Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In de netten van Noordzeevissers duiken nog altijd explosieven uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog op. Voor de bemanning is zo’n vondst gevaarlijk. Opgeviste explosieven moeten bij de Kustwacht worden gemeld.
Het is niet alleen vis wat Nederlandse vissers bovenhalen. Foto: iStock – jokuephotography
Een viskotter haalt zijn tuig op, maar tussen de vangst zit iets dat geen vis is. Op 24 april 2020 overkwam de Helderse vissers: ze haalden een grote dieptemijn boven water. Volgens een ruwe schatting uit de jaren vijftig zijn er zeker 300.000 projectielen uit de twee wereldoorlogen in de Noordzee terechtgekomen. De Explosieven Opruimingsdienst Defensie ruimt zulke oorlogsresten op, maar voor vissers begint het probleem al op het moment dat ze iets onverwachts aan boord halen.
Een vangst waar niemand op zit te wachten
De Vissersbond vroeg in 2022 opnieuw aandacht voor explosieven in vissersnetten. Zo’n vondst komt onverwacht boven water, terwijl de bemanning juist bezig is haar vangst binnen te halen. De voorbeelden uit de jaren erna laten zien dat het probleem ook buiten de visserij speelt.
- In april 2024 ruimde het marineschip Zr.Ms. Makkum een vliegtuigbom uit de Tweede Wereldoorlog in de Noordzee.
- In november 2024 vond de bemanning van een baggerschip een Amerikaanse duizendponder uit die oorlog. De Explosieven Opruimingsdienst Defensie vernietigde de bom op zee.
Voor vissers maakt het weinig uit of er een bom of een mijn in het net zit: de vondst vraagt meteen om een melding. Ook baggerschepen en andere werkschepen kunnen onverwacht een projectiel tegenkomen. Het gevaar doet zich op verschillende plekken in de Noordzee en bij verschillende beroepen voor.
De cijfers vertellen niet hoeveel vissers iets vinden
De Explosieven Opruimingsdienst Defensie, kortweg EOD, ruimt in Nederland gemiddeld 2.500 explosieven per jaar uit de Tweede Wereldoorlog. Dat gebeurt op het land én onder water. Het cijfer zegt dus niet hoeveel bommen Nederlandse vissers jaarlijks uit de Noordzee halen.
Ook de recentere cijfers bestrijken veel meer dan visnetten. Medio juni 2025 had de EOD dat jaar al 1.018 explosieven geruimd. Daar zaten vondsten bij uit de Noordzee, maar ook uit de Oostzee en de Atlantische Oceaan. Al die ruimingen bij elkaar optellen geeft geen apart Noordzeecijfer.
Goed om te weten Op het land worden jaarlijks 2.000 tot 2.500 oude, conventionele explosieven onverwacht aangetroffen. Ook zulke vondsten kunnen bij de politie of de EOD terechtkomen.
Voor de bemanning van een kotter is een landelijk totaal trouwens maar beperkt houvast. De vraag aan boord is wat er nú in het tuig zit. Een vondst moet snel bij de juiste diensten terechtkomen, ook als niemand op dat moment weet hoeveel vergelijkbare voorwerpen er nog in zee liggen.
Een melding bereikt ook andere schepen
Wanneer vissers of werkschepen een explosief in de Noordzee opvissen of tegenkomen, melden ze dat bij de Kustwacht. Daarna kan de EOD worden ingeschakeld. De meldingen zijn ook van belang voor schepen die later in hetzelfde gebied varen.
Defensie verstuurt namelijk regelmatig een overzicht van gemelde locaties naar marineschepen en andere organisaties. Ook andere schepen krijgen informatie over het projectiel dat de bemanning vond. Dat is vooral belangrijk op een zee waar vissers, baggeraars en marineschepen allemaal met de zeebodem te maken krijgen.
De aanpak omvat ook het melden van een gevonden explosief. Eerst moet duidelijk zijn dát er iets is gevonden en waar. Pas dan kunnen de diensten die explosieven opsporen of ruimen aan de slag met de melding. De vondst op het baggerschip in 2024 laat zien dat zo’n traject uiteindelijk tot vernietiging op zee kan leiden.
De zeebodem blijft werk voor mijnenjagers
In 2021 begon een NAVO-vloot aan een ruimingstocht op de Noordzee. Nederlandse mijnenjagers van de Alkmaarklasse hadden ruim 1.500 explosieven geruimd; andere maritieme eenheden namen ongeveer 500 ruimingen voor hun rekening. Ook buiten de visserij wordt dus voortdurend gezocht naar oorlogsresten.
Munitiedeskundigen schatten dat er in de Noordzee nog tienduizenden mijnen en bommen uit de Tweede Wereldoorlog liggen. Een oude bom kan bovendien pas opvallen wanneer een schip de bodem beroert of een voorwerp omhooghaalt.
Voor de Noordzee-economie blijft dat een heel praktisch risico. Visserij en werkzaamheden op zee gaan door, terwijl de oorlogsmunitie er nog ligt. Nieuwe vondsten vereisen een melding bij de Kustwacht. Helderse vissers haalden op 24 april 2020 een grote dieptemijn boven water.
