Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google

Imkers voeren hun bijenvolken al heel lang bij met suikerwater. Nu is er een nieuw soort bijvoer: een poeder dat bijenvolken groter zou maken na de bestuiving van blauwe bessen. Een Amerikaanse studie ziet een positief effect, maar het onderzoek heeft ook duidelijke beperkingen. En bijvoeren roept ethische vragen op, over honing, suiker, wilde bijen en de manier waarop we bijen inzetten.

honingbij

Het bijvoeren van bijenvolken roept ook nieuwe vragen op. Foto: iStock – Alexandrum79

Problemen na de bessenbloei

De Amerikaanse staat Washington produceert meer blauwe bessen dan welke andere staat ook. Telers huren daarvoor honingbijen in. Zonder die bijen worden de bessen kleiner en valt de oogst lager uit. Toch wordt het steeds lastiger om genoeg bijenvolken te vinden. Imkers zien hun volken namelijk vaak achteruitgaan na het bessenseizoen.

Dat probleem speelt niet alleen in Washington. Ook in de Canadese provincie British Columbia worden imkers terughoudend. Zij zien na de bestuiving van blauwe bessen vaker een ziekte die lijkt op Europees vuilbroed. Die bacteriële ziekte tast de larven aan en doodt ze vaak. Een heel volk kan eraan bezwijken.

De oorzaak is nog niet duidelijk. Onderzoekers kijken naar meerdere factoren. Bij volken in de buurt van bessenvelden vonden Canadese wetenschappers vaker het zakjesbroedvirus. Andere onderzoekers testten of schimmelbestrijders de larven vatbaarder maken voor vuilbroed. Ook voeding speelt mogelijk een rol. Een uitgestrekt bessenveld is een monocultuur en biedt bijen weinig variatie in voedsel.

Een poeder bij de vliegopening

Onderzoekers van Washington State University testten samen met een Israëlisch bedrijf een nieuw voedingssupplement. De resultaten verschenen in het vakblad Entomological Communications. Het gaat om een poeder dat de imker bij de ingang van de kast legt. De bijen eten het daar zelf op. Het bestaat uit mineralen en organische verbindingen, gemengd met poedersuiker. Volgens het onderzoeksteam staan alle ingrediënten in de Verenigde Staten te boek als algemeen veilig.

Hoogleraar kleinfruitteelt Lisa DeVetter leidde het onderzoek. Zij ziet het probleem van dichtbij. “We weten niet precies waarom de verliezen optreden, maar angst heeft ertoe geleid dat sommige imkers het bestuivingsseizoen van blauwe bessen volledig vermijden,” zegt ze.

De volken die het poeder kregen, groeiden sterker dan de controlegroep. “De volken die het speciale voer kregen, hadden een statistisch significante toename van het aantal bijen ten opzichte van de controlegroep,” aldus DeVetter. “Een grotere populatie is vaak een sterk kenmerk van de gezondheid van een volk.”

DeVetter testte eerder al veel andere producten. “Dit is een van de weinige keren dat ik een positieve reactie heb gezien,” zegt ze. Een voordeel is dat de imker de kast niet hoeft te openen. Dat is minder verstorend voor de bijen.

Hoe het poeder werkt, weten de onderzoekers nog niet. Ze vermoeden dat het bijen helpt om resten van bestrijdingsmiddelen af te breken. Telers van blauwe bessen gebruiken schimmelbestrijders tegen ziektes. Bijen kunnen daarnaast insecticiden oppikken op akkers in de buurt. “Je kunt bijen niet op één boerderij houden; ze vliegen rond,” zegt DeVetter. Volgens haar is de blootstelling via de bessenvelden zelf tijdens de bloei meestal laag.

Wat zegt dit onderzoek wel en niet?

Het resultaat klinkt hoopvol, maar er zijn kanttekeningen. Ten eerste schreef het bedrijf dat het poeder maakt mee aan het onderzoek. De technisch directeur staat als coauteur op het artikel. Dat betekent niet dat de resultaten onjuist zijn. Het is wel een reden om onafhankelijke herhaling af te wachten.

Ten tweede is de werking onbekend. Het verband met het afbreken van bestrijdingsmiddelen is voorlopig een vermoeden. Het is niet aangetoond.

Ten derde meet de studie vooral de grootte van een volk. Dat is een belangrijke maat, maar niet de enige. De studie zegt bijvoorbeeld weinig over vuilbroed, virussen of overleving in de winter. Juist die problemen maken imkers ongerust.

