Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In het voormalige mijnbouwgebied rond Heerlen, Brunssum en Kerkrade stijgt het mijnwater nog altijd, en op plekken komt de bodem omhoog. Ook aan woningen en bedrijfsgebouwen in deze gemeenten is mijnbouwschade vastgesteld.
De Limburgse bodem is decennia na de sluiting van de mijnen nog steeds niet stabiel. Foto: iStock – sandorgora
In het oude mijngebied kan een scheur in het stucwerk door mijnbouw zijn veroorzaakt. Hoewel de steenkoolwinning in Zuid-Limburg in 1974 stopte, werd mijnwater nog tot 1994 weggepompt. Sinds de pompen uitstaan, draagt het stijgende mijnwater bij aan bodemstijging en is een nieuw evenwicht nog niet bereikt. Naar schatting komen zo’n 10.000 huizen in aanmerking voor een vergoeding voor kleinere mijnbouwschade; sinds december 2025 kunnen bewoners daarvoor een beroep doen op een regeling.
10 centimeter is een verwachting, geen meting van nu
Bodemstijging in dit gebied is een proces dat zich over jaren uitstrekt. Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) verwachtte voor Kerkrade maximaal 10 centimeter bodemstijging wanneer de stijging van het mijnwater is afgelopen. Dat is een verwachting voor het eindpunt, geen meting van hoeveel de grond daar inmiddels omhoog is gekomen.
Ook over de grens speelde de mijnbouw een rol in het verloop van dit proces. De steenkoolwinning aan de Duitse kant van het grensgebied ging door tot 1992. Daardoor bleven de pompen aan de Nederlandse kant nog een tijd draaien. Voor bewoners is vooral van belang dat zo’n verandering onder de grond lang na het sluiten van een mijn merkbaar kan zijn.
Een scheur kan verschillende oorzaken hebben
SodM onderscheidt zeven mogelijke na-ijlende gevolgen van de vroegere steenkoolwinning. Bodemstijging is er één van, maar ook plaatselijke verzakkingen kunnen voorkomen. Die kunnen bijvoorbeeld ontstaan bij oude mijnschachten of boven plekken waar dicht onder het oppervlak steenkool is gewonnen. Het langzaam omhoogkomen van een groter gebied is een afzonderlijk proces.
Daarnaast noemt de toezichthouder nog gevolgen die je niet meteen aan een scheur in de muur zou koppelen:
- vervuiling van grondwater;
- een stijgende grondwaterstand;
- mijngas dat vrijkomt;
- lichte aardbevingen.
Vastgestelde mijnbouwschade aan gebouwen komt in meer voormalige mijnbouwgemeenten voor dan de plaatsen waar het vaakst over wordt gesproken. Ook in onder meer Stein, Landgraaf en Simpelveld zijn zulke gevallen bekend. Beschadigingen daar kunnen ook andere oorzaken hebben. Juist daarom is de oorzaak van schade voor bewoners een belangrijke vraag.
Voor schade is er nu een loket
Het kabinet maakte de nieuwe schaderegeling op 16 oktober 2025 bekend. Het daarvoor opgerichte Instituut voor Milieu, Mens en Mijnbouw Limburg (I3ML) voert haar uit. De regeling ging op 22 december van dat jaar van start. Wie schade wil melden, kan terecht op mijnbouwschadelimburg.nl; die website was al sinds 26 september bereikbaar.
Bewoners kunnen ook persoonlijk hulp krijgen. Sinds 2 januari 2026 heeft I3ML een fysieke locatie aan de Kloosterweg 22 in Heerlen. Dat geeft mensen die hun schade liever niet via een website aanmelden een plek waar ze terechtkunnen. De regeling draait om schade door de vroegere steenkoolwinning, waaronder kleinere beschadigingen aan woningen.
Er was ook vóór de opening van dat loket al geld toegekend. Volgens haar jaarverslag kende de Commissie Mijnbouwschade in 2025 ruim 80.000 euro aan vergoedingen toe, onder meer voor scheuren in muren, stucwerk en naden. Dat bedrag gaat over het hele jaar; de nieuwe regeling begon pas eind december.
Het mijnwater kan ook huizen verwarmen
Onder Heerlen heeft het water in de oude mijngangen al een andere functie gekregen. Het bedrijf Mijnwater wint er aardwarmte uit. Zo is wat bovengronds zorgen over schade oproept, ondergronds ook een bron van warmte. De bodembeweging blijft een probleem.
Mijnwater wil een soortgelijk aardwarmtesysteem in Kerkrade opzetten en vroeg daarvoor een startvergunning aan. SodM adviseerde op 18 november 2025 positief over die aanvraag. Het advies betreft de aangevraagde vergunning voor het geplande systeem in Kerkrade. De komende stap voor het warmteplan hangt dus samen met die vergunningprocedure.
Over het onderzoek
Dat de grond boven de voormalige mijnen beweegt, is ook vanuit de ruimte onderzocht. Een onderzoek met satellietradar gebruikte 55 beelden uit de periode 1992 tot en met 1999. Met die techniek kun je kleine veranderingen in de hoogte van de grond volgen. De onderzoekers zagen bewegingen boven de steenkolenmijnen in Zuid-Limburg die samenhangen met de stijging van het mijnwater.
