Eind vorig jaar schreef ik over de risico’s dat AI, kunstmatige intelligentie, een bubbel wordt. Maar wat als we niets doen? Want stel je voor dat AI geen bubbel is. Maar naast een bubbel kan AI net zo goed een zwart gat worden. Zeker wanneer je vanuit een duurzaam perspectief kijkt.

Staan we aan het begin van een Derde Wereldoorlog of is deze al begonnen? Het idee klinkt dramatisch, maar de gebeurtenissen van de afgelopen maanden, vooral in relatie tot de Verenigde Staten onder president Donald Trump, hebben de wereldorde op scherp gezet met naast militaire dreiging, ook de inzet van economie, media en de rechtsorde als wapens.

Lieverkoekjes bakken we niet, is een oud gezegde. Dat is meer dan wat ook van toepassing op 2026, ons begin van de toekomst. Die gaat haar eigen gang, los van wat we zouden willen. Maar los van wensdenken hebben we allemaal op deze planeet een gezamenlijk belang: overleven. Liefst met behoud van waarde en waardigheid. Daar is een veilig klimaat voor nodig en een duurzaam functioneren van de samenleving. Hoe kunnen we daar zelf aan bijdragen? Wanneer we de omstandigheden te rozig inschatten, missen we de risico's die zo'n toekomst in de weg staan. En doemdenken staat de vitaliteit in de weg die we nodig hebben om tegenwind te keren. Kortom, waar liggen de reële mogelijkheden om de huidige ecologische, economische en maatschappelijke ramkoers bij te sturen? 

Doemdenkers staan een klimaatveilige toekomst juist in de weg. Doemdenken verlamt mensen en weerhoudt ze om creatieve en positieve oplossingen te vinden. Alleen met een positief verhaal krijg je mensen in beweging, de goede kant op. Er is ook helemaal geen reden om doem te denken, zoveel positieve ontwikkelingen zijn er. In 2026 begint de optimistische toekomst.

Oorlogen nemen toe. De Verenigde Staten zijn plots bijna ieders vijand, van mensen, landen en ecosysteem Aarde. Moraal en ethiek lijken niet meer te tellen en afspraken om het klimaat te beschermen lijken collectief uit het geheugen verdwenen. AI zorgt voor wereldwijde desinformatie, slurpt steeds meer energie en jaagt de temperatuur in de broeikas en in de (social) media verder op. Overwaardering van AI bedrijven zorgt voor een economische bubbel. En een opeenstapeling van kantelpunten versnelt de toename van extreem weer en klimaatschade. Hoe kan het nog anders dan fout gaan met de wereld.

Met elk nieuw jaar wordt het lastiger om de toekomst in te schatten. Vooruitzichten veranderen terwijl je ernaar kijkt. Bovendien maakt het verschil hoe je er naar kijkt. Niet alleen je politieke of maatschappelijke bril geeft een andere blik, ook je gemoed doet dat. Ben je positief, zie je vooral bedreigingen of wik en weeg je alles mee? Voor 2026 neem ik 3 invalshoeken: een positieve, een pessimistische en een realistische. Laat het je helpen om je eigen toekomstbeeld aan te scherpen. Want wat 2026 ook gaat brengen, hoe beter zicht je hebt op wat er kán gebeuren, hoe beter je bent voorbereid om duurzaamheid, het klimaat en jezelf te beschermen.

Je houdt je hart vast bij de razendsnelle groei van AI in 2026. Achter de imposante technofaçade schuilt een enorm labyrint van ecologische, economische en maatschappelijke bedreigingen. Van escalerend energieverbruik tot toenemende ongelijkheid en een mogelijke investeringsbubbel: gaat de AI-hausse de samenleving ontwrichten, in plaats van helpen?

Op 11 december wordt in het bijzijn van tientallen duurzame organisaties het boek De toekomst is van iedereen van Niko Roorda en Michael Renssen ten doop gehouden. Het is geen traditioneel boek, maar een manifest. Een uitnodiging aan alle kleinschalige duurzame initiatieven die ons land rijk is om elkaar te vinden, om zich met elkaar te verbinden en samen een nieuw maatschappelijk krachtenveld te vormen.

Houvast wordt steeds schaarser in 2026 en verder. Terwijl duurzaamheid en klimaatveiligheid harder nodig zijn dan ooit, bewegen veel ontwikkelingen juist een andere kant op. Dat vertaalt zich in toenemende onzekerheid en risico’s. Als individu kun je daar meestal weinig aan veranderen. Maar gewapend met kennis over wat er in 2026 op ons af komt kunnen we onszelf wel proberen in te dekken tegen gevolgen.

Gedurende 2025 lieten verschillende auteurs op Duurzaamnieuws.nl zien hoe we concrete stappen kunnen zetten naar een samenleving waarin duurzaamheid écht centraal staat. Elk deel draagt bij aan één groot verhaal, met een methode om richting te geven, een politiek die het sociale weefsel herstelt, een economie die opnieuw wordt ingericht rond planetaire grenzen en rechtvaardigheid, en een voedselsysteem dat wordt verankerd in lokale gemeenschappen. We zetten de bijdragen nog eens op een rij en groeperen de clusters in de aanpak. Daar laten we vervolgens een backcast op los, als voorbeeld.

Collectieve verduurzaming vraagt om het verbinden van belangen, het organiseren van gedeeld eigenaarschap en het voortdurend ontwikkelen van werkwijzen die zowel resultaat als rechtvaardigheid borgen. Iedere partij—overheid, bedrijfsleven, burgers, nieuwe spelers—moet eigenaarschap tonen en openstaan voor coördinatie en samenwerking.

Het gros van de grote problemen van deze tijd – van de klimaatcrisis tot soortenverlies tot de verzuring van de oceanen, van pfas tot pesticiden tot micro- en nanoplastic, van toenemende ongelijkheid tot extreme polarisatie tot groeiend psychisch onbehagen – kent op de keper beschouwd één grootste gemene deler: ze zijn allemaal het gevolg van oplossingen uit het verleden.

Een mooie vraag! Hoe doen we dat? Hoe komen we daar? Maar, waar willen we eigenlijk naartoe? Weten we dat?  En waar komen we ? Dat moeten we toch eerst weten voordat we kunnen bedenken hoe we van hier naar daar komen? In deel tien van de serie over praktische toekomstvisies neemt Jelleke de Nooy-van […]

Michael J. Albert gebruikt planetair toekomstdenken om uit de polycrisis te komen: een transdisciplinaire benadering die complexiteitswetenschap, systeemdynamica en kritische theorie verbindt. Daarmee kan hij decennia vooruitblikken, 10, 20, zelfs 30 jaar. Zijn analyse vertrekt vanuit de wisselwerking tussen klimaat, energie, voedsel en kapitalisme, en breidt die steeds verder uit met factoren als geopolitieke spanningen, nationalisme, extreemrechts populisme, terrorisme en technologische risico’s.

In deel zeven van de serie over praktische toekomstvisies kijkt Derk Loorbach naar de verbinding tussen het hart en het hoofd in de transitie naar rechtvaardige duurzaamheid. ‘Het leven is gewoon te duur’, concludeert hij.  Dat is de uitkomst van een economisch systeem dat gebaseerd is op oneindige groei, extractie en externalisatie. Maar ook de reden dat heel veel mensen geen perspectief zien.