Het Falen van Links (deel 1)

Van: op 7 februari 2017 | 2 reacties | categorie: Inzicht

Het Europese electorale slagveld biedt een trieste aanblik. Opvallend is de snelle opkomst van het rechtspopulisme. Ook linkspopulisme is duidelijk in opkomst. Wat het meeste opvalt, is de ineenstorting van de sociaaldemocratische partijen. Lange tijd hebben die hun stempel op de Europese politiek kunnen drukken. Hoe kan dat deze partijen het vertrouwen van het volk zo verloren hebben en kan dat vertrouwen nog hersteld worden? Om de huidige permanente crisis te bezweren, is het zaak dat links – sociaaldemocraten, linkspopulisten en Groenen – zich verenigt op een vernieuwend verhaal dat een aansprekend alternatief biedt voor een ontketend economisch globalisme dat de wereld naar een sociale en ecologische afgrond voert.

In de jaren 70 werd onder sociaaldemocratische leiders als François Mitterrand, Willy Brand, Harold Wilson en Joop Den Uyl , in samenwerking met christendemocraten zoals Giulio Andreotti in Italië, de verzorgingsstaat ingericht. Dat was best een mooie balans tussen overheid en markt, tussen eerlijk delen en private rijkdom. En we gingen van een de 60-urige werkweek vrijwel zonder vakantie naar een 40-urige werkweek met een paar weken vakantie. Er kwamen voor iedereen toegankelijke voorzieningen op het gebied van zorg en onderwijs, betaalbare huren met een vangnet voor mensen die niet meer mee konden komen. Echt solidair was het natuurlijk niet. Die welvaart was voor een belangrijk deel gebaseerd op milieuvernietiging en op grondstoffenroof en uitbuiting van de armen in ‘het Zuiden’, niet zelden met medewerking van de elite in die landen. Daar was dus nog het nodige werk te doen.

 

Geld eerst

Toen viel De Muur en stortte het Sovjet imperium in. Dit markeerde de overwinning van het kapitalisme op het communisme. Het was tevens een tijd van technologische doorbraken op het gebied van productie, vervoer en communicatie. Die maakten wereldwijde snelle communicatie en goedkoop, snel transport van personen en goederen mogelijk. Kapitaal was niet langer nationaal aan arbeid gebonden, maar ging overal op de wereld op zoek naar de laagste arbeidskosten, de minste regelgeving en belastingen en snelle winst. Dit leidde tot het neoliberalisme: de macht van markt en geld over die van arbeid en politiek. Volgens die ideologie was er voortaan nog maar één weg en dat was die van voortdurende economische groei met een vrije markt zonder al te veel overheidsingrijpen. Die weg zou door de ontketende productiekrachten en afschaffing van knellende regulering en hoge belastingen, zonder een bureaucratische, geldverslindende overheid en door privatisering van onder meer gezondheidszorg, energielevering en huizenbezit, nog meer welvaart brengen.

 

TINA voor groei

Die integratie van Europese economieën in de wereldmarkt ondermijnde vanzelfsprekend de nationale soevereiniteit en de daarop gebaseerde verzorgingsstaat. Gevestigd links werd in de verdediging gedrongen en stevig in verwarring gebracht. Men schudde ideologische veren af. Men bekeerde zich tot de BV Europa waarin de overheid er vooral was om de markt te ondersteunen in plaats van in sociale en duurzame banen te leiden. Men bekeerde zich tot het groeidenken, nam de beloftes van de globalisering over en bedacht een ‘Derde Weg’, maar die was niet meer dan het afslijpen van de al te scherpe randjes van het neoliberalisme. Bovendien, zo werd gedacht, was er geen alternatief; er was door het wegvallen van grenzen geen weg terug naar de ooit zo gekoesterde verzorgingsstaat. Iedereen die het niet met dit TINA-denken (There Is No Alternative) eens was, was van elk realisme gespeend.

 

Bestaanszekerheid verdampt

Hier gingen twee dingen mis. Ten eerste kwam er van die beloften van dat neoliberale geloof niets terecht. Integendeel, grote groepen burgers, ook binnen de middenklasse, hebben hun bestaanszekerheid verloren. Zij zijn niet meer zeker van hun baan en onzeker, minder betaald flexwerk is wijdverbreid. Het besteedbaar inkomen is vaak gedaald; de kloof tussen arm en rijk is nog nooit zo groot geweest. Nu bezitten 8 miljardairs net zo veel als de armste helft van de wereldbevolking. De banken zijn met hulp van de ECB met vele duizenden miljarden gered zonder de oorzaken van de (schulden)crisis echt aan te pakken. Schulden, zowel particuliere als collectieve, zijn explosief toegenomen en buffers verdampt. Een huis kopen is voor velen onbereikbaar en huren zijn vaak onbetaalbaar, tal van uitgaven aan (gezondheids)zorg, hoger onderwijs, energie en dagelijkse boodschappen zijn stevig gestegen en de werkdruk is hoger dan ooit. De Derde wereld zit nog steeds in een stevige economische klem. Als laatste, maar zeker niet als minste, gaat door de groeidwang van de economie de afbraak van het milieu nu alle grenzen te buiten.

