like duurzaamnieuws op facebook
volg duurzaamnieuws op twitter
zoeken op duurzaamnieuws

Visie op de toekomst blijft verborgen door crisiscomplex

Van: op 5 november 2013

visie peter van vlietHet woord complex lijkt bij uitstek geschikt om oorzaken en aard van de crisis te beschrijven: een ingewikkeld samenspel van klimaat, banken, grondstoffen, economie, voedsel en noem maar op. Een crisis die inmiddels zijn vijfde verjaardag zag passeren en die daarmee een permanente staat van de samenleving geworden is. Voor het moment althans.

Het aanhouden van de crisis is het gevolg van een gebrek aan visie, wordt er gezegd. Om de problemen op te lossen hebben we geen visie nodig, zegt premier Rutte. Maar die visie is er wel degelijk en die is ook hard nodig. Je moet alleen even doorkijken.

Als getrainde reductionisten zijn we gewend om het onderwerp van onze aandacht in zoveel mogelijke kleine stukjes te hakken en al die stukjes apart te bekijken. Dan ontstaat al snel een niet meer te overzien landschap van allemaal elementjes die op de een of andere manier iets van doen hebben met de oorspronkelijke vraagstelling.

Net zoals we foto’s op een beeldscherm uit elkaar halen in zo klein mogelijke puntjes, waarvan we naast de coördinaten, de kleur en de helderheid in zoveel mogelijk gradaties verdelen. Dat worden dan onoverzienbare megabestanden die nog maar moeilijk te bewerken zijn. En krijg je zo’n pixel apart onder ogen, dan is met geen mogelijkheid meer te zien van welk beeld hij deel uitmaakt.

Bovendien staan we voortdurend in de achteruit: een overdreven groot deel van onze aandacht gaat uit naar zoeken hoe we in de problemen zijn geraakt en wie daarvoor verantwoordelijk is. Het lijkt alsof we een weerloze speelbal van de geschiedenis zijn (en misschien zijn we dat ook wel) die per ongeluk en volstrekt willekeurig vooruit is getrapt, de toekomst in. Dat beeld lijkt vlees te zijn geworden met een historicus als politiek voorman die de natie gevangen houdt in de greep van het verleden.

Dat aanhouden van de crisis gaat mensen op de zenuwen werken, het gaat leiden tot complexen. De crisis als onze collectieve obsessie, met voor iedereen een eigen smaak. ‘De crisis’ is zo’n beetje de verklaring geworden voor alles wat er mis gaat. It’s the crisis, dummy! (not the government)

Onderdeel van dat complex is ook het vaakgehoorde verwijt (of is het een excuus?) dat er geen visie meer is. Die is er natuurlijk wel, voor wie het wil zien. De crux zit in dat willen zien. En in de richting waarin je kijkt.

Een visie is een punt op de horizon, waar je naar toe werkt en die richting geeft aan je inspanningen. Het is een samenhangend beeld van wat je wilt bereiken in de toekomst. Logisch dat je dat niet ziet als je daar met de rug naartoe staat, uitkijkend over het verleden.

Maar we moeten toch leren van onze fouten uit het verleden? Dat klopt. Dat zou je ook verwachten. Maar dat gebeurt kennelijk niet of onvoldoende. En dat komt mede omdat we in onderdelen blijven denken, in de voortdurende groei daarvan en niet in (de functie van) het geheel.

Neem het eerdere voorbeeld van de foto op een beeldscherm. In plaats van het beeld in puntjes op te delen, kun je het ook beschrijven in een wiskundige formule. Die formule beschrijft de informatie over de foto: vormen, kleuren, verhoudingen. En met die zelfde formule kun je de foto in elke grootte reproduceren en op het scherm tonen, op alle mogelijke verschillende soorten apparaten, nu en in de toekomst.

Wanneer je losse beeldelementjes blijft beschrijven en opstapelen, neemt de hoeveelheid informatie exponentieel toe met de grootte van de afbeelding. En die grootte is daardoor begrensd door de hoeveelheid informatie die je kan opslaan en de snelheid waarmee je die kan overdragen.

Het verschil in aanpak zit al in de vraagstelling besloten: ‘hoe breng ik een beeld zo goed mogelijk over’ of ‘hoe deel ik een beeld in zo klein mogelijke stukjes op’.

Daarin zit ook het verschil in richting opgesloten: het overdragen van beelden of ideeën naar een andere, toekomstige verschijningsvorm, of het opstapelen van steeds meer de zelfde onderdelen uit het verleden.

Het is tijd om de mantra uit het verleden, morgen is alles groter, aan te passen aan onze ervaring: morgen is alles anders. Hoe anders, dat weten we nog niet precies. Maar dat veranderingen steeds sneller en vaker optreden ervaren we dagelijks. De consequentie daarvan is dat we licht en wendbaar moeten zijn om steeds sneller en vaker op die verandering in te kunnen spelen.

De oude mantra is daarvoor niet meer geschikt. Dat kun je met eenvoudige natuurkunde bewijzen: hoe groter de massa van een lichaam, hoe trager het van richting of snelheid kan veranderen. Behalve dan wanneer het naar beneden stort.

De visie van morgen is er al, zei ik, als je hem wil zien. De paradox is, dat je daarvoor juist moet kijken naar de kleinste elementjes van de samenleving. Er is een hoop visie te vinden onder de mensen, individueel en in lokale gemeenschappen. En er zijn steeds meer partijen die proberen om die visie samen te binden in een groot verhaal: het holistische verhaal van onze duurzame toekomst.

Juist dat verhaal, dat past de huidige regenten niet. Zij hebben zich rijk en machtig gestapeld met de oude mantra. Daardoor hebben ze nu alleen maar te verliezen, want het nieuwe verhaal gaat over delen; delen van waarde en delen van macht. Het gaat over samen en dichtbij, klein, flexibel en veerkrachtig. Daarom houden ze zich blind voor de visie die er is en die met de dag sterker wordt vertegenwoordigd.

Problemen proberen op te lossen zonder visie is voor Rutte c.s. zo een voor de hand liggende poging om tijd te rekken: door te ontkennen dat je een visie hebt voorkom je een discussie met mogelijke tegenstanders over de waarden achter hun visie en de uitgangspunten waarop ze rust. Dat is vooral handig wanneer het nu net jouw waarden en uitgangspunten zijn die de samenleving in permanente crisis hebben gebracht.

Lees meer over: ,

Meer artikelen uit de categorie: Inzicht



 

Reacties: (7)

Trackback URL | Comments RSS Feed

  1. Tomgreen schreef:

    Hans, ik kan mij vinden in je opmerkingen. Het ‘oude denken, de oude aanpak,’ er wordt krampachtig aan vast gehouden. De felheid waarmee de machtspelletjes tegenwoordig worden gespeeld bevestigen voor mij juist dat oude voorbij aan het gaan is. Hoe feller het wordt, hoe dichter we bij het kantelpunt zijn. Ik denk aan opmerkingen over Wakker Dier vanuit de politiek dat ze in feite hun &^%& moeten houden. Of minister Kamp die schaliegas er door heen wil drukken terwijl het overduidelijk is dat dit niets dan ellende veroorzaakt, laat staan dat er maatschappelijk draagvlak is. Dit gebeurt in Nederland, maar ook daarbuiten. Denk aan Monsanto en Nestle (die patent probeert te krijgen op venkel…) Het is steeds absurder aan het worden. Steeds meer mensen krabben zich achter hun oren. Het is een kwestie van tijd. Veranderingen van onderop, ja, daar heb ik vertrouwen in. Van binnen uit, door gemotiveerde en gepassioneerde mensen zoals jij en ik. Daar wordt ik iniedergeval enthousiast van..!

