Biomassa stoken in kolencentrales: reddingsboei of rookgordijn?

Het kolenverbod komt dichterbij

Sinds 2019 ligt het vast in de wet: vanaf 1 januari 2030 mag in Nederland geen elektriciteit meer worden opgewekt met kolen. De laatste centrales, zoals die van RWE in de Eemshaven en van Uniper op de Maasvlakte, moeten dan stoppen met het stoken van kolen.

Energiedeskundigen waarschuwden eerder in het FD dat sluiting het energiesysteem kwetsbaar maakt. Nederland wordt dan nog afhankelijker van gas, waarvan de levering onzeker kan zijn. Wind en zon leveren bovendien niet altijd stroom. Ombouw naar biomassa zou de centrales open kunnen houden.

Er gaat nu al veel hout doorheen

Biomassa is een verzamelnaam voor brandstof uit plantaardige of dierlijke reststromen. Denk aan houtafval, gft of mest. Nederlandse centrales gebruiken vooral houtige biomassa, meestal in de vorm van pellets.

RWE stookt in de Eemshaven nu al zo’n 800.000 ton biomassa per jaar mee. Van de vier molens die de brandstof tot poeder malen, is er één omgebouwd. Dat kostte ongeveer tien jaar geleden rond de 70 miljoen euro. Ombouw van de rest kost volgens directeur Marinus Tabak zeker 200 miljoen euro. De Amercentrale van RWE in Noord-Brabant draait al volledig op biomassa.

Uniper stookt op de Maasvlakte ongeveer 20 procent biomassa bij. Het bedrijf onderzoekt of dat kan groeien naar 40 procent en later naar 100 procent.

Volgens het CBS is biomassa goed voor 34 procent van alle hernieuwbare energie in Nederland. De recente groei van hernieuwbare energie kwam vooral doordat kolencentrales meer biomassa bijstookten.

Een kringloop, mits goed geregeld

Bij het verbranden van hout komt meer CO₂ uit de schoorsteen dan bij kolen. Toch geldt biomassa als duurzaam. Martin Junginger, hoogleraar aan de Universiteit Utrecht, legt uit waarom. Als je een boom kapt en er een nieuwe voor terugplant, blijft het bos bestaan. De jonge boom neemt de CO₂ weer op. Zo ontstaat in theorie een gesloten kringloop, maar de berekening staat ter discussie.

Dat systeem is wel kwetsbaar, erkent Junginger. Het bosbeheer moet echt zorgen dat het bos zich herstelt. Wordt een bos kaalgekapt zonder herplant, dan is biomassa wel degelijk slecht voor het milieu.

Critici: de tijd ontbreekt

Milieuorganisaties en partijen zoals de Partij voor de Dieren zijn tegen. Fenna Swart, directeur van Comité Schone Lucht, wijst vooral op de tijd. “De uitstoot vindt onmiddellijk plaats, terwijl compensatie tientallen jaren kan duren.” Die tijd is er volgens haar niet als Nederland de klimaatdoelen wil halen.

Extinction Rebellion vindt dat de wereld juist meer bossen nodig heeft. Biomassa leidt volgens de actiegroep tot meer kap, op basis van een berekening die pas over tientallen jaren iets oplevert.

CO₂-afvang als volgende stap

De sector kijkt ook naar het afvangen en opslaan van CO₂ uit de schoorsteen. Op papier zou een centrale dan CO₂ uit de lucht halen. Swart is sceptisch. Volgens haar is het klimaateffect van de hele houtketen, inclusief verwerking en transport, nooit wetenschappelijk aangetoond.

Bovendien is afvang duur. Tabak spreekt van miljarden. Subsidie is nu alleen beschikbaar voor kleine installaties, dus RWE valt erbuiten. Zonder steun van de overheid is er voor het bedrijf geen sluitende businesscase.

Waar komt het hout vandaan?

De grootste zwakke plek is het toezicht op de herkomst. Voor afvalhout gelden in Nederland lichtere eisen dan voor hout dat direct uit het bos komt. De Nederlandse emissieautoriteit (Nea) ziet daarin een risico. Als afval wordt beloond, ontstaat een prikkel om meer hout als afval te bestempelen. Takken die voor de biodiversiteit in het bos horen te blijven, kunnen zo toch in een zagerij belanden.

RWE werkt onder meer met zelfverklaringen. Daarin verklaart de leverancier zelf dat het om afvalhout gaat. Onderzoek van de Nea liet zien dat 3,5 procent van het hout van leverancier Rainbow Pellet ten onrechte als duurzaam was aangemerkt.

Comité Schone Lucht deed begin 2026 aangifte tegen RWE. Het gaat om vermoedens van overtreding van duurzaamheidsregels, greenwashing en subsidiefraude. De aangifte volgde op onderzoek van het comité en Biofuelwatch naar de houtketen in Maleisië. De politie onderzoekt de zaak nu.

RWE zegt dat een gecertificeerde controleur Rainbow Pellet jaarlijks bezoekt. Ook eigen medewerkers waren meerdere keren ter plaatse. Tabak heeft naar eigen zeggen volledig vertrouwen dat zijn centrales alleen afvalhout verbranden. Wel erkent hij dat het toezicht beter kan.

Volgens Junginger gaat het in veel gevallen goed. In de Verenigde Staten en Canada is het toezicht streng en is er nauwelijks ontbossing, stelt hij. Uniper haalt het meeste hout uit die landen. In Maleisië is ontbossing wel een probleem. Bomen kappen alleen voor pellets is volgens de hoogleraar en de Nea onlogisch, omdat planken veel meer opleveren. Maar het risico dat illegaal gekapt hout via een zagerij in pellets belandt, blijft daar groter.

RWE sluit Maleisië niet uit. Volgens Tabak spelen prijs en spreiding van leveranciers een rol. Hij stelt ook dat Europa met zijn strenge eisen de standaarden elders juist omhoog trekt.

Strengere Europese regels

Op 30 december 2026 gaan de belangrijkste verplichtingen van de Europese ontbossingsverordening (EUDR) in voor grote en middelgrote bedrijven. Kleine bedrijven volgen op 30 juni 2027. De verordening was eerder twee keer uitgesteld.

Bedrijven moeten dan aantonen dat hun hout niet komt van grond die na eind 2020 is ontbost. Ook pellets en reststromen uit de houtindustrie vallen onder de regels. Daarnaast moeten controleurs volgens nieuwe Europese regels steekproefsgewijs ter plekke het zaagsel controleren. Tot nu toe hoefden ze de verklaringen van bedrijven niet bij de bron te toetsen.

Subsidies en politieke onzekerheid

Er gaat veel publiek geld om in biomassa. RWE kreeg circa 2,3 miljard euro subsidie toegezegd. Daarvan zijn enkele honderden miljoenen uitgekeerd. Volgens Swart rechtvaardigen de voordelen die bedragen niet, ook niet met strengere eisen.

Toch willen de bedrijven meer zekerheid van de overheid. Uniper vraagt om duidelijk beleid voor tien tot vijftien jaar. Als de centrale kort na 2030 omgebouwd moet zijn, moet volgend jaar al de investeringsbeslissing vallen. Het bedrijf waarschuwt dat Nederland al vóór 2030 regelbaar vermogen verliest. Dat is de capaciteit om stroomproductie snel op en af te schalen.

Het ministerie laat weten dat eigenaren vrij zijn om verder te gaan op biomassa, eventueel met CO₂-afvang. Voor dat laatste is in veel gevallen echter geen subsidie beschikbaar.

Comité Schone Lucht bereidt intussen een civiele zaak tegen de Staat voor. Het comité wil de rechter laten toetsen of de overheid haar wettelijke plichten schendt door houtverbranding als duurzaam te subsidiëren, terwijl de controle tekortschiet.

Welke alternatieven zijn er?

Swart ziet wel een rol voor biogas uit gft en mest. Ze wijst erop dat zelfs aardgas minder directe CO₂-uitstoot geeft dan hout. Hout als overgangsbrandstof vindt ze daarom vreemd. Publiek geld kan volgens haar beter naar energiebesparing, zon en geothermie gaan.

De komende maanden worden bepalend. Met de EUDR in aantocht en de investeringsbeslissingen van Uniper en RWE voor de deur, moet de politiek kleur bekennen. Blijft hout een brug naar een schoon energiesysteem, of wordt het een dure omweg?

Bronnen

• Is omstreden biomassa de toekomst voor Nederlandse kolencentrales?, Het Financieele Dagblad, 17 oktober 2026
• Wet verbod op kolen bij elektriciteitsproductie, Tweede Kamer
• Europese verordening ontbossingsvrije producten opnieuw een jaar uitgesteld, Rijksoverheid
• Vertraging tot december 2026 en andere ontwikkelingen bij de uitvoering van de EUDR-verordening, Europese Commissie