Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Bij vijf plantensoorten bleef de groei achter toen onderzoekers van de Universiteit van Melbourne ongecomposteerd koffiedik rechtstreeks op de bodem aanbrachten. Wat betekent dat voor de planten op je vensterbank of balkon?
Koffiedik is niet altijd geschikt als mest voor kamerplanten. Foto: iStock – Igor Paszkiewicz
Je tikt het koffiedik uit het filter boven een potplant en afval wordt voeding, denk je. Een studie uit 2016 zet daar echter vraagtekens bij. De cafeïne die in koffiedik achterblijft speelt er mogelijk een rol in. Wat gebeurt er met die resten zodra ze tussen de wortels terechtkomen?
In een pot blijft koffiedik langer liggen
Op de potgrond van een kamerplant kan een dikke laag koffiedik een korst vormen. Daaronder blijft vocht hangen. Dat vergroot de kans op schimmel aan het oppervlak en kan varenrouwmuggen aantrekken. Die beestjes zijn voor veel plantenliefhebbers al vervelend genoeg, ook zonder dat je ze met de resten uit je koffiezetapparaat een handje helpt.
Bij het zaaien speelt nog iets anders. Stoffen in koffiedik kunnen de ontkieming vertragen of verminderen als je zaden rechtstreeks in het dik stopt. Ook voor stekken is zo’n laag dus geen vanzelfsprekende plek om te beginnen. Het idee dat koffiedik nieuw groen sneller op weg helpt, gaat in elk geval niet voor elke toepassing op.
Goed om te weten Koffiedik bevat chlorogeenzuur. Onderzoek wijst erop dat deze stof de ontkieming van zaden kan remmen.
Cafeïne blijft achter na het zetten
Met het zetten van koffie verdwijnt niet alle cafeïne uit de gemalen bonen. Schattingen lopen uiteen van ongeveer 6 tot maximaal 8,09 mg per gram gebruikt koffiedik. Dat klinkt misschien weinig, maar in een plantenpot komt het spul rechtstreeks terecht in de grond waar de wortels groeien. De hoeveelheid verschilt bovendien per meting.
Koffie- en theeplanten maken cafeïne onder meer aan als natuurlijke verdediging. In laboratoriumproeven remt die stof de groei van bacteriën, schimmels en jonge planten. Onderzoek uit 2009 koppelde geremde wortelontwikkeling aan een lagere aanmaak van eiwitten in de plant. Gezonde wortels zijn juist nodig om water en voedingsstoffen op te nemen.
Die proeven geven wel een waarschuwing, geen exacte voorspelling voor jouw vensterbank. Veel laboratoriumtesten gebruiken hoge doses in potten; de uitkomsten kun je niet zomaar vertalen naar elke plant of elke hoeveelheid koffiedik. Wel maken ze duidelijk waarom rechtstreeks gebruik iets anders is dan koffieresten eerst laten afbreken.
Voeding voor de bodem? Eerst moeten microben aan het werk
Vers gebruikt koffiedik is niet meteen mest voor planten. Bodemorganismen moeten het materiaal eerst afbreken. Tijdens dat proces kunnen ze tijdelijk stikstof vastleggen die anders beschikbaar zou zijn voor de wortels. Daardoor kan een plant juist minder profiteren van die voedingsstof, terwijl je het koffiedik met het tegenovergestelde doel hebt toegevoegd.
Toch verklaart dat stikstofeffect niet alles. In de proef met tuinplanten bleef de groei ook achter als er extra mest was toegevoegd. Een veranderde zuurgraad van de bodem bood evenmin een verklaring. De onderzoekers achten daarom een giftige werking van stoffen in het koffiedik waarschijnlijker. Meer mest toevoegen lost het probleem dus niet vanzelf op.
Laat koffiedik eerst verteren
Voor kamerplanten raadt de Nederlandse plantenadviseur Mama Botanica aan om koffiedik eerst te composteren. Dan krijgen bodemorganismen tijd om het af te breken voordat je het bij de plant gebruikt. Ook voor een bak op het balkon is dat een voorzichtiger aanpak dan een verse hoop koffiedik rond de stengels strooien.
- Meng koffiedik met ander materiaal op de composthoop, in plaats van het los op de potgrond te leggen.
- Gebruik het daarna spaarzaam. Nederlandse tuinadviezen raden dikke lagen af.
In een afzonderlijke vergelijking gaf grond met toegevoegd koffiedik na 12 maanden meer opbrengst dan onbehandelde grond, terwijl de groei kort na toevoeging juist werd geremd. Niet elke kamerplant groeit daardoor beter; het koffiedik heeft tijd nodig.
Over het onderzoek
Sarah J. Hardgrove van de Universiteit van Melbourne onderzocht met collega Stephen J. Livesley wat er gebeurt als gebruikt koffiedik direct aan grond voor tuinbouw wordt toegevoegd. Hun onderzoek in vakblad Urban Forestry & Urban Greening vergeleek verschillende grondsoorten, met en zonder extra bemesting. Bij broccoli, prei, radijs, viooltjes en zonnebloemen bleef de groei achter.
