like duurzaamnieuws op facebook
volg duurzaamnieuws op twitter
zoeken op duurzaamnieuws
INLOGGEN

10 manieren waarop het beter kan in 2016

Van: op 29 december 2015

ijslandDoor alle klimaat- en ander gekletter van de laatste tijd zou je bijna gaan vergeten waar het allemaal om draait. 'Het' staat dan voor de manier waarop we met elkaar willen leven, de samenleving zogezegd. Het grotere verband waarin we leven en werken om in ons bestaan te voorzien. De manier waarop we dat doen heeft gevolgen voor alles; voor ons geluk, voor ons welzijn, voor onze veiligheid en het klimaat. De logica laat ons denken dat alles en iedereen er bij gebaat is als we de maatschappij slimmer inrichten. Ook het klimaatprobleem los je ten slotte alleen maar op door de processen die het veroorzaken om te keren.

Slimmer organiseren van de samenleving lukt alleen als je een helder beeld hebt over wat je wil bereiken. Een fundamentele keuze die we daarbij moeten maken is die tussen het helpen van alle mensen om op een verantwoorde manier in hun levensonderhoud te voorzien, of dat je een klein groepje helpt om schathemeltjerijk te worden.

Een belangrijke trend in de verdeling van inkomsten laat zien dat het aandeel van lonen in het Bruto Binnenlands Product (BBP) de laatste jaren daalt, de winsten van bedrijven stijgen en de belastingen voor bedrijven omlaag gaan.

Terwijl het netto besteedbaar inkomen voor werknemers zelfs effectief daalt, exploderen de winsten van bedrijven. Over de grote ongelijkheid die het gevolg daarvan is lees je onder andere bij Piketty.

Wat gelijkheid betekent wordt goed zichtbaar als je het totale vermogen van burgers in de wereld ( 241 biljoen dollar in 2013) eerlijk verdeelt: dan krijgt iedereen in de wereld 35.000 dollar. Nu hebben de 85 rijkste mensen in de wereld samen net zo veel geld als de armste 3,5 miljard. En naar schatting zweeft er nog eens zo'n 750 biljoen rond in bedrijven, overheden en financiële instellingen.

Nog een staaltje van schrijnende ongelijkheid: in Nederland betalen grote bedrijven tot 240 keer minder energiebelasting op stroom dan particulieren: € 0,0005 tegen € 0,12 per kWh.

Burgers betalen minimaal 36,5% inkomstenbelasting zonder noemenswaardige aftrekposten, terwijl bedrijven maximaal 25% betalen en als ze gebruik maken van slimme postbussen soms helemaal niets.

Harde cijfers die een ding duidelijk laten zien: geld stroomt weg van mensen, naar banken en bedrijven toe. En die worden steeds groter, rijker en machtiger. Ze verschaffen steeds minder werk en inkomen aan hardwerkende burgers voor wie het bestaan alsmaar onzekerder wordt.

Toch is er geld genoeg om iedereen van een eerlijk inkomen te voorzien. We hoeven het alleen maar beter te verdelen.

Dat lukt best als we onze visie op geld verleggen van het doel op zich wat het nu is geworden, tot het middel om de economie gaande te houden, wat het ooit was.

Dat geldt ook voor de manier waarop we met maatschappelijke diensten omgaan, zoals zorg, onderwijs en wetenschap, openbaar vervoer en energie, communicatie en ja, ook de dienstverlening rond geld. Die zijn ooit geprivatiseerd omdat politici vonden dat ze winst moesten maken in plaats van in hun maatschappelijke functie voorzien.

Als je helder in beeld hebt hoe problemen ontstaan, is het vervolgens een logische stap om te beginnen met het radicaal omkeren van de grootste pijnprocessen. De start van 2016 is daar een mooi moment voor. Hier zijn alvast mijn tien punten om mee te beginnen:

 

  • We voeren een Maatschappelijk Verantwoord Inkomen (MVI) in. Deel 1 bestaat uit het basisinkomen.

Daar is al veel over gezegd en geschreven. Paradoxaal genoeg leidt ook de huidige neoliberale ontwikkeling tot de noodzaak van een basisinkomen: bedrijven leveren steeds minder arbeidsplaatsen, maar hebben wel voldoende koopkrachtige consumenten nodig om hun producten af te nemen. Maar hoe meer mensen hun baan verliezen, hoe minder klanten ze overhouden.

 

  • Deel 2 van het MVI bestaat uit een maximum persoonlijk inkomen en maximum persoonlijk vermogen.

Genoeg is genoeg, je kunt best een maximum inkomen vaststellen dat voldoende ruimte laat voor motivatie en tegelijk extreme ongelijkheid voorkomt. 20x het basisinkomen? Of misschien nog beter: 10x het gemiddelde inkomen in het land. Dan loont het ook om in de samenleving te investeren, want het maximum neemt toe als het gemiddelde groeit. En een maximum vermogen zou je kunnen vaststellen als een paar keer het gemiddelde jaarinkomen vermenigvuldigd met je verwachte levensduur. Dan ben je financieel veilig en onafhankelijk voor de rest van je leven, en er blijft een prikkel om je geld toch ook weer uit te geven. Het basisinkomen gekoppeld aan een maximum inkomen en vermogen vormen samen het Maatschappelijk Verantwoord Inkomen.

 

  • We brengen zorg, onderwijs en openbaar vervoer terug onder maatschappelijk bestuur.

Nee, we gaan niet nationaliseren. Maar we gaan de organisaties wel weer gewoon gebruiken waarvoor ze bedoeld zijn: het verlenen van maatschappelijke diensten. En we gaan ze afrekenen op de kwaliteit daarvan. Misschien wel in een nieuwe rechtsvorm: de Maatschappelijke Coöperatie, waarin alle stakeholders zijn vertegenwoordigd.

 

  • We richten een maatschappelijke bank op en een onafhankelijke betaal infrastructuur, een maatschappelijk communicatiebedrijf en een maatschappelijk energiebedrijf.

Net zo als punt 3. Naast veilig bankieren en betalen willen we veilig en voor iedereen beschikbaar internet, mede als onderdeel van onderwijs, zorg en medezeggenschap. Duurzame en betrouwbare energielevering zonder winstbejag. Naast de maatschappelijke organisatie kunnen er vrij commerciële varianten bestaan.

 

  • We introduceren het principe van gelijkheid van lasten.

Bedrijven kunnen meer belasting betalen als ze minder kosten maken aan lonen, want die worden verminderd met het basisinkomen. Een gelijk tarief voor iedereen, burger of bedrijf, over winst of inkomen zou mooi zijn.

 

  • We introduceren een persoonlijk vervoersbudget.

Iedereen ontvangt een aantal gratis reiskilometers met OV, afhankelijk van vervoersbehoefte door werk of maatschappelijke taken. Overschot kan worden verkocht, extra kilometers worden progressief duurder.

 

  • We introduceren een persoonlijk energiebudget.

Net als bij het vervoersbudget krijgt iedereen een energiebudget. Schone energie tegen kostprijs, een oplopende prijs boven het budget. Overschot aan zelf opgewekte energie verhandel je zelf op de energiebeurs.

 

  • We breiden de democratische controle uit met een referendum op het regeerakkoord.

Geen schimmig gedoe meer na de verkiezingen, ook het regeerakkoord moet aan het volk worden voorgelegd. Wil of moet een demissionaire regering nieuwe beslissingen nemen? Dan kunnen die ook worden getoetst via referenda.

 

  • Organisaties krijgen het recht om een eigen regionaal betaalmiddel uit te geven.

Lokale betaalmiddelen kunnen worden uitgegeven door geldkringen, waarin vertegenwoordigers van gemeente, maatschappelijke organisaties, bedrijven en bewoners vertegenwoordigd zijn. De waarde van lokale munten moet worden gedekt door bij voorbeeld productie van voedsel, energie, verlenen van zorg. Alternatieve betaalsystemen zijn rentevrij.

 

  • We introduceren aandeelhoudersverantwoordelijkheid en speculatietax.

Vennootschappen zijn constructies om te ontsnappen aan verantwoordelijkheid. Dat gaan we veranderen met aandeelhoudersverantwoordelijkheid. Die geldt ook voor bestuurders, als maatschappelijke aandeelhouders. En speculeren gaan we tegen met speculatietax, een belasting op de verkoop van aandelen, die afneemt met de tijd dat je aandelen in bezit hebt.

Wie tegenwerpt dat we zo teruggaan naar verguisde communistische tijden snoer ik alvast bij voorbaat de mond. Wat ik zoek zijn instrumenten om iedereen zoveel mogelijk eerlijke kansen te bieden en tegelijkertijd extreme excessen van een te vrije markt te voorkomen. Een hybride samenleving die met een grote mate van diversiteit en een optimale stabiliteit verantwoordelijk gedrag beloont. Een samenleving ook die als gevolg van de grotere aandacht voor de waarde van mensen en de kwaliteit van leven als vanzelf duurzamer wordt. En in een duurzame samenleving verdwijnen uiteindelijk ook de problemen met klimaat en milieu.

De manier waarop we nu met waarde omgaan, zowel menselijk, economisch en ecologisch, is een van de grootste hinderpalen voor duurzaamheid. Dat het anders kan laten duizenden initiatieven al dagelijks zien.