  2. Hamer schreef:

    Veel dingen in het leven zijn cyclisch. Dat staat als een paal boven water. Als we inderdaad maar lang genoeg wachten, dan komt het vanzelf wel weer goed… Maar of dat nou een goede visie is? Niets doen is geen optie lijkt mij, hetzelfde blijven doen ook niet, de wereld waarin we onze ‘dingen’ doen, veranderd steeds sneller. “Successen behaald in het verleden geven zeker geen garantie meer voor de toekomst”. Om uit deze crisis te komen moeten we eens écht anders gaan denken en vooral óók anders gaan handelen, we hebben hier m.i. niet te maken met zomaar een verandering, maar met een complete verschuiving van ons paradigma. Verandering hierbij is denk het meest succesvol als die van onderaf ontstaat, i.p.v. bovenaf. Wachten op Rutte en Co… Die worden alleen maar gehinderd door machtspelletjes die thuis horen in dat oude denken….

  3. Tomgreen schreef:

    Ik weet het niet, R. Nouter. Een Nederlandse journalist kwam na 2 jaar onderzoek in de bankenwereld middels o.a. interviews tot de conclusie dat de houdbaarheidsdatum van het huidige economische systeem nagenoeg verstreken is. Geven ervaringen uit het verleden garanties voor de toekomst? Kan mij helemaal vinden dat de economie toekomst bestendig moet zijn. Wat betekend dat voor jou?

  4. R. De Nouter schreef:

    Een vrij visieloos stuk met veel kromme vergelijkingen. Zo komen we er niet jongens en meisjes. En de crisis is over een of twee jaar echt weer voorbij. Iedereen met een beetje historisch besef weet dat. Dat iedereen tijdens de hoogtij dagen van de economie vergeet dat ook de economie cyclisch is en wat naar boven gaat vanzelf weer naar beneden komt is jammer, maar ook een wetmatigheid. En alles wat naar beneden gaat, komt vanzelf weer omhoog.
    De uitdaging is om ook bij economische groei de aandacht voor toekomstbestendigheid van de economie overeind te houden.

  5. Tomgreen schreef:

    Goed stuk! Het tegengeluid is er al!!! De politieke leiders en in stand houders van het ‘oude’ hebben een kans maar de realiteit zal hen uiteindelijk keihard inhalen. Het tegengeluid wordt steeds luider en is hoorbaar voor degene die het kan en wil horen. Ze zullen uit beeld raken, degene die het oude in een nieuw jasje proberen levensvatbaar te houden. Maar het is al dood.

  6. hans buurma schreef:

    Toeval? Pal onder het artikel staat een advertentie voor voordelig wereldwijd vliegen. De luchtvaartindustrie extrapoleert haar groei van 5% per jaar en de opwarming door de luchtvaart zal met dit streven naar steeds groter worden in 2050 meer dan drie keer zo groot zijn, ondanks biobrandstof en wat zuinigere motoren. Geen enkele visie in de luchtvaart op meer selectief gebruik van vliegtuigen, ook niet bij onze regering.

  7. T. Zondervan schreef:

    Uitstekend verwoord!
    De oplossing de visie vorm te geven zal dus van de mensen zelf moeten komen met zulke visieloze leiders..
    Visieloze leiders geven niet alleen geen inspiratie, maar zijn vaak ook nog niet eens bereid de macht ‘uit handen’ te geven en daar schuilt m.i. een groot gevaar. Dat mensen met goede gedachten en die daar vorm aan willen geven, tegengewerkt worden, dmv bv, nog meer onzinnige regelgevingen of belastingen teneinde de staatskas nog verder te spekken en nog verder op te laten souperen door visieloze mensen..
    Misschien wordt het tijd onze ‘leiders’ eens onze visie te laten horen, zien en voorrekenen. Een tegengeluid waarin mensen zich wel kunnen vinden.