Ode aan de circulaire prutsers en pioniers

Van: op 9 mei 2017 | 1 reactie | categorie: Inzicht

repareren hergebruikWie circulaire economie zegt, zegt ook – maar mogelijk niet altijd even bewust – transitie. Een circulaire economie is gebaseerd op het organiseren van kringlopen met grondstoffen, halffabricaten of producten. Dit betekent dat niet de waardeketen, maar een waardecyclus centraal komt te staan. Om waarde te creëren in die cyclus moeten partijen anders samenwerken. Niet als elkaars concurrenten, maar als partners.

Competitie maakt daardoor plaats voor nieuwe vormen van coöperatie. Het gevolg is dat het lineaire organisatiemodel verandert, maar ook het aan een waardecyclus gerelateerde business- en verdienmodel. Na pakweg anderhalve eeuw lineair industrieel organiseren vraagt dat een fundamentele ommezwaai, een transitie dus. Een transitie is (met dank aan collega Derk Loorbach van Drift-EUR): ‘Een fundamentele omslag in denken en handelen op systeemniveau om tot een duurzamer systeem te komen. Dat vraagt om ruimte te bieden om het echt anders te doen. Dat vraagt een omslag in denken, werken en organiseren.’

 

Steun voor de circulaire ‘prutsers’

Inmiddels is er een ambtelijk en bedrijfsleven-breed debat op gang gekomen over nut en noodzaak van een circulaire economie. Uit ons recente onderzoek echter blijkt: de transitie naar een circulaire economie bevindt zich nog in een pril stadium. Zeker, er zijn prachtige praktijkvoorbeelden op bedrijfsniveau en er is van alles in ontwikkeling. Maar dat gebeurt allemaal in een dominante lineaire omgeving. Dat is logisch, want die dominante inrichting is vertaald in de gevestigde orde. Een orde die verankerd is in o.a. fiscaliteit, wet- en regelgeving en niet in de laatste plaats technologie. Dat betekent dat circulaire initiatieven moeten zien te ‘overleven’ in een economie die fundamenteel anders denkt, ontwerpt, inkoopt, organiseert, produceert, boekhoudt, afrekent, belasting heft en nog een paar van dat soort zaken.

Bedrijven en mensen die in die dominante lineaire orde toch circulair gaan organiseren zijn eigenlijk moedige ‘types’. Die verdienen steun en aandacht. Want zij laten zien hoe het anders kan. Zeker, daar is vanuit een puristen oogpunt bijna altijd het nodige op aan te merken. De meeste circulaire bedrijven zijn helemaal niet integraal circulair. Het is immers bijna onmogelijk echt en volledig circulair te worden in een voor de rest lineaire en daarmee fundamenteel anders ingerichte omgeving. De waardeketen is daar immers helemaal niet op ingericht, laat staan de verdienmodellen of de juridische aspecten voor het hergebruik van tweedehands grondstoffen, om maar een paar kanten van de zaak te noemen.

Dus zijn er heel veel ondernemers die in een hoekje van hun bedrijf experimenteren met het circulair maken van een proces of een product, maar die – zoals dat zo mooi heet – ‘locked-in’ zijn in een voor de rest lineaire bedrijfsvoering. Die daar vervolgens heel ver mee komen, maar die op de kritische keper beschouwd geen volledig circulair georganiseerde bedrijven zijn, hoe hard ze daar ook aan werken. Denk aan bedrijven als Auping (bedden), KAAK (bakmachines) of Interface (tapijten). Let wel op dat er tussen deze drie voorbeelden grote verschillen zitten in de mate waarin zij circulaire principes hebben doorgevoerd in hun bedrijfsvoering. Dus niet alles over een kam scheren. Maar die bedrijven zijn heel, heel hard nodig, wil het ooit wat worden met de circulaire economie.

 

... en de circulaire pioniers

Zijn er dan geen echt circulaire bedrijven? Het recente onderzoek naar de stand van het land als het gaat om de circulaire economie laat zien dat dat zeker wel het geval is. Op basis van ruim 800 respondenten in het onderzoek én een samenvoeging en kritische analyse van alle lijstjes met bedrijven die om de een of andere reden claimen ‘duurzaam’ te zijn hebben we een puristische selectie gemaakt. En daar blijkt uit dat er inmiddels een mooie lijst te maken is van bedrijven die opgestart zijn op basis van een circulaire bedrijfsfilosofie. Denk aan DutchSpirit (kleding), Roof2Roof (bitumen) of de Versfabriek (champignons). In totaal zijn dat zo’n honderd unieke gevallen. Let wel op dat we absoluut en niet relatief geteld hebben.

We hebben dus niet alle bedrijven geteld die bezig zijn met het kweken van champignons op koffiedik, om maar wat te noemen. Dus in de praktijk zullen er mogelijk zo’n 250 echte circulaire bedrijven zijn. Los van een impliciet gedeelde filosofie hebben deze bedrijven nog iets anders gemeen: ze hebben het vaak moeilijk om het hoofd boven water te houden. Oh zeker, ze krijgen volop aandacht in de media, mogen opdraven bij congressen, conferenties en beleidsjamborees om hun verhaal te vertellen, maar daar verdienen ze zelden een cent aan. Dat is jammer heel jammer, want zij laten zien hoe nieuwe concepten eruitzien en voor die ondernemersmoed hoeven ze niet afgestraft te worden met een amper rendabel bedrijfsmatig bestaan, laat staan een faillissement.

 

Launching customer

In Nederland hebben we zo’n 750.000 bedrijven, de moedige één-pitters niet meegeteld. Uit de omvang van de belangstelling voor het onderzoek naar de circulaire economie in Nederland blijkt dat er onder bedrijven grote bereidheid is daarmee aan de slag te gaan. Maar dat gaat niet vanzelf. Het onderzoek laat ook zien waar bedrijven behoefte aan hebben, zoals zelf-scans met het oog op hun duurzaamheid, collegiale ondersteuning of regionale kennisplatforms. Om nu niet in de subsidie-valkuil te vallen is het misschien een idee dat de overheid op landelijk, regionaal en lokaal niveau gaat optreden als ‘launching customer’. In totaal heeft de overheid ergens tussen de 60 en 80 miljard aan te besteden. Juist dat geld zou stelselmatig aanbesteed kunnen worden om circulair organiseren te bevorderen.

Dat gebeurt ook al, getuige bijvoorbeeld de recent gepubliceerde aanbesteding om kantoorinrichting voor het hele Rijk circulair in te kopen. Het gaat dan om stoelen, tafels en kasten voor 100.000 werkplekken. Natuurlijk wordt een transitie niet in een dag, een week of een jaar gerealiseerd. Maar door exponentieel en stabiel te investeren in de circulaire economie met middelen die er al zijn kan de overheid een belangrijke rol spelen in die transitie. Het behoeft geen betoog dat dat voor de circulaire ‘prutsers’ en pioniers meer dan een geweldige opsteker is. Het is de basis om van beleid te komen naar maatschappij brede implementatie. En daar gaat het tenslotte om. Anders komt die transitie er nooit.

 

Jan Jonker

is hoogleraar Duurzaam Ondernemen aan de Radboud Universiteit te Nijmegen. Zijn werk concentreert zich op nieuwe businessmodellen in een veranderende economie. Samen met Hans Stegeman, Niels Faber en Ivo Kothman heeft hij in 2016-2017 een onderzoek uitgevoerd naar de stand van het land rond de Circulaire Economie en Business Modellen in het bijzonder. Op 18 mei vindt een landelijk slotcongres van dat onderzoek plaats. Aanmelden kan hier.

Lees meer over: ,

Meer artikelen uit de categorie: Inzicht



 


Reacties: (1)

Trackback URL | Comments RSS Feed

  1. Lars Crama schreef:

    Mooi gezegd Jan. Ik ben ervan overtuigd dat we die pioniers kunnen en moeten helpen om hun schattige experimenten schaalbaar te maken. Dat vraagt om innovatieve ondernemers, gevestigde bedrijven en wetgevers die samen willen / durven innnoveren. In BlueCity (circulaire voorbeeldstad in een vervallen zwembad) brengen we die spelers samen om zich voor te bereiden op de transitie.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Let op: alle reacties worden gemodereerd door de redactie en zijn derhalve niet direct zichtbaar. Reacties met een niet bestaand e-mail adres als afzender worden in geen geval geplaatst. Lees verder de huisregels.

*

code

Laatste nieuws

Corendon start met scheiden van afval tijdens vluchten

Corendon start met scheiden van afval tijdens vluchten

Recentelijk is vliegtuigmaatschappij Corendon gestart met het scheiden van het afval aan boord. Door plastic, blik, papier en glas apart in te zamelen tijdens de vlucht wil de luchtvaartmaatschappij de impact op het milieu verkleinen. SUEZ (specialist in afval en grondstoffen) zorgt op Schiphol weer voor verwerking van recyclebaar afval. Passagiers worden op de vlucht […]

| 24 mei 2017 | 0 Comments
Kolencentrales en biomassa bijstook: wat zijn de gevolgen van een nieuw kabinet

Kolencentrales en biomassa bijstook: wat zijn de gevolgen van een nieuw kabinet

Het CBS maakte onlangs bekend dat het energieverbruik in Nederland in 2016 in totaal 3131 petajoule bedroeg. Ruim 90 procent van deze energie werd opgewekt met fossiele brandstoffen als aardgas, aardolie en steenkool. Het gebruik van steenkool zorgde voor de opwekking van 430 petajoule, bijna 14 procent van het totaal. Hoewel aardgas en aardolie een […]

| 24 mei 2017 | 0 Comments
Duurzame startup Eccentrade wint belangrijke MVO-prijs

