Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google

De klimaattop COP31 in het Turkse Antalya is geëindigd zonder slotakkoord. Het voorgestelde Antalya Pact noemde fossiele brandstoffen niet eens, en daarom wezen de EU, het Verenigd Koninkrijk en een groep kwetsbare landen het af. Het is de eerste grote mislukking sinds Kopenhagen in 2009. Wat leveren dertig jaar klimaattoppen eigenlijk op, en hoe gaat het nu verder?

cop31

Foto: © UN Climate Change – Kiara Worth

Een record dat niemand wilde

De top in Antalya had moeten eindigen op vrijdag. Het werd zondagmiddag (22 november 2026). COP31 werd zo de langste klimaattop ooit. Volgens persbureau AFP liep de slotzitting maar liefst 44 uur uit.

Aan het eind was het duidelijk: de ontwerptekst, het zogeheten Antalya Pact, kreeg geen consensus. Voorzitter Murat Kurum, de Turkse minister van Milieu, trok zelf de conclusie. “We hebben ons uiterste best gedaan”, zei hij. “Het is duidelijk dat er partijen in deze zaal zijn die tegen deze tekst zijn. We erkennen dat er geen consensus is over dit document.”

Er zijn wel losse besluiten genomen, bijvoorbeeld over een rechtvaardige transitie voor werknemers in vervuilende sectoren. Maar het hoofdakkoord, de zogenoemde cover decision, is van tafel.

VN chef António Guterres reageerde scherp. “Er is misschien geen consensus in de onderhandelingsruimte. Er is geen dubbelzinnigheid in de wetenschap.”

Van harde taal naar niets

Het is pijnlijk hoe het misging. De eerste ontwerptekst verscheen op maandag. Daarin stond een oproep tot “de onmiddellijke transitie weg van fossiele brandstoffen in energiesystemen”. In elke volgende versie was die zin alweer verdwenen. Dat gebeurde ondanks druk van meer dan honderd landen. Volgens The Guardian ging het zelfs om ruim 130 landen.

Wat overbleef, was een tekst over elektrificatie, over het beperken van de overschrijding van 1,5 graad en over koolstofafvang. Saoedi-Arabië verdedigde die passage over de afvang en opslag van CO2 nadrukkelijk. China, India, Pakistan en de Afrikaanse groep legden zich bij de tekst neer, ook al hadden sommigen bezwaren.

Ook over geld bleef het vaag. Het pact vroeg om de financiering voor klimaatadaptatie minstens te verdrievoudigen tegen 2035. Maar een uitgangspunt of bedrag stond er niet in. Het Climate Action Network had juist gevraagd om 120 miljard dollar per jaar voor aanpassing.

De Ierse minister Darragh O’Brien sprak namens de EU. “We zullen geen besluit onderschrijven dat niet reageert op de wetenschap en dat feitelijk het risico loopt de kloof tussen mondiale toezeggingen en de vereiste actie te verdiepen. [Het] noemt fossiele brandstoffen niet eens.” Zijn woorden kregen applaus in de zaal. Panama, de Marshalleilanden en Noorwegen sloten zich bij hem aan. Ook Tuvalu weigerde.

De Tuvaluaanse klimaatminister Maina Talia was bitter over de rol van de olielanden. “Het lijkt erop dat we met de Saoedi’s onderhandelen.”

De Verenigde Staten waren niet eens aanwezig. Onder president Trump heeft het land zich teruggetrokken uit internationale klimaatactie.

“De slechtste COP ooit”

Maatschappelijke organisaties zijn hard in hun oordeel. Al voor het einde demonstreerden activisten in en rond het congrescentrum met spandoeken met de woorden “Failure” en “Shame”.

Mohamed Adow, directeur van de Keniaanse denktank Power Shift Africa, nam geen blad voor de mond. “Dit is de slechtste COP ooit geweest en de ineenstorting ervan moet een wake-up call zijn voor de wereld.”

