Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In september 1859 legde de Carrington Event telegraafsystemen in Europa en Noord-Amerika stil, soms zelfs met brand tot gevolg. Een vergelijkbare zonnestorm kan nu vooral het Noord-Amerikaanse stroomnet langdurig ontregelen.
Een oude telegraafpaal in het landschap. Foto: iStock – Nickbeer
Een paar uur zonder stroom en je merkt meteen hoe snel lampen, koelkast en telefoonoplader onmisbaar worden. Een zonnestorm van vergelijkbare kracht als de Carrington Event miste de aarde op 23 juli 2012 maar net, terwijl de gevolgen voor moderne netwerken veel verder kunnen reiken dan haperende communicatie. Scenario’s voor het Noord-Amerikaanse hoogspanningsnet gaan uit van 20 tot 40 miljoen mensen zonder elektriciteit en, als transformatoren beschadigd raken, herstel dat van 16 dagen tot een à twee jaar kan duren.
Een vonk uit de zon zette draden onder stroom
Richard Carrington zag op 1 september 1859 iets buitengewoons door zijn telescoop: een extreem felle zonnevlam. Een dag later barstte de geomagnetische storm los die we nu kennen als de Carrington Event. De zon had de aarde in één klap een enorme wolk geladen deeltjes gestuurd.
Die deeltjes joegen geïnduceerde stroom door lange telegraafdraden in Europa en Noord-Amerika. Telegrafisten kregen schokken, verbindingen vielen weg en op sommige kantoren vloog papier in brand. Zelfs het poollicht dook op plekken op waar je het normaal nooit ziet, tot in het Caribisch gebied.
De schade loopt al snel in de biljoenen
De zon weergegeven met zichtbare zonnevlammen en heldere gebieden op het zonsoppervlak. Beeld: Wikimedia Commons.
Een vergelijkbare storm raakt nu een veel ingewikkelder systeem dan in 1859. Het rapport van deze twee onderzoeksinstellingen rekent voor het Noord-Amerikaanse net op 0,6 tot 2,6 biljoen dollar schade. Dat bedrag gaat alleen over de Verenigde Staten.
De National Academies of Sciences kwam in een rapport uit 2008 uit op 1 tot 2 biljoen dollar schade in het eerste jaar na een extreme zonnestorm. Volledig herstel kan daar 4 tot 10 jaar duren als hoogspanningstransformatoren kapotgaan. Dat zijn de zware knooppunten die de spanning in het net omzetten, en vervanging kost maanden tot jaren.
- De schade hangt sterk af van hoeveel transformatoren onherstelbaar beschadigd raken.
- Een groot deel van zulke onderdelen is niet zomaar uit voorraad leverbaar.
- Stroomuitval werkt door in alles wat aan het elektriciteitsnet vastzit.
De aarde ontsnapte al een paar keer
Op 23 juli 2012 schoot een zonnestorm van ongeveer Carrington-kracht maar net langs de aarde. NASA-ruimteweeronderzoeker Daniel Baker van de University of Colorado Boulder wees op dat nipte missen als waarschuwing: de storm zelf was er al, alleen de aarde stond niet in de vuurlinie.
Er zijn ook kleinere, maar heel echte voorbeelden. In maart 1989 stortte het net van Hydro-Québec in door een geomagnetische storm, waardoor 6 miljoen mensen ongeveer 9 uur zonder elektriciteit zaten. De Halloween-stormen van oktober en november 2003 legden vervolgens in Malmö het licht uit bij ongeveer 50.000 mensen en beschadigden transformatoren in Zuid-Afrika.
Nederland heeft geen eigen rekensom
Voor Nederland bestaat geen Nederlandse impactstudie die precies becijfert wat een Carrington-achtige storm met ons elektriciteitsnet doet. De Amerikaanse ramingen kun je niet zomaar omrekenen naar Nederlandse huishoudens, bedrijven of ziekenhuizen.
Ook het Europese net staat vol met transformatoren die bij grootschalige schade niet snel te vervangen zijn. Dat maakt ruimteweer een probleem voor een dichtbevolkt land als Nederland, waar openbaar vervoer, zorg, telecom en betaalverkeer allemaal afhankelijk zijn van een stabiel stopcontact.
Goed om te weten
Een geomagnetische storm ontstaat wanneer uitbarstingen op de zon het magnetisch veld rond de aarde flink verstoren. Lange stroomleidingen kunnen daardoor zelf elektriciteit gaan geleiden.
Over het onderzoek
NASA heeft de Carrington Event uitgebreid onderzocht als een van de zwaarste bekende voorbeelden van extreem ruimteweer. De economische ramingen komen vooral uit het rapport van de National Academies of Sciences uit 2008; Lloyd’s of London en Atmospheric and Environmental Research publiceerden hun analyse van het Noord-Amerikaanse net in 2013.
