Scheepvaart blijkt in ondiepe wateren, zoals havens, grote hoeveelheden methaan uit het water los te maken – alleen al door erdoorheen te varen. Zweedse onderzoekers, onder leiding van de Chalmers University of Technology, ontdekten dat de methaanuitstoot door schepen in een druk bevaren vaargeul twintig keer hoger is dan in rustige, ongestoorde delen van hetzelfde water. Dit is opvallend, omdat methaan een broeikasgas is dat 27 keer krachtiger is dan CO₂, maar bij bestaande metingen vaak over het hoofd wordt gezien.
“Onze metingen laten zien dat schepen duidelijke pieken van methaanuitstoot veroorzaken, van het water naar de lucht,” zegt Amanda Nylund, onderzoeker aan Chalmers en het Zweedse Meteorologisch en Hydrologisch Instituut (SMHI). “De drukveranderingen en het omwoelen van het water zorgen ervoor dat methaan vrijkomt. Ook al duren de pieken maar kort, opgeteld over een dag is het effect aanzienlijk.”
Het gaat niet om de brandstof, maar om de beweging
Methaanuitstoot door schepen is al langer onderwerp van discussie, vooral bij schepen die op vloeibaar aardgas (LNG) varen. Maar in dit onderzoek bleek dat de uitstoot niets te maken had met het soort brandstof. De methaan komt niet uit de motor, maar uit de bodem van het water zelf.
In ondiepe zeegebieden met zuurstofarme bodems vol organisch materiaal ontstaat van nature methaan. Dat methaan zit opgesloten in de modder. Maar wanneer een schip voorbijvaart, verandert de druk op de zeebodem, en kunnen gasbellen makkelijker loskomen. Door de werveling die het schip veroorzaakt, stijgt het methaan sneller naar het oppervlak – en verdwijnt vervolgens de atmosfeer in.
Toevalstreffer in de Baltische Zee
Het fenomeen werd bij toeval ontdekt tijdens metingen in de Nevabaai bij de Baltische Zee. “We zagen onverwachte methaanpieken telkens als er een schip passeerde,” zegt Johan Mellqvist, hoogleraar optische meetmethoden aan Chalmers. “Dat dit effect nog onbekend was, is opvallend – zeker als je bedenkt dat negen van de tien grootste havens ter wereld in vergelijkbare omstandigheden liggen.”
Uit het onderzoek blijkt dat grote cruiseschepen en containerschepen de meeste methaan vrijmaken, maar ook kleinere veerboten (de zogeheten ropax-schepen) zorgen voor flinke emissies. Grotere schepen zoals bulkcarriers bleken juist minder methaan los te maken. Het is dus niet alleen de grootte van het schip die bepaalt hoeveel uitstoot er ontstaat.
“Een mogelijke verklaring voor de hoge uitstoot van ropax-schepen is dat ze dubbele schroeven hebben,” zegt Rickard Bensow, hoogleraar hydrodynamica aan Chalmers.
Grote havens onder de loep
De onderzoekers benadrukken dat het tijd is om anders te kijken naar hoe en waar methaanmetingen worden gedaan, vooral in kustwateren waar natuur en mens elkaar beïnvloeden. Ze willen de uitstoot in andere grote havens met vergelijkbare omstandigheden verder onderzoeken.
“We gaan nu kijken hoe groot dit effect wereldwijd is,” zegt professor Ida-Maja Hassellöv van Chalmers. “Denk aan havens als Rotterdam, Antwerpen, Shanghai en Singapore. Het is heel waarschijnlijk dat ook daar de methaanuitstoot flink wordt onderschat.”
Meer over het onderzoek
Het onderzoek verscheen in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications Earth & Environment onder de titel Coastal methane emissions triggered by ship passages. Het is uitgevoerd door een internationaal team van onderzoekers van Chalmers University, SMHI en het Fins Meteorologisch Instituut.
Naast het artikel is ook een achtergrondblog verschenen waarin de wetenschappers uitleggen hoe het project – verrassend genoeg – begon als een toevallige ontdekking tijdens ander onderzoek.
Blijf op de hoogte met de nieuwsbrief. Meld je hier aan.
( Je kunt ons ook steunen door lid te worden of te doneren )