De onderzoekers en het bedrijf willen in het teeltseizoen van 2027 een grotere studie doen. Ze hopen daar ook specialisten in honingbijen bij te betrekken. Het bedrijf verkoopt het poeder al in Israël en test het in onder meer Vietnam, Peru en Afrikaanse landen. Er is dus een duidelijk commercieel belang.

Bijvoeren is niets nieuws

In Nederland is bijvoeren gewoon onderdeel van het imkersjaar. Als de imker in de zomer de honing oogst, neemt hij de bijen feitelijk hun wintervoorraad af. Daarom krijgen de volken in de nazomer en herfst suikerwater. Een gangbare verhouding is drie kilo suiker op twee liter water. In die concentratie bederft het voer niet snel.

Een volk in één bak heeft na het voeren ongeveer 12 tot 14 kilo wintervoer nodig. Een volk in twee bakken heeft zo’n 18 tot 20 kilo nodig. Vroeg in het voorjaar kan de imker suikerdeeg geven, als de voorraad dreigt op te raken. Suikerwater is in die periode niet geschikt.

Soms is bijvoeren pure noodzaak. In de droge zomer van 2022 moest een Tilburgse imker de helft meer suiker voeren dan normaal. Er zat amper nectar in de bloemen. Zonder extra voer zouden zijn bijen de winter niet overleven.

Toch is meer voeren niet altijd beter. In het vakblad Bijenhouden waarschuwen ervaren imkers voor voeren op het verkeerde moment of in te grote hoeveelheden. Dat kan de natuurlijke ontwikkeling van een volk verstoren. Extra eiwitrijk voer, als vervanging van stuifmeel, is in Nederland bovendien niet gangbaar. Het nieuwe Amerikaanse poeder past in een trend die vooral uit de commerciële bestuiving komt.

Suiker is geen honing

Honing is het natuurlijke wintervoer van bijen. Suikerwater is een vervanger. Is dat erg? Wetenschappers weten het nog niet goed. Een Chinese studie vond dat het soort suiker invloed heeft op de verhouding tussen darmbacteriën van bijen. Die darmbacteriën helpen bij de spijsvertering en de afweer. De onderzoekers concludeerden toch dat gewone suiker zeer geschikt is als wintervoer.

Andere onderzoekers zijn voorzichtiger. Een studie uit 2025 stelt dat suikerwater wijdverbreid wordt gebruikt, maar dat we de effecten op lange termijn nog maar beperkt begrijpen. Het gaat dan om de gezondheid, de afweer en het foerageergedrag van bijen. Aan de Pennsylvania State University vergeleken onderzoekers daarom volken die hun eigen honing hielden met volken die verschillende soorten suikerstroop kregen.

De ethische kant

Bijvoeren lijkt een zorgzame daad. De imker helpt zijn bijen de winter door. Maar wie verder kijkt, ziet een aantal lastige vragen.

Ruilen we eerlijk?

De basis van imkeren is een ruil. Wij nemen de honing, de bijen krijgen suiker terug. Voor de bijen is dat een minder rijk voedsel dan wat ze zelf hadden verzameld. Sommige imkers laten daarom bewust een deel van de honing in de kast. Dat kost opbrengst, maar het volk houdt zijn eigen voedsel.

Symptoom of oorzaak?

Het nieuwe poeder moet bijen helpen herstellen van een zware klus. Maar die klus is door mensen bedacht. Bijenvolken worden met vrachtwagens naar grote velden met één gewas gebracht. Daar vinden ze weinig variatie in voedsel en lopen ze risico op bestrijdingsmiddelen.

Amerikaans onderzoek liet zien dat bijen uit rondreizende bestuivingsbedrijven korter leven dan bijen uit vaste volken. Een tekort aan voedsel had volgens dezelfde studie zelfs een nog grotere invloed. Een supplement kan dan helpen. Het lost alleen het onderliggende probleem niet op. Je kunt je afvragen of we het systeem aanpassen aan de bij, of de bij aan het systeem.

Wat betekent het voor wilde bijen?

Grotere en sterkere honingbijvolken klinken goed. Maar honingbijen zijn niet de enige bestuivers. Nederland telt ongeveer 357 soorten wilde bijen. Zij zoeken voedsel in dezelfde bloemen. Uit Europees onderzoek blijkt dat vooral hommels last kunnen hebben van veel honingbijen. In zulke gebieden komen minder hommels voor en zijn de werksters kleiner.

