nuon kopen voor sluiting

[update] Energieleverancier Vandebron doet een bod van 1 miljoen euro voor de overname van de Hemweg kolencentrale in Amsterdam, eigendom van Nuon. Dit bod kan worden besteed aan een goede regeling voor de medewerkers van de centrale. Vandebron geeft de centrale een nieuwe bestemming. De kolencentrale aan de ring van de hoofdstad is van de […]

| 23 maart 2017 | 4 Comments
Energiecommissie roept nieuw kabinet op tot structureel klimaatbeleid, teken ook!

Energiecommissie roept nieuw kabinet op tot structureel klimaatbeleid, teken ook!

Wij ondersteunen het initiatief van De Nationale Energiecommissie om samen  versneld over te schakelen op 100% schone energie uit Nederland. Zo kunnen we allemaal meedoen. Allereerst de oproep aan het nieuwe kabinet ondertekenen via www.energiecommissie.nl deze verspreiden via social media. Wij hebben al ondertekend.   Snel naar 100% schone energie uit Nederland De Nationale Energiecommissie […]

| 21 maart 2017 | 6 Comments
Wereldpremière: luisteren naar klimaatmuziek in Rotterdam

Wereldpremière: luisteren naar klimaatmuziek in Rotterdam

De opwarming van de aarde blijft abstract. We weten dat temperaturen stijgen, maar het is moeilijk om dit echt tot ons door te laten dringen. Daarom brengt inspiratieplatform LaatBloeien de temperatuurontwikkeling sinds 1880 ten gehore, in samenwerking met componist Merlijn Twaalfhoven. Tijdens WNF Earth Hour 2017 maken zangers uit heel Nederland bij de Erasmusbrug de […]

| 21 maart 2017 | 0 Comments

Inzicht

Hoe corruptie klimaatverandering aandrijft

Hoe corruptie klimaatverandering aandrijft

Campagnes tegen corruptie hebben in 2016 een reeks cruciale overwinningen behaald. Een belangrijke was de aansprakelijkheid garanderen voor één van de meest slinkse deals van ‘Big Oil’: het verwerven van het Nigeriaanse offshore olieveld OPL 245 door Koninklijke Shell en Eni, het grootste bedrijf van Italië, in 2011. Afgelopen december klaagde de Economic and Financial […]

| 28 maart 2017 | 1 Comment
Nieuwe Europese spelregels voor meten milieuprestaties van producten

Nieuwe Europese spelregels voor meten milieuprestaties van producten

Hoe weet je of de claim over duurzaamheid of milieuprestatie van een product klopt? Dat is niet eenvoudig. Er bestaan in ieder geval honderden duurzaamheidslabels en die gaan over verschillende duurzaamheidaspecten. Een deel van deze labels claimt ook milieuprestaties. Deze claims kunnen kwalitatief en indirect zijn: beter voor het milieu (bedrijfsclaims)of binnen bepaalde milieugrenzen (Milieukeur) […]

| 28 maart 2017 | 0 Comments
Het roer moet snel om in de voedselproductie

Het roer moet snel om in de voedselproductie

Hoe kunnen we de groeiende wereldbevolking voeden? Een prangende vraag met de groei van 7 naar 10 miljard mensen in 2050 in het verschiet en steeds meer signalen dat de huidige productie- en consumptiewijze spaak loopt. De FAO heeft er een nieuw rapport aan gewijd. Door de groeiende druk op de natuur, sociale ongelijkheid en […]

| 26 maart 2017 | 1 Comment
De lokroep van circulaire banen

De lokroep van circulaire banen

Een van de belangrijkste redenen om circulaire economie te omarmen, tenminste voor beleidsmakers, is het feit dat het banen oplevert. Getallen noemen met veel nullen werkt dan indrukwekkend. We hebben ook nog een naam voor deze banen: Circulaire banen, volgens een recent rapport. Mooi, denk ik dan. Banen, altijd fijn. Wie wil dat nou niet? […]

| 26 maart 2017 | 1 Comment

Deze website wordt mede mogelijke gemaakt door: