Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Bij de Bruine Bank halen vissers geregeld mammoetresten uit de Noordzee. Op Urk worden opgeviste fossielen verzameld en hun vindplaatsen bijgehouden. De botten roepen een grotere vraag op: hoe zag het land eruit dat hier ooit lag?
Het is niet alleen vis wat Nederlandse vissers bovenhalen. Foto: iStock – jokuephotography
Een mammoetkies tussen de vissen: op sommige visgronden in de zuidelijke Noordzee komt dat nog altijd voor. Tijdens de laatste ijstijd lag hier Doggerland, droog land waarvan nu resten van de zeebodem bovenkomen. Dat het gebied ook een menselijke geschiedenis heeft, laat een vondst uit 2001 zien: voor de Zeeuwse kust werd in opgezogen zeebodemmateriaal een stukje schedel van een neanderthaler Krijn gevonden. Zulke vondsten vertellen ook iets over de vindplaats.
Visgronden met mammoetbotten
Een fossiel tussen de vis belandt daar waar netten over oude aardlagen gaan. De Doggersbank is zo’n plek. Uit visgronden in de Noordzee tussen Groot-Brittannië en Denemarken is in de loop der jaren meer dan 200 ton fossiele botten opgevist. Daar komen meer dan 15.000 mammoettanden en -kiezen bij.
Die aantallen zeggen iets over de rijkdom van de zeebodem, maar ze zijn niet gelijkmatig over de Noordzee verdeeld. Vooral rond zandbanken waar resten uit de ijstijd aan de oppervlakte liggen, maken vissers kans op fossiele bijvangst. Een net vol botten vertelt je dus ook iets over de plek waar het over de bodem ging.
Van rijtjeshuis naar museum
Veel van wat uit zee kwam, belandde jarenlang bij Dick Mol. De mammoetdeskundige uit Hoofddorp werkte als douanier en bouwde daarnaast tientallen jaren aan een privécollectie. Die groeide uit tot ongeveer 50.000 fossielen en botten, grotendeels afkomstig uit de Noordzee.
Bijna de helft lag lange tijd in zijn eigen rijtjeshuis. Mol schonk uiteindelijk zijn volledige verzameling aan een museum in Hellevoetsluis, waar bezoekers de vondsten kunnen bekijken. Daarmee verhuisde een deel van de geschiedenis van de zeebodem van een woonhuis naar een plek waar iedereen erbij kan.
Goed om te weten De Noordzee levert niet uitsluitend resten van mammoeten op. Tussen fossiele vondsten zitten ook botten en tanden van andere dieren.
Een stukje wenkbrauwboog krijgt een gezicht
Van Krijn bleef een stuk van de wenkbrauwboog over, 9,5 bij 6 centimeter groot. Onderzoekers schatten dat het tussen de 90.000 en 35.000 jaar oud is. Daarmee hoort het bij het Oude Steentijdperk, de lange periode waarin mensen nog geen landbouw bedreven.
Het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden liet op basis van het fragment een gezichtsreconstructie van Krijn maken. Hij geldt als de oudst bekende Nederlander. Eén klein stukje schedel is dus genoeg om een vroegere bewoner van dit gebied een herkenbaar gezicht te geven.
De Bruine Bank is nu ook beschermd
De Bruine Bank ligt vrijwel helemaal in het Nederlandse deel van de Noordzee, ongeveer halverwege Katwijk en Lowestoft aan de Engelse kust. De Nederlandse overheid wees de zandbank op 24 november 2021 aan als Natura 2000-gebied. Die beschermde status gaat over de natuur van nu; de fossielen vertellen wat hier veel langer geleden leefde.
Ook van andere dieren dan mammoeten komen fossielen uit zee. Vissers uit Arnemuiden haalden als bijvangst een bijzondere slagtand van een bosolifant boven. Ook zo’n vondst kan helpen om het vroegere dierenleven in en rond de huidige Noordzee beter te begrijpen.
Over het onderzoek
Wat er met een fossiel gebeurt zodra het aan boord ligt, maakt verschil voor wat onderzoekers ermee kunnen. Vissers bewaren vondsten in bakken en houden bij waar ze zijn opgevist. Met zulke vindplaatsgegevens kun je botten koppelen aan een bepaald deel van de zeebodem.
Op Urk worden de vondsten elke vrijdag verzameld en geselecteerd. De coördinaten worden er vastgelegd, zodat de herkomst later terug te vinden is. Op een gegeven moment lag er zo’n 80.000 kilo fossielen opgeslagen.
