Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Op zo’n 60 kilometer van de Noorse grens lekte in 1982 radioactief water uit een opslagbassin bij Andreyeva Bay. De opruiming is nog altijd niet klaar; de geplande einddatum is inmiddels 2030.
Winter aan de Barentszee. Foto: iStock – Olga Tarasyuk
Een schip met kernafval zien uitvaren klinkt niet meteen als goed nieuws. In Andreyevabaai op het Kola-schiereiland was zo’n vertrek in 2017 juist het begin van de afvoer van een voorraad van ongeveer 22.000 gebruikte splijtstofelementen uit Sovjet-kernonderzeeboten. Noorwegen hielp de opruiming te betalen, maar sinds de Russische invasie van Oekraïne is het werk sterk vertraagd.
Het water verdween, de vervuiling bleef
Onder de gebouwen in Andreyevabaai lag splijtstof uit 90 tot 100 reactorkernen van Sovjet-onderzeeërs. Die boten voeren tussen eind jaren vijftig en 1982 vanaf het Kola-schiereiland. De opslag begon al in de jaren zestig, op zo’n 55 kilometer van Moermansk.
Het lek ontstond in het bassin van gebouw 5. Schattingen van de hoeveelheid water die in de Barentszee terechtkwam, lopen uiteen: Bellona noemt circa 600.000 ton, een andere schatting komt op 700.000 ton. Het gaat dus hoe dan ook om honderdduizenden tonnen radioactief water.
Zo’n 1.000 mensen werkten aan de opruiming van dat ongeval, van 1983 tot 1989. Daarmee was het probleem in de baai niet opgelost. Toen de Russische marine de opslagplaats in 1992 sloot, lag er nog geen plan om de radioactieve besmetting aan te pakken.
Goed om te weten Gebruikte splijtstof is materiaal dat al in een kernreactor heeft gezeten. Ook na gebruik blijft het radioactief en moet het veilig worden opgeslagen.
Noorwegen hielp de splijtstof op weg
In 1995 namen Noorwegen en milieuorganisatie Bellona het voortouw bij de organisatie en financiering van de schoonmaak. Noorwegen had daar tot medio 2017 ongeveer 230 miljoen dollar aan bijgedragen. Het doel was de splijtstof veilig uit de baai te krijgen, in plaats van die in de verouderde opslag te laten liggen.
Dat vereiste een lange reeks transporten. Toen het eerste schip vertrok, gingen de plannen uit van ongeveer 50 vaarten. Onderweg moest ook beschadigd materiaal uit gebouw 5 worden geborgen, een klus die ingewikkelder was dan het laden van splijtstof die al klaarstond voor vervoer.
- Op 27 juni 2017 maakte de Rossita zijn eerste vaart met gebruikte splijtstof uit de baai.
- In december 2019 werden beschadigde elementen van de bodem van gebouw 5 gehaald en veiliggesteld. De Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling betaalde mee.
- Tot oktober 2021 had het schip 15 reizen gemaakt en waren 10.000 elementen afgevoerd voor verwerking in de Oeral.
De planning schoof opnieuw op
Na de Russische invasie van Oekraïne in 2022 zakte het tempo van de werkzaamheden sterk, meldde Bellona. Dat raakt een operatie die al jaren duurt en waarbij de afvoer per scheepslading verloopt. De resterende splijtstof moest immers nog altijd uit de opslag komen.
Rosatom, het Russische staatsbedrijf voor kernenergie, rekende in augustus 2024 nog op volledige verwijdering van de gebruikte splijtstof in 2027. In juni 2025 meldde het bedrijf dat de 22e lading de opslagplaats had verlaten. De beoogde afronding was toen 2030.
Hoeveel elementen er inmiddels precies over zijn, is niet bekend. Dat aantal is niet simpelweg uit de gemelde ladingen af te leiden: voor oktober 2021 is wel een totaal van afgevoerde elementen genoemd, voor de 22e lading alleen het transport zelf.
De Barentszee stopt niet bij de grens
Het water uit gebouw 5 bereikte de Barentszee. Daarmee is de vervuiling ook voor Noorwegen van belang: beide landen grenzen aan de wateren rond het Kola-schiereiland. Voor visserijgemeenschappen in het Noordpoolgebied hangt veel af van wat er in die zee gebeurt.
Noorwegen gaf in 2021 aan met Rusland te willen blijven samenwerken tot Andreyevabaai helemaal schoon is. Sinds 2022 verloopt het werk volgens Bellona veel trager.
Over het onderzoek
Tot oktober 2021 waren 10.000 elementen afgevoerd; Rosatom stelde de einddatum later bij naar 2030. Uit gebouw 5 stroomde naar schatting 600.000 tot 700.000 ton water weg.
Een actuele telling van de splijtstof die nog in Andreyevabaai ligt, ontbreekt. Voor het Litsa-fjord en de omliggende wateren ontbreken metingen van de radioactiviteit uit 2025 en 2026.