In de Biesbosch telde men in 2024 minstens 1589 bijenkasten. Dat zijn er volgens de boswachter veel te veel. De Bijenhelpdesk van Wageningen University adviseert maximaal drie kasten per vierkante kilometer in natuurgebieden. Niet iedereen is het daarmee eens. Volgens onderzoekers zijn de regels voor honingbijen in natuurgebieden gebaseerd op onvolledig bewijs. Beroepsimkers wijzen er bovendien op dat de concurrentie niet overal en altijd optreedt.

Toch geldt: een product dat honingbijvolken groter maakt, kan de druk op wilde bijen vergroten. Zeker als het helpt om nog meer kasten op één plek in te zetten.

Zorg voor het dier

Er is ook een andere kant. Wie bijen houdt, is verantwoordelijk voor hun welzijn. Een volk laten verhongeren is geen optie. Bijvoeren in tijden van droogte of na een slechte zomer is dan gewoon goede zorg. Ook een supplement dat bijen helpt omgaan met bestrijdingsmiddelen kan hun welzijn verbeteren. En zonder bestuiving lijdt onze voedselproductie. De vraag is dus niet óf we bijvoeren, maar wanneer, hoeveel en met welk doel.

Wat kun je zelf doen?

Bijvoer kan helpen, maar het beste voer is nog altijd een gevarieerd aanbod van bloemen. Bijen hebben in de zomer en het vroege najaar veel verschillende soorten stuifmeel nodig. Daar maken ze sterke winterbijen mee. Een bloemrijke tuin, minder bestrijdingsmiddelen en ruimte voor wilde planten helpen zowel honingbijen als wilde bijen.

Ben je zelf imker? Laat dan zo mogelijk een deel van de honing in de kast. Voer op het juiste moment en niet meer dan nodig. En denk na over het aantal volken op één plek, zeker in de buurt van natuurgebieden.

Bronnen

  • Washington State University (2026). Persbericht over de studie naar een voedingssupplement voor honingbijen bij de bestuiving van blauwe bessen. Studie gepubliceerd in Entomological Communications: doi.org/10.37486/2675-1305.ec08034
  • McAfee, A. e.a. Higher prevalence of sacbrood virus in highbush blueberry pollination units: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11318621
  • Thebeau, J.M. e.a. (2023). Are fungicides a driver of European foulbrood disease in honey bee colonies pollinating blueberries? Frontiers in Ecology and Evolution: frontiersin.org/articles/10.3389/fevo.2023.1073775
  • Higo, H. e.a. (2019). Towards best farming practices in BC blueberries to ensure bee health and good pollination: profils-profiles.science.gc.ca
  • SARE. Onderzoek naar Europees vuilbroed en voeding na de bestuiving van blauwe bessen: projects.sare.org/?p=511096
  • Bijenhouden (WUR). Bereiding en toediening van suikersiroop: library.wur.nl
  • Bijenhouden (WUR). Wanneer welk bijvoer: library.wur.nl
  • Van Iersel, M. De gevorderde imker, over de ontwikkeling van het bijenvolk en suiker voeren: edepot.wur.nl/425477
  • Bijenhouden (WUR). Over eiwitrijk stuifmeelvervangend voer: library.wur.nl
  • Hoeveel wintervoer voor de bijen?: webwoordenboek.nl
  • NOS. Tilburgse imker voert honderden kilo’s extra suiker om bijen te redden: nos.nl/l/2440763
  • Nederlands Openluchtmuseum. Bijenvoerbakje: openluchtmuseum.nl
  • Wang, H. e.a. (2020). The different dietary sugars modulate the composition of the gut microbiota in honeybee during overwintering. BMC Microbiology: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7076957
  • Frontiers in Microbiology (2025). Studie naar suikervoer en de darmflora van honingbijen: frontiersin.org
  • Penn State Extension / SARE. Does Artificial Feed Impact Health and Survival of Honey Bee Colonies?: projects.sare.org
  • Simone-Finstrom, M. e.a. (2016). Migratory management and environmental conditions affect lifespan and oxidative stress in honey bees. Scientific Reports: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4995521
  • Universiteit Utrecht. Honingbijen bedreigen de wilde bij: uu.nl
  • Bijenhelpdesk WUR. Overwegingen met betrekking tot bijenkasten: wur.nl
  • Omroep Brabant. 60 miljoen commerciële honingbijen in de Biesbosch: wilde bij in de knel: omroepbrabant.nl
  • Bijenhouden (WUR). Over regels voor honingbijen in natuurgebieden en onvolledig bewijs: library.wur.nl
  • Bijenhouden (WUR). Interacties tussen honingbijen en wilde bijen: library.wur.nl