Nog maar één op de vijf Nederlanders heeft vertrouwen in de politiek, horen we van het CBS. Dat is het laagste punt sinds de metingen begonnen in 2012. Maar hoe is het zover gekomen? Ligt het aan het volk, of aan een mismatch met de beschikbare groep die het volk zou behoren te vertegenwoordigen? Hoe dan ook, zonder vertrouwen kan de democratie niet functioneren. We duiken er een spade dieper in.

De klimaatcrisis werd van meet af aan in handen gegeven van technici en wetenschappers — mensen met grote vakkennis maar weinig sociaal-economisch inzicht. Zij boden technische oplossingen aan voor wat in essentie een sociaal probleem is: hoe krijg je ongelijk gepositioneerde mensen met tegengestelde belangen in beweging? Die vraag stelden ze nauwelijks. De noodzakelijke omslag — minder ongelijkheid, minder groei, minder mondiale stromen — werd zorgvuldig vermeden, omdat ze politiek onverkoopbaar leek én de eigen positie bedreigde.

Het verbindende verhaal waar de duurzame gemeenschap naar zoekt bestaat, al heel lang en in verschillende vormen. Het ligt verscholen in de andere, niet-wetenschappelijke kennis en ethische uitgangspunten van religies en wereldbeschouwingen en is een basis voor het denken van veel filosofen en, ja, zelfs wetenschappers. In de islam en het humanisme, bij Aristoteles en Haraway en bij economen als Kate Raworth en Tim Jackson.

Het is best bijzonder: een politiek debat waarbij beide deelnemers het er meteen over eens zijn dat onze wereld op instorten staat. Toch is dat precies waar twee bekende denkers over klimaat en samenleving beginnen en juist dat maakt hun discussie zo interessant. Hun uitgangspunt is hetzelfde, hun uitweg verschilt radicaal.

Binnen de klimaat- en milieubeweging hoor je regelmatig oproepen om een nieuw verhaal. Een verhaal dat mensen verbindt in plaats van verdeelt, dat problemen oplost in plaats van vergroot, dat helpt om te creëren in plaats van de vernietigen. Maar de elementen die zo'n verhaal inhoud geven bestaan al heel lang. Ze worden doorgegeven in oude kennis die haar waarde bewezen heeft door mensen hoop te geven in tijden van crisis. Reden genoeg dus om die (opnieuw?) een plek te geven.

Eind vorig jaar schreef ik over de risico’s dat AI, kunstmatige intelligentie, een bubbel wordt. Maar wat als we niets doen? Want stel je voor dat AI geen bubbel is. Maar naast een bubbel kan AI net zo goed een zwart gat worden. Zeker wanneer je vanuit een duurzaam perspectief kijkt.

Regelmatig komt de vraag voorbij of de huidige oorlogen het begin zijn, of de aanloop naar een nieuwe wereldoorlog. Maar misschien is dat een verkeerde vraag. Want het lijkt er steeds meer op dat er oorlog gevoerd wordt tegen de wereld en tegen de waarden die de moderne samenleving sinds 1945 richting gaven, zoals menswaardigheid, democratie, een humane internationale rechtsorde, economische gelijkheid, transparante en waarheidsgetrouwe informatie en zorg voor milieu en klimaat. De huidige oorlog in het Midden-Oosten lijkt een escalatie van de aanval op al die waarden, die al jaren lang aan de gang is. En dat is niet minder dan een oorlog tegen de wereld.

Staan we aan het begin van een Derde Wereldoorlog of is deze al begonnen? Het idee klinkt dramatisch, maar de gebeurtenissen van de afgelopen maanden, vooral in relatie tot de Verenigde Staten onder president Donald Trump, hebben de wereldorde op scherp gezet met naast militaire dreiging, ook de inzet van economie, media en de rechtsorde als wapens.

De verhoudingen binnen de nieuwe minderheidscoalitie zijn duidelijk: D66 mag de bezuinigingen van het onderwijs afhalen en een lachende premier leveren (maar hoe lang lacht die nog), het CDA "levert de regeerstijl" (quote van Bontenbal) en mag mee naar het bordes en voor de rest maakt de verliezende VVD de dienst uit met hogere lasten en minder zorg voor burgers en kadootjes voor bedrijven. We gaan meer schiettuig en gas kopen bij Oom Donald en het klimaat mag gewoon blijven opwarmen. En natuurlijk blijven we streng voor asielzoekers. Maar dat doen we allemaal heel positief en met een brede grijns, want de politiek moet weer netjes worden. Net zoals vroeger (die eerdere 14 jaar VVD....)

Klimaatverandering is niet de kern van de crisis, maar een symptoom. Het echte probleem heet overshoot: we gebruiken grondstoffen sneller dan ecosystemen zich kunnen herstellen en dumpen afval sneller dan de aarde het kan opnemen. Ontbossing, biodiversiteitsverlies, uitgeputte bodems, vervuilde oceanen en klimaatverandering horen allemaal bij dezelfde ziekte.

Dit overzicht brengt de belangrijkste thema’s en opinies samen uit recente publicaties van zes experts met focus op klimaat, economie, psychologie en maatschappelijke verandering: Bill McKibben, Ann Pettifor, Hans Stegeman, het Talking Climate-platform, Renée Lertzman en The Power of Us.

In mijn vorige stukjes probeerde ik vooruit te kijken, naar wat we van duurzaamheid kunnen verwachten de komende tijd. Onder die zoektocht ligt eigenlijk een andere vraag: “Wat is een waardige toekomst?” Duurzaamheid gaat in de kern over behoud van waarde. Behoud van kwaliteit van leven in elke vorm. De vraag die we ons daar zelden bij stellen is: “Wat betekent dat eigenlijk, en voor wie?”

Je houdt je hart vast bij de razendsnelle groei van AI in 2026. Achter de imposante technofaçade schuilt een enorm labyrint van ecologische, economische en maatschappelijke bedreigingen. Van escalerend energieverbruik tot toenemende ongelijkheid en een mogelijke investeringsbubbel: gaat de AI-hausse de samenleving ontwrichten, in plaats van helpen?

Gedurende 2025 lieten verschillende auteurs op Duurzaamnieuws.nl zien hoe we concrete stappen kunnen zetten naar een samenleving waarin duurzaamheid écht centraal staat. Elk deel draagt bij aan één groot verhaal, met een methode om richting te geven, een politiek die het sociale weefsel herstelt, een economie die opnieuw wordt ingericht rond planetaire grenzen en rechtvaardigheid, en een voedselsysteem dat wordt verankerd in lokale gemeenschappen. We zetten de bijdragen nog eens op een rij en groeperen de clusters in de aanpak. Daar laten we vervolgens een backcast op los, als voorbeeld.

Een energiecontract afsluiten was ooit een kwestie van klikken en klaar. Nu worstelen bedrijven met een vol stroomnet en veranderende regelgeving. Netcongestie heeft een forse impact op ondernemend Nederland, maar biedt ook kansen. Bedrijven kunnen niet alleen groeien ondanks, maar ook dankzij netcongestie.