Het Nederlandse zaadbedrijf Enza Zaden heeft deze zomer een opvallend patent binnengehaald. Met het patent claimt het bedrijf exclusieve rechten op genen die resistentie bieden tegen het Tomato Brown Rugose Fruit Virus. Dit virus vormt een grote bedreiging voor de tomatenteelt wereldwijd. De genen zijn echter helemaal niet door mensen ontwikkeld: ze zijn gevonden in de wilde tomatensoort Solanum habrochaites uit Peru en Ecuador. Juist die soort geldt al decennia als een belangrijke bron van genetische diversiteit voor de veredeling van tomaten.
In juli 2025 verleende het Europees Octrooibureau (EOB) dit patent, waarmee Enza Zaden feitelijk alle veredeling met deze resistentiegenen kan monopoliseren – óók als het gaat om traditionele kruising en selectie. Eerder verleende het EOB ook al een omstreden en mogelijk illegaal patent op watermeloenen. No Patents on Seeds spreekt van biopiraterij.
Vrije veredeling in het geding
Volgens het Europees Octrooiverdrag (EOV) mag dat niet: natuurlijke genen die via klassieke veredeling worden gebruikt, behoren tot het publieke domein. Toch claimt Enza Zaden dat hun toepassing als “technische uitvinding” beschermd moet worden. Dat zou de deur openzetten naar een situatie waarin natuurlijke genetische bronnen worden hergeclassificeerd als private technologie.
“De groeiende dreiging van monopolies treft niet alleen genenbanken en oude regionale rassen, maar ook bestaande commerciële variëteiten,” waarschuwt Dagmar Urban van ARCHE NOAH. “Deze kunnen worden gescreend op natuurlijk voorkomende genen, waarvan verder gebruik vervolgens door een octrooi kan worden geblokkeerd of aan licentieovereenkomsten kan worden onderworpen.”
Een alarmerend precedent
Enza Zaden is niet de eerste die deze route bewandelt. Eerder werd al patent EP3629711 verleend op tomaten met natuurlijke resistentie, een zaak waartegen diverse organisaties bezwaar hebben ingediend. Het verschil is dat dat patent werd ingediend vóór de invoering van Regel 28(2) van het EOV, die juist moest voorkomen dat conventionele veredeling onder octrooi valt.
Het nieuwe patent van Enza Zaden is het eerste dat ná de invoering is verleend, en zet daarmee een gevaarlijk precedent. “Deze zaak is een alarmerend signaal dat het EOB de intentie van de wetgever om octrooien op planten en plantaardig materiaal in conventionele veredeling te voorkomen, naast zich neerlegt,” zegt Johanna Eckhardt van No Patents on Seeds!. “Bovendien laat dit octrooi zien dat bedrijven zich ook schuldig maken aan biopiraterij.”
Oproep tot ingrijpen
Organisaties als No Patents on Seeds! en ARCHE NOAH roepen de EU op om nu in te grijpen. Zij willen dat Brussel de grenzen van octrooieerbaarheid ondubbelzinnig in de wet vastlegt, zodat natuurlijke genetische diversiteit beschermd blijft tegen monopolisering. Een kans daartoe ligt in de lopende onderhandelingen over nieuwe genomische technieken (NGT’s).
De inzet is groot: als dit soort patenten de norm wordt, verliezen veredelaars de vrijheid om met wilde en traditionele planten te werken. Daarmee komt de innovatie in de landbouw in handen van een paar bedrijven, terwijl de biodiversiteit waarop we allemaal afhankelijk zijn stukje bij beetje wordt opgesloten achter juridische sloten en grendels.
Blijf op de hoogte met de nieuwsbrief. Meld je hier aan.
( Je kunt ons ook steunen door lid te worden of te doneren )
