Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In 1990 vond hier de laatste Sovjet-kernproef plaats. Het hoofd van het proefterrein zei dat het klaar is voor nieuwe tests als Moskou dat wil. Poetin liet in 2025 voorstellen voor een mogelijke hervatting voorbereiden.
Zo zag de test van een atoombom in de VS in 1953 eruit. By Photo courtesy of National Nuclear Security Administration / Nevada Site Office – Public Domain.
Een militair vliegveld naast een kernproefterrein: op de Russische eilandengroep Nova Zembla liggen ze vlak bij elkaar. Op een van de testlocaties ontplofte in 1961 de Tsar Bomba, met een kracht van zo’n 50 megaton de grootste kernwapentest ooit. Rusland trok in 2023 zijn ratificatie van het Alomvattend Kernstopverdrag in.
Een proefterrein met drie plekken
Op de afgelegen eilandengroep in de Noordelijke IJszee ligt meer dan één plek waar kernwapens zijn getest. Het terrein werd op 17 september 1954 opgericht en omvat Soechoj Nos, Matotsjkin Sjar en Tsjornaja Goeba.
Andrei Sinitsyn, hoofd van het Russische Centrale Kernproefterrein, zei dat de infrastructuur in goede staat is. Zijn uitspraak ging over de mogelijkheden van het terrein als Moskou opdracht geeft voor een test. Een besluit om daadwerkelijk een kernwapen tot ontploffing te brengen, is iets anders. Juist dat verschil telt nu de Russische leiding opnieuw over kernproeven praat.
De proef van 1961 was lang niet de enige
De Tsar Bomba ontplofte op 30 oktober 1961 bij Soechoj Nos. Het was de uitschieter in een veel langere reeks proeven. Van 21 september 1955 tot 24 oktober 1990 vonden op Nova Zembla 87 explosies in de atmosfeer plaats.
De explosies vonden op verschillende manieren plaats. Ze omvatten luchtexplosies, één explosie op het landoppervlak en drie op het wateroppervlak. Daarnaast waren er onderzeese en ondergrondse proeven.
Goed om te weten De laatste Sovjet-kernproef vond plaats op 24 oktober 1990, in een tunnel op Nova Zembla. Het was ook de laatste kernwapentest van de Sovjet-Unie in het geheel.
Moskou praat weer over tests
Rusland maakte zijn bekrachtiging van het Alomvattend Kernstopverdrag niet met één verklaring ongedaan. Het parlement nam het wetsvoorstel op 18 oktober 2023 aan; president Vladimir Poetin ondertekende het op 2 november. Het verdrag zelf stamt uit 1996. Er werd toen geen nieuwe explosie aangekondigd.
Op 5 november 2025 droeg Poetin ambtenaren, onder wie minister van Defensie Andrei Belousov, op voorstellen voor een mogelijke hervatting voor te bereiden. Dat gebeurde na uitspraken van de Amerikaanse president Donald Trump over het mogelijk hervatten van kernproeven in de Verenigde Staten. Belousov wees daarbij nadrukkelijk op wat op Nova Zembla al klaarstaat.
“De paraatheid van de troepen en de uitrusting op de eilandengroep maakt het mogelijk de tests binnen korte tijd uit te voeren.”
Andrei Belousov, Russisch minister van Defensie
Rakettests en kernproeven
Rusland heeft sinds 1992 geen kernwapens meer tot ontploffing gebracht. Wel test het geregeld raketten die een kernkop kunnen dragen. Zo’n rakettest is geen kernproef: er ontploft daarbij geen kernwapen.
Ook het verdrag blijft relevant, ondanks de Russische stap uit 2023. De kernwapenstaten hebben zich aan het verbod op kernproeven gehouden, met Noord-Korea als uitzondering. Een nieuwe explosie op Nova Zembla zou dus iets anders zijn dan het testen van een draagraket of het gereedhouden van een proefterrein.
Over het onderzoek
Militaire activiteiten op Nova Zembla worden vanuit het westen gevolgd met satellieten en verkenningsvliegtuigen. Daarmee kan beweging rond het terrein in de gaten worden gehouden, terwijl uitspraken van Russische functionarissen laten zien welke mogelijkheden zij zelf zeggen te hebben. De gemoderniseerde militaire luchthaven Rogatsjovo ligt naast de faciliteiten voor wapenproeven.
Er is voor 2026 geen concrete testdatum aangekondigd en evenmin officieel bevestigd dat op Nova Zembla inmiddels weer een kernproef heeft plaatsgevonden. De laatstgenoemde openbare opdracht bleef die van 5 november 2025: voorstellen maken voor een mogelijke hervatting.
