like duurzaamnieuws op facebook
volg duurzaamnieuws op twitter
zoeken op duurzaamnieuws

Allemaal circulair, maar hoe dan?

Van: op 26 april 2016

circulaire economieAls je een discussie voert over circulair – of het dan om de economie gaat, om de grondstoffencyclus of om zorg – dan lijk je onvermijdelijk terecht te komen in meningsverschillen over begrippen; hoezeer je dat ook tracht te vermijden.

Een aardige illustratie daarvoor is mijn vorige stukje 'De circulaire economie bestaat niet meer' en de reacties daarop. Het begrip 'duurzaam' is in 1987 vastgelegd in een heldere definitie die sindsdien vrij algemeen wordt aanvaard en gebruikt. Maar aan de circulaire economie lijkt iedereen een eigen invulling te willen geven. En dat maakt het gesprek warrig en lastig. Vooral als mensen gaan denken dat circulair organiseren niets met duurzaamheid te maken heeft.

Evenzo spraakverwarrend kan het begrip economie zijn. In zijn zuiverste vorm gaat het over een wetenschap die zich bezighoudt met de keuzes die mensen maken bij de productie, consumptie en distributie van schaarse goederen en diensten (zegt Wikipedia). Van Dale voegt daar onder andere het geheel aan financiële middelen aan toe.

Circulair daarentegen is op zichzelf helder: wat je maakt vloeit na gebruik terug naar het begin van de cyclus en kan worden hergebruikt, liefst voor eeuwig.

Circulair en economie zomaar samenvoegen gaat knellen want de schaarste zou verdwijnen en daarmee de basis van de economie. Maar laat dat voer voor theoretici zijn.

 

De circulaire praktijk

Wat gebeurt er nu precies wanneer je circulair gaat denken en doen en hoe zijn we daartoe gekomen? De aanleiding om in cirkels te gaan werken waren het inzicht en de ervaring dat lineair handelen niet langer houdbaar is. Zie de milieucrisis, de klimaatcrisis, de financiële en economische crisis. Onduurzaam dus. De circulaire praktijk vond haar oorsprong in het streven naar meer duurzaamheid in de samenleving. Dat de businesscase voor een circulaire praktijk inmiddels ook in traditionele economische termen sluitend is versluiert misschien hier en daar het zicht op haar kern.

En doordat de circulaire zaak ook financiële winst oplevert in de traditionele economie doet het geloof opgang dat ze kan bijdragen aan economische groei. Om dat te kunnen bepalen is het nodig om een verschil te maken tussen geld en waarde.

De koppeling tussen geld en waarde is losgelaten in 1971, toen de koppeling met goud in de vorm van vaste wisselkoersen werd losgelaten. Dat opende de deur voor massale geldschepping door de banken, die er nu op is uitgelopen dat er bijna 10 keer meer geld in de wereld is dan economische waarde.

Door te handelen in derivaten die niet aan reële waarde zijn gekoppeld kan nu meer geld worden verdiend dan in de echte economie. Daardoor verdwijnt veel geld uit de economie in de wereldwijde geldwolk; waarde wordt zo stelselmatig aan de materiële economie onttrokken.

Dan is er een verschil tussen economische en maatschappelijke waarde. Het opvoeden van kinderen bij voorbeeld wordt niet in economische waarde meegeteld, niet betaald. Toch kan de manier waarop het gebeurt een enorm verschil maken tussen het creëren van nieuwe maatschappelijke waarde of het veroorzaken van schade.

Oftewel, de traditionele economie is een lineair proces waarin maar een deel van de waarde wordt benoemd en dat reële waarde uiteindelijk vernietigt. Van grondstof naar afval dus.

Veel grote organisaties die zich bezig houden met het sluiten van de materiaalcyclus zijn financieel traditioneel georganiseerd. Hun winsten gaan naar aandeelhouders, die een belangrijk deel van die winsten (zelf of via hun banken) investeren in financiële markten in plaats van deze terug te investeren in de echte economie. Op die manier kun je niet spreken van een circulaire economie.

 

Werken in deelcirkels

De economie is een ongehoord complex systeem. Het is dan ook een illusie om te denken dat je dat systeem in één keer en helemaal om kan krijgen, nog los van de ideologische debatten die gevoerd moeten worden. Wat uiteindelijk gaat werken is een benadering vanuit onderdelen en vanuit de basis van de samenleving. Daar waar processen te overzien en te sturen zijn. Daar waar waarde wordt gemaakt en gebruikt. Dan wordt het plotseling een heel ander verhaal.