Harjeet Singh, oprichter van de Satat Sampada Climate Foundation, legde de vinger op de zere plek. “Je kunt een fossiele brandstofcrisis niet oplossen door te doen alsof we fossiele brandstoffen niet hoeven uit te faseren.” Over het geld zei hij: “Rijke landen weigerden geld op tafel te leggen om gemeenschappen te helpen zich voor te bereiden op en te herstellen van klimaatrampen, en gaven vervuilers in plaats daarvan een vrijbrief.” Zijn conclusie: “Geen deal is beter dan een deal die falen vastlegt.”

Ook de koolstofafvang lag onder vuur. Matt Webb van de denktank E3G maakte een vergelijking. “Vertrouwen op koolstofafvang zonder fossiele brandstoffen af te bouwen is als proberen te stoppen met roken zonder de sigaretten neer te leggen.” Romain Ioualalen van Oil Change International waarschuwde vooraf al. “Deze uitkomst van de COP zal geen integriteit hebben als ze de transitie ondermijnt door CCS en CDR te legitimeren.” Daarmee bedoelde hij de afvang en de verwijdering van CO2.

Savio Carvalho van 350.org zei dat de tekst neerkwam op een blanco cheque voor de top van de fossiele industrie. Ondertussen lijden mensen onder hittegolven en droogte, aldus Carvalho.

De gezondheidssector sprak zich ook uit. Jeni Miller leidt de Global Climate and Health Alliance, een koepel van meer dan 300 organisaties. “Het proces van COP31 heeft de gezondheid van mensen verraden door geen duidelijk plan te leveren voor de overgang weg van fossiele brandstoffen.”

Greenpeace had halverwege de top al gewaarschuwd. Delegatieleider Jasper Inventor noemde de eerste week “zwaar op retoriek maar pijnlijk tekort aan ambitie”. Yamide Dagnet van de Amerikaanse milieuorganisatie NRDC concludeerde: “Deze COP sluit dit jaar af met gemengde signalen en een onderhandelde uitkomst die niet opgewassen was tegen het moment.”

Ook Europa krijgt de wind van voren

De kritiek treft niet alleen de olielanden. Ook de EU, die zichzelf als redder van de klimaatambitie presenteert, krijgt verwijten.

Adow was daar duidelijk over. “De EU heeft deze tekst verworpen, maar zij kan haar handen niet wassen van de ravage die zij heeft helpen creëren.” En: “Europa’s hypocrisie is verbijsterend. Haar regeringen eisen routekaarten voor fossiele brandstoffen van anderen, terwijl ze zelf fossiele brandstoffen uitbreiden.”

Laurie van der Burg van Oil Change International zei het korter. “De EU probeert de schuld op anderen af te schuiven en het is diep hypocriet.”

De kern van dat verwijt gaat over geld. Arme landen zien rijke landen die hun eigen beloften over klimaatfinanciering niet nakomen. Die rijke landen vragen tegelijk van anderen om af te zien van olie en gas. Dat maakt de EU minder overtuigend aan de onderhandelingstafel.

Er klinkt ook een ander geluid. Bill Hare, topman van Climate Analytics, zag in de afwijzing juist moed. “Dit voelt als een echt moment van een streep in het zand. Landen staan op tegen fossiele belangen en zeggen nee.”

Wat dertig jaar klimaattoppen hebben opgeleverd

Om de mislukking van Antalya te wegen, is een terugblik nodig. Klimaattoppen zijn vaak teleurstellend. Toch hebben ze wel iets veranderd.

Kyoto, 1997. Rijke landen kregen voor het eerst bindende doelen om hun uitstoot te verlagen. Maar de Verenigde Staten ratificeerden het protocol nooit. Canada stapte er later uit. Grote opkomende economieën als China hadden geen verplichtingen. Het effect op de wereldwijde uitstoot bleef daardoor beperkt.

Kopenhagen, 2009. De top liep vast, net als nu. Er kwam wel een belofte uit voort: rijke landen zouden vanaf 2020 jaarlijks 100 miljard dollar klimaatfinanciering mobiliseren. Dat doel werd twee jaar te laat gehaald. Die vertraging heeft het vertrouwen van arme landen lang beschadigd.

Parijs, 2015. Dit was de grote doorbraak. Bijna alle landen beloofden de opwarming ruim onder 2 graden te houden en te streven naar 1,5 graad. Het systeem werkte met nationale plannen die elke vijf jaar strenger moeten worden. Volgens het Climate Action Tracker stevende de wereld in 2015 met het bestaande beleid af op 3,6 graden opwarming. Tien jaar later was dat ongeveer 2,6 graden. Dat is een graad minder. Maar die vooruitgang is sinds ongeveer 2020 vrijwel gestopt.

Glasgow, 2021. Voor het eerst kwam steenkool in een slottekst. Op het laatste moment werd “uitfaseren” afgezwakt tot “afbouwen”.

Sharm el Sheikh, 2022. Er kwam een fonds voor schade en verlies door klimaatrampen. Een historische stap, maar het geld blijft achter. Tot nu toe is ongeveer 822 miljoen dollar toegezegd. Slechts ongeveer de helft daarvan is werkelijk gestort. Volgens experts liggen de jaarlijkse behoeften van kwetsbare landen in de honderden miljarden.

Dubai, 2023. Landen spraken voor het eerst af om weg te bewegen van fossiele brandstoffen. Ook beloofden ze de capaciteit van hernieuwbare energie te verdrievoudigen tot 11,2 terawatt in 2030. In 2025 kwam er een recordhoeveelheid van 693 gigawatt bij. Toch moet dat tempo bijna verdubbelen om het doel te halen, meldt het internationale agentschap IRENA.

Bakoe, 2024. Rijke landen beloofden tegen 2035 jaarlijks 300 miljard dollar klimaatfinanciering. Ontwikkelingslanden noemden dat veel te weinig.

Belém, 2025. De woorden fossiele brandstoffen haalden de slottekst niet. Brazilië beloofde een routekaart buiten de officiële onderhandelingen om. In april 2026 kwamen 57 landen, samen goed voor een derde van de wereldeconomie, daarvoor bijeen in het Colombiaanse Santa Marta. Nederland was medeorganisator. Maar ook die conferentie leverde geen resultaat op.

Waar staan we nu?

De cijfers laten een gemengd beeld zien. De uitstoot van CO2 uit fossiele brandstoffen bereikte in 2025 een record. Voor 2026 verwacht het Global Carbon Project een kleine daling van 0,4 procent, tot 38,2 miljard ton. Dat komt deels door de groei van zon, wind en elektrische auto’s. Maar het komt ook door de oorlog met Iran, die het olieverbruik drukte. Een daling door een geopolitieke schok is geen duurzame oplossing, waarschuwen de onderzoekers. Door meer ontbossing bereikt de totale uitstoot van CO2 dit jaar zelfs een nieuw record.

De groei is wel vertraagd. De afgelopen tien jaar steeg de fossiele uitstoot met ongeveer 0,9 procent per jaar. In het decennium daarvoor was dat 1,9 procent.

Het milieuprogramma van de VN, UNEP, publiceerde in oktober zijn jaarlijkse rapport. Als landen al hun plannen volledig uitvoeren, warmt de aarde nog steeds 2,6 graden op. Met het huidige beleid wordt het 2,8 graden. De grens van 1,5 graad wordt hoe dan ook tijdelijk overschreden. Om de piek te beperken tot 1,7 à 1,8 graad moet de wereldwijde uitstoot in 2035 bijna de helft lager liggen dan in 2025. De huidige plannen leveren maar 11 tot 15 procent op.

De les van dertig jaar is dus tweeledig. Klimaattoppen geven richting. Ze zetten doelen neer die bedrijven, rechters en nationale overheden gebruiken. Maar ze leveren te traag. En de regel dat iedereen moet instemmen, geeft olieproducerende landen in feite een veto.

Dat proces lijkt nu tot een einde te komen. Nog minder afstemming en actie zal alleen maar tot verdere opwarming, en de daarbij behorende rampenscenario’s kunnen leiden.

Vier mogelijke routes voor het klimaatbeleid

Hoe gaat het verder na Antalya? Er tekenen zich vier routes af. Ze sluiten elkaar niet uit. Maar wat kunnen ze opleveren?

