In mijn vorige stukjes probeerde ik vooruit te kijken, naar wat we van duurzaamheid kunnen verwachten de komende tijd. Onder die zoektocht ligt eigenlijk een andere vraag: “Wat is een waardige toekomst?” Duurzaamheid gaat in de kern over behoud van waarde. Behoud van kwaliteit van leven in elke vorm. De vraag die we ons daar zelden bij stellen is: “Wat betekent dat eigenlijk, en voor wie?”
In ons begrip van waarde gaan we vrijwel altijd uit van ons eigen perspectief, van onze eigen traditie, cultuur, levensbeschouwing. Dat gaat vanzelf, want daar zijn we mee bekend en daar voelen we ons veilig bij. Vanuit die eigen beleving ervaren we andere waardebeleving vaak als bedreigend. Dat zit diep. Tot in de kern van religies, die van soortgelijke waarden uit gaan (beschermen van leven als grootste goed) en elkaar te vuur en te zwaard bestrijden over de manier waarop en de erkenning van hun zelfverklaard unieke god.
Wat leven is voor de priester is geld voor de econoom
Voor de econoom of zakenmens is waarde een geldbedrag dat iemand wil betalen om iets in bezit te krijgen. Geld is het transactiemiddel voor bezit, zoals liefde (je mag het ook zorg voor elkaar noemen) het transactiemiddel is voor (kwaliteit van) leven. En we concurreren met elkaar om dat bezit.
In die vernauwing ontstaat spanning en verarming. Spiritueel gezien gaat waarde over zijn, het bestaan, leven. Economische waarde beperkt zich tot het meten van bezit, eigendom. Voor een goed bestaan is er natuurlijk een zekere mate van bezit, dan wel beschikbaarheid van bestaansmiddelen nodig.
Maar ook daarin staan de spirituele en de economische uitgangspunten tegenover elkaar. Warnneer het op de verdeling aankomt staat eerlijk delen tegenover opstapelen van rijkdom. En waar oneindige liefde tot een gelukzalige wereld zou moeten leiden, zorgt een oneindige ophoping van geld tot uitvergroting van ongelijkheid en toename van ellende.
Wat geld is voor de econoom is macht voor de heerser
Concentratie van rijkdom leidt tot concentratie van macht. Het opleggen van de wil gaat niet zonder controle over de middelen. En hoe groter de economische ongelijkheid, hoe kleiner de groep die de rest de wil kan opleggen. Dat is precies wat we de laatste jaren steeds nadrukkelijker zien gebeuren. En in dat proces delft duurzame waarde het onderspit. Macht wordt gefinancierd met mensenlevens en vernietiging van het ecosysteem.
Waar macht misbruikt wordt ontstaat tegenkracht
In de complexe en chaotische dynamiek van spirituele, economische en politieke processen is er, net als in de natuur, een diep proces gaande dat evenwicht zoekt. Extremen leiden tot crisis en daar komt nieuw evenwicht uit voort. Dat proces laat zich niet leiden door een menselijk begrip van waarde, hoe dan ook gedefinieerd. Het zoekt naar het moment waarop alle krachten weer in balans zijn.
De waarde van de wereld is haar vermogen om ons te laten voortbestaan. Naarmate we dat meer in balans doen geeft dat ruimte voor meer mensen, meer ideeen en meer creativiteit. In balans met elkaar zorgen minder conflicten voor minder doden. En in balans met de natuur eisen minder extremen minder slachtoffers op.
Onze beste kans om te overleven is door samen te werken, in plaats van te concurreren en te domineren. En waar samenwerken niet kan, door ruimte te laten en te respecteren. In de natuur heeft elke soort een eigen ecosysteem, een lokaal evenwicht waarin soorten samen overleven. In de menselijke samenleving geldt dat net zo voor culturen. Je kunt niet alle ecosystemen op één hoop gooien. Vandaar dat de natuur zo rijk, zo gevarieerd en zo stabiel is.
De huidige politieke en economische heersers liggen op ramkoers met elkaar en met de fundamenten van het bestaan. Daar komen conflicten uit voort die we waarschijnlijk niet meer kunnen stoppen. De argumenten om ze te stoppen hebben immers geen waarde voor hen.
Dat wil niet zeggen dat duurzaamheid verliest. Juist in het nieuwe evenwicht dat na de chaos gaat ontstaan, is het zaak de waarden van de wereld te erkennen en te herstellen. Dat kan alleen maar in balans. Met elkaar en met de natuur. En met een besef dat het bestaan van andere waarden dan de onze niet bedreigend hoeft te zijn. Dat laatste kan wel even wennen zijn…
Peter van Vliet
Blijf op de hoogte met de nieuwsbrief. Meld je hier aan.
( Je kunt ons ook steunen door lid te worden of te doneren )
