Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In 1977 schoot lava van de Nyiragongo met tot 60 kilometer per uur de helling af, de snelste geregistreerde lavastroom ooit. De vulkaan torent boven Goma uit, een stad die in 2021 naar schatting 670.000 tot 1,2 miljoen inwoners telde.
Luchtfoto van een vulkaankrater met een actief lavameer dat gloeiend rood oplicht, omgeven door witte rook en gassen. Beeld: Wikimedia Commons.
Als je nog snel een tas moet pakken terwijl de grond trilt, voelt een halfuur ineens als niets. In 1977 braken de kraterwanden van de Nyiragongo en liep het lavameer binnen dertig minuten leeg, met vloeibare lava die verschillende kanten van de vulkaan opging. De stroom verwoestte de dorpen Kibati en Moniki en kostte volgens de toenmalige cijfers minstens vijftig mensen het leven. Ook in 2021 kwam Goma opnieuw in de gevarenzone: zeventien dorpen en ongeveer duizend huizen gingen verloren.
De helling gaf geen tijd cadeau
De lava stroomde in 1977 vanuit de gebroken krater tegelijk naar het noorden, zuiden en westen, waardoor mensen op verschillende hellingen tegelijk moesten vluchten. Bij zo’n uitbarsting kan een veilige route zomaar afgesneden raken.
Vóór die uitbarsting lag het oppervlak van het lavameer op ongeveer 3.250 meter hoogte. Het meer was daarmee zo’n 600 meter diep, een beetje alsof je de Euromast bijna drie keer onder elkaar in de krater zet. Die enorme voorraad gesmolten gesteente maakt de Nyiragongo uitzonderlijk gevaarlijk.
Een magmagang onder de stad
De uitbarsting van 22 mei 2021 liet zien hoe snel die dreiging weer dichtbij kan komen. Lava sneed de snelweg naar Beni af, een belangrijke verbinding voor vervoer en hulpverlening.
Op 27 mei 2021 gelastten de autoriteiten de evacuatie van minstens 400.000 inwoners uit ongeveer tien wijken met het grootste risico. Satellietbeelden hadden een magmagang laten zien: een ondergrondse spleet waarin magma zich verplaatst, van noord naar zuid onder de vulkaan, Goma en mogelijk ook het Kivumeer.
Voor veel gezinnen volgde daarna een tweede crisis. Het World Food Programme had op 9 juni 2021 al noodvoedsel verstrekt aan meer dan 146.000 gevluchte mensen, nadat de lavastroom en evacuaties het dagelijks leven in de regio hadden ontwricht.
Het meer zakt en vult weer
De caldera, de grote kom boven op de vulkaan, heeft een doorsnee van 1,2 km. Het World Food Programme omschrijft het meer daarin als het grootste en actiefste ter wereld, al verandert het volume flink na iedere grote uitbarsting.
Na de uitbarsting van januari 2002 stond het lavameer op ongeveer 2.600 meter hoogte, zo’n 900 meter onder de kraterrand. Daarna steeg het niveau geleidelijk weer. De Nyiragongo en de nabijgelegen Nyamuragira zijn samen goed voor 40 procent van de historische vulkaanuitbarstingen in Afrika.
“Dit is een normale ontwikkeling in het historische uitbarstingspatroon van Nyiragongo en geen reden voor onmiddellijke bezorgdheid.”
Goma Volcano Observatory, vulkaanobservatorium
Die uitspraak ging over de aanhoudende aardbevingen na de uitbarsting van 2021. Metingen van trillingen en satellietbeelden blijven nodig, omdat magma onder de grond kan verschuiven.
Over de studie
De gegevens over de uitbarstingen, het lavameer en de evacuatie zijn samengebracht uit rapporten van het Global Volcanism Program van de Smithsonian Institution. Dat programma volgt vulkanen wereldwijd en legde voor 2021 onder meer de satellietwaarnemingen van de magmagang vast.
De cijfers over noodhulp komen van het World Food Programme, dat tijdens de uitbarsting van mei 2021 de situatie rond Goma volgde. De historische gegevens over de uitbarsting van 10 januari 1977, waaronder de stroomrichtingen en de hoogte van het lavameer, zijn terug te vinden in de beschrijving van de Nyiragongo.
