Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
43 olietankers met Russische olie voeren ook door de 12-mijlszone voor de Nederlandse kust. Bij een olieramp met een onverzekerde tanker kan Nederland voor de opruimkosten opdraaien. Een wetsvoorstel tegen de schaduwvloot ligt inmiddels bij de Tweede Kamer.
Oude schepen kunnen een financieel risico zijn voor de landen die ze passeren. Foto: iStock – edb3_16
Vanaf het strand zie je een tanker aan de horizon. Of die goed verzekerd is, valt vanaf daar niet te zien. Zembla telde in de eerste helft van 2024 437 passages van tankers met Russische olie langs de Nederlandse Noordzeekust. Tussen november 2025 en februari 2026 voeren bovendien 61 schepen uit de schaduwvloot ongehinderd door Europese wateren, terwijl kustlanden vlagloze schepen mogen tegenhouden. Bij de oude, vaak slecht verzekerde tankers staan de veiligheid op zee en de mogelijkheid om schade na een ongeluk te verhalen op het spel.
Een brand op zee blijft zelden klein nieuws
Een oude tanker voor de kust kan op het oog gewoon een van de vele schepen op de Noordzee zijn. Toch laten de incidenten met dit soort schepen zien waarom de staat van zo’n tanker ertoe doet: verzekeraar Allianz telde minstens 50 incidenten met oude tankers uit de schaduwvloot, van branden tot olielekken. Bij elk incident wordt de vraag hoe snel hulp kan komen ineens heel concreet.
De drukte op zee maakt die situatie lastiger. Ewout van Galen van Stichting De Noordzee maakt zich zorgen over de veiligheid op een steeds drukkere Noordzee, juist omdat activiteiten van de schaduwvloot zich aan het zicht onttrekken. Je kunt een schip zien varen, maar daarmee weet je nog weinig over de staat ervan of over de dekking bij schade.
Een vlag op de achtersteven is niet vanzelfsprekend
Een geldig geregistreerd schip vaart onder de vlag van een land. Bij zeker 500 schepen uit de Russische, Iraanse en Venezolaanse schaduwvloot ontbreekt een geldige vlag. Dat is meer dan een derde van de onderzochte schepen.
Op volle zee botst de wens om zulke schepen te controleren met de ruimte die schepen hebben om door te varen. Het ministerie van Infrastructuur en Milieu stelde eerder dat Nederland daar geen verzekeringscontroles mocht uitvoeren; dat kon alleen bij schepen in een Nederlandse haven. Voor een vlagloos schip biedt het internationaal zeerecht wél een mogelijkheid om in te grijpen. Die mogelijkheid werd in de praktijk niet altijd benut.
Bij Oman werd het risico tastbaar
De Caroline Bezengi liet zien wat er met een tanker mis kan gaan. Het 25 jaar oude schip liep begin juni 2026 na een explosie vast voor de kust van Oman, met naar schatting minstens 800.000 vaten ruwe olie aan boord. Greenpeace stelde dat de verzekering van het schip niet in orde was. Daardoor bestaat de vrees dat Oman met de kosten blijft zitten.
Een opruimactie na een grote olieramp kan miljarden dollars kosten. Als een tanker geen geldige verzekering heeft, kan die rekening bij het land terechtkomen waar het ongeluk gebeurt. Ook voor de Nederlandse kust moet schade aan zee en kust worden aangepakt wanneer de kosten niet bij de eigenaar te verhalen zijn.
Nederland wil schepen ook buiten de kustzone kunnen stoppen
Het kabinet stuurde de voorgestelde wijziging van de Wet buitenlandse schepen in juli 2026 voor spoedadvies naar de Raad van State. Minister van Infrastructuur en Waterstaat Vincent Karremans diende het voorstel daarna samen met de ministers van Defensie en Justitie en Veiligheid in. Het richt zich op schepen uit de schaduwvloot die zonder geldige vlag of met een valse vlag varen.
De nieuwe bevoegdheden zouden ook gelden in de Nederlandse Exclusieve Economische Zone. Dat is het deel van de Noordzee buiten de territoriale wateren waar Nederland bepaalde rechten heeft. Het wetsvoorstel beschrijft hoe autoriteiten daar kunnen ingrijpen.
- Een schip dat vlagloos vaart of een valse vlag voert, kan worden aangehouden en naar een ankerplaats of haven worden gestuurd voor inspectie.
- Na die inspectie kan het schip aan de ketting worden gelegd.
- Ook de kapitein kan worden aangehouden.
Die stappen zijn nog geen geldend recht. De Tweede Kamer moet zich eerst over het voorstel buigen; een datum waarop de wijziging ingaat, is nog niet vastgesteld. Tot die tijd blijft vooral van belang welke schepen Nederland met de huidige bevoegdheden kan controleren.
Over het onderzoek
Zembla kwam over de eerste zes maanden van 2024 uit op 437 passages. Een inventarisatie van het scheepvaartverkeer op de Noordzee bracht 410 afzonderlijke tankers in beeld die Russische olie vervoerden.