Vooral het verlies van de economische bestaanszekerheid van grote groepen mensen is de belangrijkste voedingsbodem van het oprukkende rechtspopulisme. Omdat sociaaldemocratische partijen daarvoor medeverantwoordelijk zijn, heeft het deel van het volk dat altijd op hen stemde het vertrouwen in hen verloren. Dat verlies aan vertrouwen werd natuurlijk versterkt door de vluchtelingenstroom, de verdeeldheid binnen en dus onmacht van Europa en de vele schandalen rond corruptie, fraude en zelfverrijking. Als er genoeg beter betaalde banen, betaalbare huizen en huren, betaalbare zorg en een zorgzame overheid waren geweest, had het rechtspopulisme nooit de vleugels gekregen die het nu heeft. Want die angst en onzekerheid van heel veel burgers zijn terecht. Velen hebben nu hun hoop gevestigd op sterke leiders die al die problemen wel benoemen.

 

Moreel leiderschap noodzakelijk

Hoe kan het dat links, en met name sociaaldemocratische partijen, daar de vele jaren dat die afbraak al aan de gang is, geen antwoord op had en op heeft; dat er zo weinig effectief verzet geboden is? Dat blijft onbegrijpelijk omdat het allemaal zo voorspelbaar en zichtbaar was. Nu komen we aan het tweede punt van het falen van met name gevestigd links en dat is het TINA-denken. Werkbare alternatieven waren en zijn er namelijk wel degelijk. Daarover deel 2. Wel vast dit: er is geen belangrijker besef dan dat natuur en milieu, een veerkrachtig en vitaal wereldecosysteem, de bestaansvoorwaarden van de mens dicteren en dus grenzen aan het menselijk handelen stellen. Natuur en milieu zijn niet alleen de basis van het leven, maar ook van de economie. Daarom dient het indammen van de ecologische afbraak een integraal onderdeel van elk alternatief te zijn. Ook daarvoor zijn sterke leiders met een aansprekend verhaal nodig. Dit morele leiderschap is wat de wereld nu het meest nodig heeft.

Frans van der Steen

Dit artikel verscheen eerder op platformdse.org

Lees meer over: ,

Meer artikelen uit de categorie: Inzicht



 


Reacties: (2)

Trackback URL | Comments RSS Feed

  1. Martin Vis schreef:

    Mooi beschreven Frans.
    Op http://stemwijzervoordetoekomst.nl/ staat aangegeven wat onze politieke partijen hieraan doen. En dat is niet veel. Alleen overgaan op een circulaire economie en de groei economie verlaten, kan ons helpen.
    Ik ben erg benieuwd naar deel 2.

  2. Wout Veldstra schreef:

    Ik wordt altijd erg zenuwachtig als er geroepen wordt om een sterke leider. We hebben meer samenwerking en zelfstandigheid nodig om uit onze georganiseerde afhankelijkheid te komen. Het hele systeem is erop gebaseerd, dat je schulden maakt. Studieschuld en hypotheek zijn de motoren van het geldsysteem; daar moeten we vanaf.
    Maar ik loop misschien vooruit op deel 2?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Let op: reacties met een niet bestaand e-mail adres als afzender worden niet geplaatst. Lees ook de huisregels.

*

code

Laatste nieuws

Meer dan de helft supermarktvoedsel bevat toegevoegde suiker

Meer dan de helft supermarktvoedsel bevat toegevoegde suiker

Uit onderzoek van foodwatch blijkt dat aan meer dan de helft (56%) van alle voedselproducten in de supermarkt suiker wordt toegevoegd. Als je licht bewerkte en onbewerkte producten als vers fruit en groente en losse ingrediënten als kruiden, zout en olie buiten beschouwing laat en alleen het eten uit de fabriek (bewerkt en sterk bewerkt […]

| 21 februari 2017 | 0 Comments
Patenten op natuurlijke eigenschappen van planten en dieren bijna verleden tijd

Patenten op natuurlijke eigenschappen van planten en dieren bijna verleden tijd

De Europese lidstaten hebben besloten dat producten  van klassieke veredeling zoals planten, zaden en vruchten uitgezonderd dienen te worden van patentering. Hiermee scharen ze zich achter het recent ingenomen standpunt van de Europese Commissie. Dit besluit werd genomen in de Raad voor Concurrentievermogen. De Europese Commissie concludeerde in haar verklarende notitie van november 2016 dat […]

| 21 februari 2017 | 0 Comments
Studenten roepen Wageningen Universiteit op financieel duurzaam te worden

