Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Bij Han-sur-Lesse verdwijnt de Lesse volledig in de Gouffre de Belvaux en duikt ze bij de Grotten van Han weer op. Bij hevige regen kan het gat al dat water niet aan. Dan neemt de rivier een andere route.
De Aredennen, het stroomgebied van de Lesse. Foto: iStock – Beeldstorm
Vanaf de oever zie je de bochten van de rivier. Een deel van haar route blijft verborgen. Onder het Massief van Boine bij Han-sur-Lesse stroomt de Lesse door kalksteen, via een doorgang die zo’n 50 meter diep reikt. Die ondergrondse route ontstond ongeveer 100.000 jaar geleden, toen de rivier een eenvoudigere weg vond dan haar oude, grote bocht. De kracht van het water maakt de grotten kwetsbaar: bij hoogwater kunnen rotsen instabiel worden, daarom wordt hun stabiliteit maandelijks gecontroleerd.
Zelfs het gewone debiet is al fors
De Lesse is 89 kilometer lang en hoort bij het Maasbekken. Haar stroomgebied beslaat 1.343 vierkante kilometer. Bij Anseremme stroomt gemiddeld 19 kubieke meter water per seconde voorbij, omgerekend 19.000 liter. Het gemiddelde geldt voor de meetplek bij Anseremme.
Die ingang ligt op 244 meter hoogte, midden in het wildpark van het grottendomein. Vanaf daar is de Lesse uit het zicht. Aan de andere kant van de Boineheuvel komt het water bij de uitgang van de Grotten van Han weer boven, op een plek die Trou de Han heet.
Goed om te weten Han-sur-Lesse hoort bij de gemeente Rochefort, in de Waalse provincie Namen. De rivier verdwijnt dus op een plek waar ook bezoekers van het wildpark komen.
Bij hoogwater krijgt de oude bocht weer water
De bedding die de Lesse lang geleden achter zich liet, ligt er nog. Lokaal heet die de Chavée. Als er na zware regen te veel water voor het zwelggat aankomt, stroomt het tijdelijk weer door die oude bedding. Zo wordt een vroegere rivierbocht toch nog even onderdeel van de loop.
Dat kan omdat het gat maar een beperkte hoeveelheid water kan opnemen. Wat er niet in past, blijft aan de oppervlakte en treedt buiten de oevers. De rivier heeft bij Han-sur-Lesse dus een ondergrondse route én een uitwijkmogelijkheid voor momenten waarop de afvoer te groot wordt.
Het water heeft ook onder de grond invloed. De Grotten van Han maken deel uit van het kalksteengebied dat de rivier heeft helpen vormen. Bij hoogwater kan de kracht van de stroming rotsen instabiel maken.
De afstand hangt af van wat je meet
Hoe ver het water ondergronds reist, is lastig in 1 getal te vangen. Tussen de plek waar de Lesse verdwijnt en de plek waar ze terugkomt, ligt ongeveer 1.100 meter in vogelvlucht. Een officiële wandelroutebeschrijving noemt ongeveer 2 kilometer door het Massief van Boine. De ene afstand loopt recht over de kaart; de andere beschrijft de route door het massief.
Ook over de reistijd bestaan twee schattingen. Nederlandstalige beschrijvingen noemen ongeveer 20 uur onder de grond, andere beschrijvingen spreken van 24 uur.
Voor wie de rivier op 1 dag zowel bij het zwelggat als bij de grot ziet, zit daar een aardige gedachte achter: het water bij de uitgang verdween uren eerder bij de ingang. Volgens beide schattingen duurt de tocht namelijk bijna een etmaal.
Een grote publiekstrekker met kwetsbare grotten
Het domein rond de Grotten van Han trok in 2018 ongeveer 600.000 bezoekers. In 2022 wilde het weer uitkomen op 380.000 bezoekers per jaar. Die cijfers gaan over het hele domein, dus niet alleen over mensen die naar de rivier in de grotten kwamen kijken.
De drukte speelt zich af rond een plek waar natuurkrachten blijven doorwerken. Omdat de volledige Lesse de grot in stroomt, krijgt het kalksteen daar bij hoogwater met de volle stroming te maken. De veiligheid van de rotsen vraagt daarom blijvende aandacht, ook op dagen dat het water rustig oogt.
Zo blijven de rotsen in beeld
Bij de maandelijkse controle van de grotten worden video’s en foto’s gemaakt. Daarmee kan de stabiliteit van het gesteente worden gevolgd, juist met het oog op de kracht van de rivier tijdens hoogwater. De ondergrondse doorgang reikt zo’n 50 meter diep.