Hoe dat werkt laten Jan Jonker en zijn volgers al zien met zijn Nieuwe Business Modellen, die in verschillende samenstellingen proefdraaien met circulaire concepten

Door het richten op één of enkele materiaalstromen kan de herbruikbaarheid daarvan goed worden gevolgd. De noodzakelijke energiebronnen kunnen duurzaam worden ingericht en de nieuwe waarde uit productie of diensten kan lokaal worden verdeeld en opnieuw geïnvesteerd.

Die praktijk staat in schrille tegenstelling met het voorbeeld van afvalstromen die op stookolie de halve wereld over worden gesleept en zich door cynische marktwerking ophopen tot goedkope en giftige brandstof.

Zoals ik al aangaf pleit ik zeker niet voor een discussie over etiketjes. Maar als de opdruk de inhoud niet dekt, ontkom je er niet aan om dat te verduidelijken. De huidige economie is zeker niet en nog lang niet circulair. We hebben een andere economie nodig om alle kringlopen te sluiten. Zolang we met elkaar weten dat we dat bedoelen en daar ook aan werken ben ik gerust dat het goed komt.

Peter van Vliet

Lees meer over: ,

Meer artikelen uit de categorie: Inzicht, Opinie



 

Reacties: (9)

Trackback URL | Comments RSS Feed

  1. Willem Gravesande schreef:

    Een aardig boekje hoe je dit vanuit het perspectief van de commerciele economomie kunt aanpakken wordt beschreven in ‘Commerciele kansen in een circulaire economie’, zie bijvoorbeeld http://specials.han.nl/themasites/congres-svcenter/

  2. Peter Lofström schreef:

    Veel belangrijker \dan een discussie over begrippen is hoe we nu tot een circulaire duurzame economie komen. Om maar een paar praktijkvoorbeelden te noemen. 1. Verlichting: Waarom kan ik nog steeds halogeen kopen in winkels terwijl er al ledverlichting is die dit kan vervangen. Maak een wet die alle halogene verlichting verbiedt ook in auto’s trouwens. 2. Waarom kan ik nog steeds plastic zakken krijgen in een supermarkt met een bijbetaling van slechts 10 eurocent? Waarom worden plastic zakken niet verboden en laten we de mensen zelf duurzame tassen kopen die ze altijd zelf meebrengen naar de winkel om boodschappen in te doen? Maak een wet die plastic zakken verbiedt in supermarkten. 3. Waarom kan ik nog steeds niet-biologisch afbreekbare schoonmaakmiddel kopen in supermarkten? Maak een wet die dit verbiedt en zorg dat er alleen nog biologisch afbreekbaar schoonmaakmiddel te koop is. 4. Waarom kan ik nog steeds TV’s kopen die niet A+ of A++ energielabel hebben maar ook B,D en D?? Maak een wet die alle niet-A+ en niet-A++ TV’s verbiedt. Zorg dat allee wasmachines ook alleen maar A+ of A++ mogen zijn.

    Hoe moeilijk kan dit nou zijn vraag ik me af? Dit is toch uitvoerbaar ? We laten ons toch niet tegenhouden door wat lobby groepjes van grote bedrijven?

  3. Willem Gravesande schreef:

    NWO organiseert op 16 juni 2016 de conferentie “Science for Circulair Economy” in Eindhoven. De conferentie is een van de activiteiten die georganiseerd worden in het kader van het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie en brengt het toonaangevende Europese onderzoek naar circulaire economie in kaart.

    Meer info op http://www.nwo.nl/actueel/nieuws/2016/magw/nwo-conferentie-science-for-circular-economy.html

  4. Math Oehlen beleidsambtenaar Afval gemeente Weert schreef:

    Veel beleid heeft perverse prikkels. Zoals de producentenverantwoordelijkheid op plastics. Dat zet gemeenten aan tot het inzamelen omwille van het inzamelen. Zonder al te veel maatschappelijk nut.
    Voor een andere visie: Zie punt 16 bij: https://gemeenteraad.weert.nl/Vergaderingen/College-van-B-W/2016/12-april/10:00
    En die visie werd nog eens gestaafd door het rapport van het CPB van eergisteren:
    http://www.cpb.nl/publicatie/verkennend-onderzoek-recycling-preventie-huishoudelijk-afval (blz 9 en 10).
    Veel cirkels dreigen om geld te gaan draaien. Zoals het omgekeerde inzamelen. Dat veroorzaakt vanwege de forse investeringen subsidiedwang en naar herhaald is gebleken met zeer beperkt maatschappelijk nut. Gemeenteraden zouden zich op dat laatste moeten oriënteren. En dan begin je niet bij de (door het inzamelbedrijf voorgeselecteerde) inzamelscenario’s maar bij een fatsoenlijke eerste stap. De gedegen analyse van nut-noodzaak. Dat wordt gemakshalve meestal overgeslagen, met als voorgeprogrammeerde uitkomst dat gegeven het geld operationeel nieuwe inzamemethoden de voorkeur verdienen. Omgekeerd inzamelen is het product van dit omgekeerde proces. Daarom beginnen we er in Weert niet aan. We laten ons niet leiden door de beschikbaarheid van subsidie, maar door de vraag of daar mee een maatschappelijk vraagstuk wordt opgelost.
    Duurzaamheid begint bij een goede probleemanalyse en het goed richten van geld en schaarse middelen

  5. VeRe schreef:

    Eerder schreef ik al:

    ‘Ik voel mij in de boot genomen
    Dit schip volgt louter goudkoortsdromen.
    ‘t Is glans en glitter wat je ziet
    maar reddingsboten zie je niet.’

    Zelf denk ik dat we met ‘t (afval)materiaal van dit schip(-van-staten) maar reddingsboten moeten zien te maken. Bedenk ‘n list, Tom Poes!

  6. wout veldstra schreef:

    Wat we zijn vergeten, dat uiteindelijk de ecologie het programma van het ruimteschip aarde is. Daarin zijn kringlopen (zonder verspilling of restanten)het uitgangspunt. Ik zou ook liever duurzame landbouw ‘agro-ecologie’ noemen. Hoewel dat weer ingewikkeld wordt door de andere betekenis van ‘ecology’ in het engels.

  7. Gerard Braun schreef:

    Voorlopig kunnen we nog spreken van een parasitaire economie.

  8. Diny Siebers schreef:

    Ik ben blij dat steeds meer mensen inzien dat we er niet gelukkiger van worden als we al onze ontmoetingen en activiteiten, die we zoal met elkaar hebben, alleen maar blijven beoordelen nadat we ze éérst door de Economische-bril hebben bekeken.

    Wij hebben zo langzamerhand elkaar totaal uitgeperst. Maar alles heeft een prijs en voor dit handelen hebben we dan ook een flinke prijs betaald.

    Bedenk hoe wij bijvoorbeeld: welzijn, kunst, muziek, een goed gesprek, schoonheid, aandacht voor elkaar, natuur en dergelijke steeds meer naar de achtergrond hebben geschoven en dat we het ‘aan elkaar verdienen’ steeds centraler stelden …

    Gelukkig begint er een kentering te komen en zien wij steeds meer in dat geven en delen geluks-bronnen zijn. Bij het lezen van dit artikel kwam de zin van een van Luceberts belangrijkste dichtregels “Alles van waarde is weerloos” bij mij boven. Het is uit: “De zeer oude zingt”:

    “er is niet meer bij weinig – nog is er minder – nog is onzeker wat er was – wat wordt wordt weerloos – eerst als het is is het ernst – het herinnert zich heilloos – en blijft ijlings –

    alles van waarde is weerloos – wordt van aanraakbaarheid rijk – en aan alles gelijk

    als het hart van de tijd – als het hart van de tijd”
    Lucebert

  9. Arthur ten Wolde schreef:

    Beste Peter,

    Ja hiermee ben ik het zeer eens. Circulair heeft zeker met duurzaam te maken, maar dan op economische basis in plaats van met het wijzende vingertje, en door de hele keten heen. Waarbij koplopers in het bedrijfsleven pleiten voor prijsprikkels die de echte waarde (en schade) van producten en diensten in het economisch verkeer inbrengen, zodat circulaire verdienmodellen worden bevorderd in plaats van afgeremd.