Studenten roepen Wageningen Universiteit op financieel duurzaam te worden

Studenten van de Wageningse actiegroep Fossil Free Wageningen hebben een petitie aan het college van bestuur van Wageningen University & Research (WUR) aangeboden. Met deze petitie, die door ruim duizend mensen is ondertekend, roept de groep de universiteit op om over te stappen naar een duurzame bank die niet investeert in fossiele brandstoffen. Onder de […]

| 18 februari 2017 | 0 Comments
Verkiezingsprogramma’s verschillen in effect op de leefomgeving

Verkiezingsprogramma’s verschillen in effect op de leefomgeving

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft in Nieuwspoort de analyse van de leefomgevingseffecten van verkiezingsprogramma’s voor de periode 2017-2021 gepresenteerd. De VVD, PvdA, SP, D66, ChristenUnie, GroenLinks en Vrijzinnige Partij hebben het PBL gevraagd hun maatregelenpakketten te analyseren. Partijen verschillen duidelijk in de mate waarin ze willen afwijken van het huidige beleid. In totaal […]

| 18 februari 2017 | 0 Comments
1,8 miljoen voor meer innovatieve plantaardige voedselproducten

1,8 miljoen voor meer innovatieve plantaardige voedselproducten

De New Food Challenge daagt (startende) bedrijven uit om aantrekkelijke nieuwe voedselproducten op basis van plantaardige eiwitten te ontwikkelen. Bedrijven die een innovatief idee hebben voor voedsel gemaakt van bijvoorbeeld peulvruchten, noten, paddenstoelen of zeewier kunnen een bedrag van maximaal 30.000 euro winnen om hun plannen verder uit te werken. De beste ideeën komen vervolgens […]

| 17 februari 2017 | 4 Comments
Verkiezingsprogramma’s rechtse partijen blind voor duurzaam en milieu

Verkiezingsprogramma’s rechtse partijen blind voor duurzaam en milieu

Milieu is een ondergeschoven kindje in veel verkiezingsprogramma’s. Dat concludeert Natuur & Milieu op basis van de doorrekeningen van het PBL. “Van alle grote rechtse partijen durft alleen de VVD de milieu-impact van haar verkiezingsprogramma door te laten rekenen,” aldus Geertje van Hooijdonk, hoofd programma’s bij Natuur & Milieu, “De klimaatimpact van het VVD-programma is […]

| 16 februari 2017 | 1 Comment

Inzicht

Duurzaam gewassen telen met gratis warmte diep uit de bodem

Duurzaam gewassen telen met gratis warmte diep uit de bodem

Wanneer het gaat over het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen wordt al snel gedacht aan windmolens en zonnepanelen die elektriciteit opwekken. Toch wordt het overgrote deel van onze energie gebruikt om warmte mee te produceren, niet stroom. Voor de opwek van warmte wordt voornamelijk aardgas, dat schaars en duur wordt, gebruikt. Tuinbouwbedrijven weten daar […]

| 21 februari 2017 | 1 Comment
Zei de klimaatmaffioos tegen de islamofoob

Zei de klimaatmaffioos tegen de islamofoob

Beste mensen in de andere bubble, deze brief is eigenlijk bedoeld als antwoord op de recente reactie van Tilasmi Frigge op mijn stuk over schulpdieren en het reptielenbrein. Ik denk echter dat zijn reactie niet op zichzelf staat en door een bredere beweging wordt gedragen. Daarom mijn antwoord aan allen die zich voelen aangesproken. Bedankt […]

| 21 februari 2017 | 0 Comments
Wei Wu Wei: een Nieuw Businessmodel voor de politiek

Wei Wu Wei: een Nieuw Businessmodel voor de politiek

Binnenkort zijn de verkiezingen voor de Tweede Kamer. De kloof tussen de kiezer en de politici lijkt groter dan ooit. En meer politieke partijen dan ooit strijden om de gunst van de kiezer. De partijen zetten alles op alles om zichzelf te profileren. Van nepaccounts tot doorrekeningen van het Centraal Planbureau. Het is tijd voor […]

| 18 februari 2017 | 1 Comment
De samenwerking van links (deel 2)

De samenwerking van links (deel 2)

De belangrijkste opdracht van links is in de nationale en Europese politiek weer een factor van betekenis worden en zo een tegenwicht aan neoliberaal en populistisch rechts te bieden. Dat kan door vergaande samenwerking, en op den duur samengaan, op een wervend programma waarvan bestaanszekerheid het kernpunt is. En door economische bestaanszekerheid te verbinden met […]

| 18 februari 2017 | 1 Comment

Deze website wordt mede mogelijke gemaakt door: