Een nieuwe update van de Carbon Majors-data laat weinig aan de verbeelding over. De wereldwijde uitstoot van fossiele brandstoffen raakt steeds sterker geconcentreerd bij een zeer kleine groep producenten, waarvan het merendeel in handen is van staten.
In 2024 waren staatsbedrijven verantwoordelijk voor 57 procent van de mondiale fossiele CO₂-uitstoot. Slechts 32 bedrijven waren goed voor de helft van alle wereldwijde fossiele CO₂-emissies, tegenover 38 bedrijven vijf jaar geleden. De uitstoot neemt dus niet alleen toe, ze raakt ook steeds sterker geconcentreerd.
Minder uitstoters, grotere impact
De nieuwste analyse van de Carbon Majors database laat zien dat de uitstoot van de bedrijven in de databank in alle regio’s steeg in 2024 ten opzichte van 2023. Aziatische producenten blijven de grootste bijdragers en zijn verantwoordelijk voor bijna een derde van de mondiale fossiele CO₂-uitstoot die in de database wordt gevolgd.
Het meest opvallend is wie de lijst aanvoert. Zeventien van de twintig grootste uitstoters zijn staatsbedrijven, wat onderstreept hoe sterk klimaatbeleid is verweven met geopolitiek en niet alleen met marktwerking.
Klimaatpolitiek en fossiele macht
Die politieke realiteit werd zichtbaar tijdens COP30. Een coalitie van meer dan tachtig landen presenteerde daar een routekaart om fossiele brandstoffen uit te faseren, maar stuitte op stevige tegenstand van grote producerende staten. De Carbon Majors-cijfers maken duidelijk waarom.
De landen die zich tegen de routekaart verzetten, waaronder Saudi-Arabië, Rusland, China, Iran, de Verenigde Arabische Emiraten, Algerije, Irak, Qatar en India, controleren samen zeventien van de twintig grootste uitstoters. Deze staatsbedrijven waren in 2024 samen goed voor 38 procent van de mondiale uitstoot van fossiele brandstoffen en cement.
De overige drie in de top twintig waren Shell, Chevron en ExxonMobil. Opvallend is dat de Verenigde Staten niet aanwezig waren op COP30.
Een lange schaduw over het klimaat
Carbon Majors is uniek omdat het de uitstoot volgt van grote olie-, gas-, kolen- en cementproducenten tot ver terug in de tijd, vanaf 1854. Met de toevoeging van de cijfers over 2024 wordt het historische beeld nog scherper.
Sinds het begin van de Industriële Revolutie kan 70 procent van alle fossiele CO₂-uitstoot worden herleid tot slechts 178 producenten. Over die hele periode waren 22 bedrijven verantwoordelijk voor een derde van de mondiale uitstoot.
Recente wetenschappelijke studies gaan verder dan historische boekhouding. Met behulp van attributiewetenschap wordt steeds duidelijker hoe specifieke bedrijfsuitstoot samenhangt met concrete gevolgen. Emissies van Carbon Majors-bedrijven maakten 213 hittegolven tussen 2000 en 2023 waarschijnlijker en intenser, droegen bij aan bijna de helft van de huidige opwarming van de aarde en aan ongeveer een derde van de gemeten zeespiegelstijging.
Ook de economische schade is inmiddels te koppelen aan individuele bedrijven. Onderzoekers ramen biljoenen dollars aan verliezen door extreme hitte, waarvan alleen al tussen de 791 miljard en 3,6 biljoen dollar kan worden toegeschreven aan Chevron in de periode 1991 tot 2020.
Aansprakelijkheid komt dichterbij
Nu emissiedata steeds preciezer wordt, is verantwoordelijkheid niet langer een abstract begrip. In het afgelopen jaar is Carbon Majors uitgegroeid tot een belangrijk bewijsinstrument voor rechters en beleidsmakers.
In de Verenigde Staten vormt de database de basis voor nieuwe Climate Superfund-wetten in Vermont en New York, met vergelijkbare voorstellen in meer dan tien andere staten. Internationaal speelde de data een rol in de Duitse klimaatrechtszaak Lliuya v. RWE, waarin de rechter erkende dat bedrijven in principe aansprakelijk kunnen worden gesteld voor klimaatschade op basis van attributiebewijs.
Ook het Inter-Amerikaans Hof voor de Rechten van de Mens verwees naar Carbon Majors. Het hof concludeerde dat een kleine groep producenten een onevenredig grote verantwoordelijkheid draagt voor historische emissies en dat staten de plicht hebben om bedrijfsgerelateerde klimaatschade te reguleren vanuit mensenrechtenperspectief.
De grotere conclusie
Het verhaal dat uit deze cijfers naar voren komt, gaat niet alleen over uitstoot. Het gaat over macht. Klimaatverandering wordt steeds minder aangedreven door ontelbare anonieme actoren en steeds meer door een geconcentreerde groep bedrijven, grotendeels staatsbezit, die opereren achter politieke beschermlagen.
Die concentratie maakt klimaatbeleid lastiger. Maar ze maakt verantwoordelijkheid ook duidelijker dan ooit.
Blijf op de hoogte met de nieuwsbrief. Meld je hier aan.
( Je kunt ons ook steunen door lid te worden of te doneren )