1. Doormodderen binnen de VN

De volgende top, COP32, vindt in 2027 plaats in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba. Het meest waarschijnlijke scenario is dat het VN proces gewoon doorgaat. Dan blijven de uitkomsten de kleinste gemene deler. Het voordeel is dat alle landen aan tafel blijven, ook de kwetsbaarste. Het nadeel is dat elke grote stap kan stranden op het verzet van een handvol landen. Het meest waarschijnlijke resultaat: de volgende flop.

2. Coalities van welwillende landen

Steeds meer actie verschuift naar groepen landen die verder willen. Het proces van Santa Marta is daar een voorbeeld van. In Antalya tekenden meer dan negentig landen buiten het slotakkoord om een belofte om hun economie sneller te elektrificeren. Zulke coalities kunnen op papier sneller gaan. Maar ze missen vaak het geld en de verplichtende kracht om ook de achterblijvers mee te trekken. En ze missen waarschijnlijk de omvang om tegenwicht te kunnen bieden aan de fossiele lobby.

3. Hervorming van de klimaattop

De roep om hervorming wordt luider. Tijdens COP31 overlegden landen al over manieren om het VN proces te versterken. Ideeën zijn onder meer besluiten bij meerderheid in plaats van unanimiteit, kleinere en efficiëntere toppen en strengere regels voor de fossiele lobby. Zulke hervormingen vragen echter zelf ook instemming van iedereen. Dat maakt ze lastig. En dus zo goed als onmogelijk.

4. Markt, rechter en geopolitiek

Misschien komt de grootste verandering van buiten de onderhandelingszaal. Zonne energie en batterijen worden steeds goedkoper. De energiecrisis door de oorlog met Iran laat zien hoe kwetsbaar afhankelijkheid van olie en gas is. Ook de rechter speelt een rol. Op 23 juli 2025 bracht het Internationaal Gerechtshof in Den Haag een advies uit over de klimaatplichten van staten. De rechters waren unaniem. Volgens het Hof moeten landen voorzienbare klimaatschade voorkomen. Doen ze dat niet, dan zijn ze internationaal aansprakelijk. Die plichten gelden ook voor landen die uit het Klimaatakkoord van Parijs zijn gestapt, zoals de Verenigde Staten. Wie schade lijdt, kan mogelijk recht hebben op herstelbetalingen. Het advies is niet bindend. Maar het kan rechtszaken tegen overheden en bedrijven wel versterken. Eerder kwamen ook het Internationaal Zeerechttribunaal en het Inter-Amerikaanse Hof voor de Rechten van de Mens met adviezen over klimaat.

Een wekroep, of de nieuwe normaal?

De mislukking van Antalya is meer dan een diplomatieke nederlaag. Ze laat zien dat het consensusmodel vastloopt op precies het onderwerp dat ertoe doet. Zonder afspraken over fossiele brandstoffen is elk klimaatakkoord een huis zonder fundering.

Tegelijk is een slecht akkoord niet automatisch beter dan geen akkoord. Dat zeiden veel maatschappelijke organisaties ook. De vraag is nu of landen de schok van Antalya gebruiken om anders te gaan werken. Of dat ze over een jaar in Ethiopië hetzelfde ritueel herhalen.

Oud-president van Ierland Mary Robinson vatte de frustratie samen. “Erkenning van de gevaren van overschrijding had leiders tot actie moeten opschudden, in plaats daarvan zag COP31 een beschamend gebrek aan urgentie en leiderschap.”

Wie signalen ziet dat zulk leiderschap er op korte termijn wel zal komen, mag het zeggen. Waarschijnlijker is een verdere toename van de polarisatie, die zowel politiek als maatschappelijk pijnlijk voelbaar zal zijn. Of er nog klimaatconferenties komen, maakt daarbij weinig verschil. Het klimaat trekt zich daar, net als de politiek, weinig van aan. Een ultieme confrontatie is dan ook de meest waarschijnlijke uitkomst.

Bronnen