Duurzame startup Eccentrade wint belangrijke MVO-prijs

Eccentrade heeft een van de vier prestigieuze startup-awards gewonnen tijdens The Next Web Conference. De duurzame Nederlandse startup ging naar huis als winnaar van het IMPACT-program. Dit programma deelt een prijs uit aan de internationale startup die met concrete tools of oplossingen een bijdrage levert aan een betere wereld. Koppelt bedrijfsinformatie aan duurzaamheidsdata Eccentrade, opgericht […]

| 23 mei 2017 | 0 Comments
Met een modulaire hoofdtelefoon de afvalberg te lijf

Met een modulaire hoofdtelefoon de afvalberg te lijf

Koptelefoons zijn zo’n typisch voorbeeld van lastige producten om te repareren. Als er iets stuk aan gaat, kun je meestal het hele ding weggooien. Dat wil de startup Gerrard Street anders doen. Gaat er iets aan hun hoofdtelefoon stuk, dan wordt het onderdeel gratis vervangen en gerecycled. Met dit concept wil het bedrijf de groeiende […]

| 23 mei 2017 | 0 Comments
Voedselverspilling in Nederland neemt nauwelijks af

Voedselverspilling in Nederland neemt nauwelijks af

Een derde van het voedsel in Nederland belandt regelrecht in de afvalbak. Ondanks de doelstelling van de overheid om twintig procent minder te verspillen tussen 2009 en 2015, wordt er geen vooruitgang geboekt. Nog geen procent van deze doelstelling is waargemaakt. Dat meldt De Monitor (KRO-NCRV) zondagavond in de uitzending. Het onderzoeksprogramma onderzocht onder supermarkten, […]

| 21 mei 2017 | 1 Comment
Amsterdam krijgt elektrische-fietsenplan

Amsterdam krijgt elektrische-fietsenplan

Als eerste stad in Nederland krijgt Amsterdam een eigen elektrische deelfietsenplan. Vanuit een onverwoestbare container kan iedereen voortaan een deel-e-bike van E-bike to go pakken die simpel en snel met een smartphone kan worden geopend en gebruikt. De eerste container met deel-e-bikes is geplaatst in het Westerpark, maar de ambitie is om al volgend jaar […]

| 21 mei 2017 | 0 Comments

Inzicht

Gemene-Goed-Economie is wereldwijd een succes – 3

Gemene-Goed-Economie is wereldwijd een succes – 3

In deel 1 en 2 van dit drieluik kon je lezen over de uitgangspunten van de Gemene-Goed-Economie, en over de praktische verankering in de economische realiteit. In dit derde en laatste deel gaan we in op de beweging die achter het succes van dit alternatieve economische systeem staat, en hoe ze zich verhoudt tot andere […]

| 23 mei 2017 | 0 Comments
Gaat de blockchain ook voor sociale innovatie zorgen?

Gaat de blockchain ook voor sociale innovatie zorgen?

Het nieuwe internet, of alleen het nieuwe Google? De blockchain is een digitale technologie met gigantische mogelijkheden voor sociale innovatie. Het eerste product van de blokchain is de bitcoin. Door de cryptografische veilige techniek is het mogelijk waarde toe te kennen aan data. Daardoor was een enkele bitcoin bijna niets waard toen hij werd gecreëerd. […]

| 23 mei 2017 | 0 Comments
Monitor Duurzaam Nederland: het gaat goed, maar wel ‘ten koste van’

Monitor Duurzaam Nederland: het gaat goed, maar wel ‘ten koste van’

Op Verantwoordingsdag, 17 mei, verscheen de laatste Monitor Duurzaam Nederland (MDN). De monitor geeft via een reeks van indicatoren weer hoe het er voor staat met onze kwaliteit van leven, en ook of het bereiken van die kwaliteit ten koste gaat van mensen elders en/of van toekomstige generaties. Vanaf volgend jaar zal op Verantwoordingsdag jaarlijks […]

| 23 mei 2017 | 0 Comments
Hoe Shell stiekem betaalde voor onderzoek van Rotterdam School of Management

Hoe Shell stiekem betaalde voor onderzoek van Rotterdam School of Management

De Rotterdam School of Management RSM, onderdeel van de Erasmus Universiteit, ontving meer dan 3 ton van Shell voor een onderzoek naar het vestigingsklimaat voor multinationals in Nederland en verzweeg dat. Later werden met dat rapport belastingsregelingen in elkaar gezet waar vooral multinationals voordeel van ondervonden. Dat concluderen onderzoekers van Changerism in een recent rapport. […]

| 16 mei 2017 | 3 Comments

Deze website wordt mede mogelijke gemaakt door: