Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Op 13 april 2029 passeert de 340 meter brede asteroïde Apophis de aarde op uitzonderlijk korte afstand. Vanuit delen van Europa is hij met het blote oog te zien, terwijl NASA de passage van dichtbij wil bestuderen.
Artistieke voorstelling van een asteroïde die dicht langs de aarde passeert, met de blauwe planeet en nachtverlichting van continenten zichtbaar. Beeld: Wikimedia Commons.
Wie op een heldere avond omhoogkijkt, ziet meestal geen spoor van de geostationaire satellieten die hoog boven de aarde meedraaien. Apophis zal in 2029 zelfs binnen die satellietgordel passeren, op ongeveer 32.000 kilometer van het aardoppervlak, terwijl geostationaire satellieten op zo’n 35.786 kilometer hangen. De planetoïde werd in 2004 ontdekt en is vernoemd naar de Egyptische god van chaos en vernietiging; na eerdere onrust sloot NASA in 2021 een inslag voor minstens een eeuw uit.
Een stip die je zelf kunt zien bewegen
Voor wie in delen van Europa op het juiste moment naar boven kijkt, wordt Apophis meer dan een naam uit een ruimtecatalogus. Tijdens de dichtste nadering is de planetoïde met het blote oog zichtbaar, net als vanuit delen van Afrika en Azië. Je hebt daarvoor wel een heldere hemel nodig.
De meeste kleine hemellichamen blijven voor gewone waarnemers verborgen, ook al volgen telescopen ze al jaren. Apophis krijgt juist een plek aan de hemel die zonder verrekijker te zien kan zijn, terwijl professionele sterrenwachten de beweging nauwgezet blijven volgen.
Van alarmscore 4 naar een uitgesloten inslag
Kort na de ontdekking kreeg 99942 Apophis in 2004 een score van 4 op de Torino-schaal, de internationale meetlat waarmee astronomen het risico van een asteroïde-inslag aangeven. Dat was destijds de hoogste score die ooit aan een nieuw ontdekt object was gegeven.
Die score wees op een kleine, toen nog reële kans op een inslag in 2029, gebaseerd op de beperkte metingen die er op dat moment waren. De ontdekking zelf kwam op 19 juni 2004 van astronomen bij het Kitt Peak National Observatory.
Daarna werd de baan steeds scherper berekend met radarwaarnemingen, onder meer vanaf Goldstone. NASA kon in maart 2021 dan ook melden dat een inslag op aarde minstens 100 jaar is uitgesloten. De god van chaos en vernietiging uit de Egyptische mythologie blijkt vooral een naam met een flinke geschiedenis.
Radar haalt de onzekerheid uit de baan
Radar werkt hier als een extreem nauwkeurige afstandsmeter: een signaal gaat naar de planetoïde en de terugkaatsing vertelt astronomen hoe ver hij weg is en hoe hij beweegt. Met zulke metingen kon het Jet Propulsion Laboratory de baan van Apophis veel beter vastleggen dan direct na de ontdekking mogelijk was.
Apophis kruist in 2029 de hoogte van geostationaire satellieten, die altijd boven dezelfde plek op aarde lijken te hangen. Veel andere satellieten vliegen juist veel lager en komen dus niet in deze vergelijking voor.
Goed om te weten
De Torino-schaal loopt van nul tot tien. Een score van nul betekent dat een inslagrisico zo klein is dat er geen reden is voor publieke ongerustheid.
De sonde krijgt een tweede bestemming
NASA gebruikt de passage ook voor onderzoek. De ruimtesonde OSIRIS-REx bezocht eerder planetoïde Bennu en heet nu OSIRIS-APEX, waarbij APEX staat voor Apophis Explorer. Rond de nadering gaat de sonde Apophis bestuderen.
Dat levert een zeldzame kans op om een grote planetoïde van dichtbij te onderzoeken zonder er speciaal een nieuwe missie voor te hoeven lanceren. De nieuwe missie van OSIRIS-APEX richt zich op de structuur en samenstelling van Apophis, gegevens die ook helpen om dit soort objecten beter te begrijpen.
Voor Europese waarnemers wordt het een avond waarop een stip aan de hemel deel uitmaakt van een veel groter meetprogramma.
Over het onderzoek
De gegevens over Apophis worden bijgehouden door NASA en het Center for Near-Earth Object Studies van JPL, dat banen van objecten in de buurt van de aarde berekent. Daar staan onder meer de metingen van de baan en grootte van 99942 Apophis.
De komende passage biedt OSIRIS-APEX op 13 april 2029 een volgend meetmoment, nadat de sonde eerder al haar missie bij Bennu had afgerond.