Met mijn tien punten die ik hier voorstel kunnen we het werk van de transitiebeweging makkelijker maken en versnellen. Ze helpen om de samenleving fundamenteel duurzamer te maken. Wat we nodig hebben is een dialoog om samen te kijken hóe we dat kunnen gaan doen. Ik stel voor om dat gesprek dan maar hier en nu te beginnen.

Peter van Vliet  

Lees meer over:

Meer artikelen uit de categorie: Inzicht, Opinie

Bijna iedereen voelt de crisis, ook wij bij Duurzaamnieuws. Een groot deel van onze inkomsten is weggevallen en we vallen buiten de steunmaatregelen. Toch gaan we door, want als dit voorbij is wordt een duurzame opbouw harder nodig dan ooit. Kun jij ons meehelpen om er doorheen te komen? Word dan lid, of help ons met een donatie. Dat kan hier.

Alvast bedankt - en blijf gezond!
Team Duurzaamnieuws




 

Comments (13)

Trackback URL | Comments RSS Feed

  1. Leo Sonneveld schreef:

    Hallo Peter,
    Ik kreeg een link naar dit artikel doorgestuurd. Daarom deze vertraagde reactie.

    Goede schets van de structurele problemen en interessante combinatie van oplossingsrichtingen. Zsm laten doorrekenen door het CPB!

    Ik zou er graag een elfde aan toe willen voegen: de invoering van een integriteitstoets. Integriteit in de oorspronkelijke betekenis van het woord: heel en ongeschonden. Met andere woorden toetsen of beleid heel houdt of heel maakt. Dat betekent dat voor beleid (publiek en privaat) het positieve of negatieve effect op alle stakeholders in kaart gebracht wordt. Bij negatieve effecten is de insteek om terug naar de tekentafel te gaan en (met andere stakeholders samen) een oplossing te vinden die schade zal voorkomen. Als dit niet mogelijk is zullen degenen die positieve effecten genieten de schade van gedupeerden integraal (korte en lange termijn direct en indirect) moeten compenseren. De vorm en omvang van de compensatie gaan in onderling overleg. Het externaliseren van kosten en het internaliseren van winst komt hiermee ten einde en zal tot duurzame oplossingen leiden.

    Het ‘heel maken’ impliceert overigens dat schade aan gevestigde belangen die in zichzelf schade veroorzaken (zoals olie- en gas industrie en geldschepping op basis schuld i.c.m. samengestelde interest door private banken) niet voor compensatie in aanmerking komen. Anders zou de vicious cycle waarin we nu gevangen zitten niet te doorbreken zijn.

  2. Peter van Vliet schreef:

    Een fijne opsteker om zoveel positieve reacties te zien. Een eerste antwoord op de vraag wanneer we gaan beginnen: dat zijn we (voorzichtig) al met de Battle for Transition https://www.duurzaamnieuws.nl/baft/

    Ik ga de punten verder uitwerken; wordt vervolgd!

    Peter van Vliet

  3. Barry Groeneveld schreef:

    Zou inderdaad een prachtig partijprogramma zijn! Welke pp pakt die handschoen op? Ook veel goede suggesties en aanvullingen van andere reageerders.

  4. vere schreef:

    Wat, wie, wanneer, hoe.
    Het WAT lijkt hier heel mooi ingevuld.
    HOE concretiseren we de andere punten?
    Waar te beginnen?
    Wie kunnen (hoe, wanneer) helpen?

    Ja, alle dicht-bij-de-deur-dingen helpen.
    Maar… HOE krijgen we b.v. die multinationals plat?

    Ja, ik wil er wel zijn.

  5. Karen Jonkers schreef:

    Helemaal mee eens.
    En dan zou ik nog toe willen voegen dat:
    – ecologie de hoofdrol gaat krijgen in onze beslissingen;
    – dat alle beleid getoetst wordt aan CO2-reductie of 20-20-20;
    – handel in CO2-rechten verdwijnt door het vernietigen van CO2-rechten als ze niet gebruikt worden;
    – pensioenfondsen 10% van hun kapitaal investeren in natuur;
    – de overheid en andere partijen werkelijk duurzaam gaan inkopen, en niet aldoor prijs zwaarder laten wegen;
    – alleen de top 3 van eerlijke banken nog gesteund wordt;
    – milieuwetgeving op vernietigen van ecosystemen wordt ontwikkeld en gehandhaafd, bijv op overbevissing.

    Dat zou een mooi 2016 opleveren…

  6. Duurzame Fred schreef:

    Mijn eerste gedachte was, Peter heeft te diep in het champagne glaasje gekeken. Ben ik dan niet met Peter eens? Sterker nog als Peter Petra had geheten dan had ik op beide wangen een kus gegeven. Maar zoals @Dave het ook zegt, we moeten het kabinet de kelere laten krijgen.

    We moeten het gewoon zelf doen. In 2013 leerde ik Meewind kennen en nam toen deel met 4.800 deelnemers. In 2016 telt Meewind 7000 deelnemers.

    Mijn familie, buren, vrienden en collegas hebben net als ik al zonnepanelen en collectoren op ons dak. Mijn neef heeft sinds vorig jaar een huis gekocht. Hij kreeg geen financiering omdat zijn vriendin nog een studie lening heeft. Mijn familie heeft tijdens de kerstavond gezamelijk besloten zijn panelen te financieren. Als familie lopen we afzonderlijk €500,- (per huishouden) risico. Omdat ik al 2 jaar ‘clean’ ben van loterijen bespaar ik jaarlijks €480,- aan loterijgeld. Mocht mijn neef en zijn vriendin niet meer betalen, dan beschouw ik het als een schenking.

  7. Marcel van Marrewijk schreef:

    Knap verhaal!
    Daar zijn weinig gaten in te schieten.

  8. dave v d flier schreef:

    Dat is een goed plan! Alleen jammer dat de individu zodra ie een centje in zn zak heeft maar ontvankelijk blijft voor materiele verbeteringen van elektronische apparatuur. Zodra de nieuwste maar weer op de markt komt. Ik voel me daar zo klein bij. Elke keer is het weer beter. Draait het allemaal om die nieuwste tv en i phone?Laat ze toch eens allemaal de klere krijgen met die spullen, en laten we eens kijken of de mensen om onsheen niet netzoveel voldoening kunnen geven. Al begint t maar klein.

  9. Wilma Paalman schreef:

    Een groot probleem naar mijn mening is het rondpompen van geld in Nederland. Om dat op te lossen zou je naast de genoemde voorstellen nog andere maatregelen moeten nemen. Als het gaat om energie moet je energie uit fossiele brandstoffen minimaal normaal belasten, aangevuld met een opslag voor de vervolgschade van bijvoorbeeld fijnstof. Ook het invoeren van een rendementseis voor centrales enz. kan bijdragen. Het Technisch Weekblad heeft niet voor niets becijferd dat er b.v. bij centrales 50 % energie bespaart kan worden.
    De opmerking over de BTW van Jean Christophe snap ik niet. Volgens mij is de discussie over afschaffing salderen met het aangenomen amendement over de postcoderoos van de baan. Je kunt niet de mensen die daaraan deelnemen 15 jaar garanderen dat ze geen energiebelasting betalen en dan vervolgens mensen die zelf zonnepanelen op hun dak plaatsen “straffen” door hen niet of minder te laten salderen. Als je net zoveel zelf energie opwekt als je gebruikt is de BTW net als de energiebelasting niet meer van belang, wordt tegen elkaar weggestreept, dus saldo = 0. Op de aanschaf krijg je als particulier de BTW al terug, dus ook daar speelt het niet.

  10. Jean Christophe `Boele van Hensbroek schreef:

    Geachte Peter van Vliet,
    Ik ben het in grote lijnen eens met je verhaal. Ik ben de uitgever van uitgeverij Lemniscaat en ik zou over dit onderwerp graag uitgeven.
    Wat ik nog mis in het verhaal is een bronbelasting op fossiele brandstoffen waardoor overheden meer geld krijgen, transport duurder wordt, waardoor lokale beter kan worden geconcurreerd met landen met lage lonen, waardoor we ons milieu sparen.
    Een ander punt is dat het m.i. aantrekkelijk moet worden gemaakt om eigen stroom op te wekken door bijvoorbeeld over de eerste zoveel duizend kilowattuur die je zelf opwerkt een lager BTW tarief te betalen.
    Dan krijgen we ineens overal zonnecollectoren op alle daken.
    Tot zover,

    Jean Christophe Boele van Hensbroek
    Rotterdam

  11. Martin Vis schreef:

    Ik ga helemaal met je mee dat het ongelijk verdeeld is en steeds ongelijker wordt. Ik geef daarbij toch de schuld aan de steeds verder doorgevoerde vrije markt waarbij de multinationals een grote rol spelen. Door steeds meer belasting te heffen op kolen, olie en gas zal een min of meer gesloten economie binnen de EU gaan ontstaan. Ook de import van producten gemaakt met kolen, olie of gas zullen steeds zwaarder belast moeten worden. De transitie zal heel geleidelijk verlopen. Uiteindelijk is er geen plaats meer voor multinationals. Overheden kunnen het werk beter verdelen over de burgers. Het klimaatverdrag wordt ingevuld. Zie ook website stemwijzervoordetoekomst.nl

  12. Kapitein Kobe schreef:

    Leuk artikel! Fijn om te zien dat het basisinkomen meer en meer aan populariteit wint. Hier in België zijn we er ook mee bezig.

  13. Rogier de la Rive Box schreef:

    Mooi concept. Wanneer dit een partijprogramma zou zijn, zou ik zeker op die partij stemmen..