Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Het KNMI verwacht van 18 tot en met 25 oktober rustig herfstweer, met temperaturen die later mogelijk iets onder normaal uitkomen. Officiële nachtvorst komt daarmee in beeld, maar de grondvorst van 25 september telt daarvoor niet mee.
Op nachtvorst hoeven we nog even niet te rekenen. Foto: iStock – Rostislav_Sedlacek
Als je een wit laagje op het gras ziet ’s ochtends, weet je dat het heeft gevroren. Maar dat betekent nog niet dat het ook op normale thermometerhoogte heeft gevroren. De eerste officiële vorst valt gemiddeld rond 21 oktober; vorig najaar gebeurde dat pas op 16 november. Dit jaar staat nog open wanneer de temperatuur op 1,5 meter hoogte voor het eerst onder nul zakt. Vooral bij heldere nachten kan de temperatuur op die hoogte onder nul zakken.
Vrijdag wordt de lucht minder helder
Het weer voor de komende dagen krijgt vrijdag een andere wending. Volgens de meerdaagse verwachting van het KNMI neemt de bewolking op 16 oktober toe en is er kans op regen. Ook de temperatuur overdag daalt waarschijnlijk naar waarden rond het langjarig gemiddelde. Of de nachten daarna voldoende afkoelen voor vorst, valt nog niet te zeggen.
Bewolking maakt daarbij verschil. Op een heldere nacht kan warmte vanaf het aardoppervlak makkelijker ontsnappen. Wolken remmen die afkoeling juist af. Een rustige herfstdag zegt dus nog weinig over hoe koud het de daaropvolgende nacht wordt. De hoeveelheid bewolking bepaalt mede hoe koud het wordt.
Vlak boven het gras is het eerder raak
De grond kan op zo’n heldere nacht flink sneller afkoelen dan de lucht erboven. Daardoor kun je ’s ochtends rijp op het gras zien, terwijl de temperatuur op de gebruikelijke waarnemingshoogte nog boven nul is gebleven.
Goed om te weten Grondvorst wordt gemeten op 10 centimeter hoogte, vlak boven het oppervlak dat ’s nachts snel afkoelt.
Voor planten dicht bij de grond kan die lagere temperatuur al merkbaar zijn. Een meting vlak boven het gras vertelt je alleen nog niet of ook de lucht hogerop onder nul is gekomen. Voor de eerste officiële nachtvorst telt de meting op de gebruikelijke hoogte.
Een laat voorbeeld uit Drenthe
Hoe ver de eerste vorst kan opschuiven, bleek vorig najaar in Drenthe. Weerstation Eelde mat bij de eerste officiële vorst van dat seizoen -0,1 graden Celsius. De temperatuur lag daarmee net onder het vriespunt.
Ook de maand ervoor was zacht. Het KNMI berekende voor oktober 2025 in De Bilt een gemiddelde temperatuur van ongeveer 12,0 graden Celsius, tegenover een langjarig gemiddelde van 10,9 graden. De maand begon wel met twee koude dagen.
De verschuiving door opwarming zie je ook aan de grond
Voor grondvorst is de verandering over langere tijd te zien. Tussen 1971 en 2000 viel de eerste vorst aan de grond gemiddeld op 22 september. In het huidige klimaat ligt die gemiddelde datum op 28 september, ongeveer een week later. Die vergelijking betreft de eerste vorst vlak boven de grond.
Dat verschil in meethoogte blijft ook voor de komende dagen van belang. Een koude plek dicht bij het aardoppervlak kan als eerste onder nul komen, terwijl de gebruikelijke thermometer nog geen vorst aangeeft. De temperatuur kan binnen een kleine afstand al verschillen.
Over het onderzoek
Om temperaturen met een normale herfst te vergelijken, gebruikt het KNMI gemiddelden over de periode 1991 tot en met 2020. Voor 21 tot en met 31 oktober komt de landelijk gemiddelde minimumtemperatuur uit op 7,2 graden Celsius.
