Drie CNN-journalisten in New York, Londen en Hongkong droegen vijf dagen lang een silicone polsbandje. Niet om hun hartslag te meten, maar iets heel anders: hun blootstelling aan gevaarlijke chemische stoffen, vooral hormoonverstoorders.
Ze droegen de bandjes terwijl ze werkten, aten, reisden, sliepen en ademhaalden. Toen de resultaten terugkwamen, was de schrik groot: elk bandje had sporen opgevangen van gemiddeld 28 verschillende chemicaliën, bijna allemaal stoffen die hun oorsprong vinden in plastic.
De stoffen die plastic bevat en die het specifieke eigenschappen geeft, zoals ftalaten, bisfenolen, vlamvertragers en talloze andere, lekken langzaam in de lucht, het stof, het water en uiteindelijk in ons lichaam. En die dragen aantoonbaar bij aan ziekte en beperkingen, van de wieg tot het graf.
Van huid tot hersenen
De polsbandjes maken zichtbaar wat onderzoekers al jaren vermoeden: we leven in een onzichtbare chemische mist. Wetenschappers spreken over hormoonverstoorders, stoffen die onze hormonen beïnvloeden en zo allerlei lichaamsprocessen ontregelen. Ze zijn te vinden in speelgoed, cosmetica, meubels, elektronica, voedselverpakkingen en zelfs kassabonnen.
Nieuw onderzoek uit 2025 toont aan dat deze hormoonverstorende stoffen inmiddels wereldwijd in ecosystemen zijn aangetroffen, van poolijs tot berglucht. En de gevolgen worden steeds beter zichtbaar. Studies koppelen blootstelling aan ftalaten en bisfenolen aan obesitas, diabetes, vruchtbaarheidsproblemen, vroegtijdige puberteit en zelfs veranderingen in hersenontwikkeling.
En waar elke stof op zich al schadelijk is, maken de duizenden verschillende combinaties ervan het probleem nog veel groter.
Wat zijn ftalaten en bisfenolen?
Ftalaten zijn chemische weekmakers die plastic soepel maken en voorkomen in verpakkingen, speelgoed en cosmetica. Bisfenolen, zoals BPA, worden gebruikt in harde plastics, voedselblikken en kassabonnen. Beide stoffen kunnen de hormoonhuishouding verstoren en zijn in verband gebracht met vruchtbaarheidsproblemen, obesitas en hartziekten.
Van wetenschap naar beleid
Ondertussen blijft beleid dat ons moet beschermen ver achter bij de wetenschap. In Europa werken beleidsmakers aan een herziening van de REACH-wetgeving, die strengere regels moet opleggen aan de chemische industrie. Maar de onderhandelingen slepen zich voort, en lobbygroepen zorgen voor vertraging.
Volgens de Endocrine Society en Europese onderzoeksinstituten groeit ondertussen de lijst van ongeteste stoffen nog altijd. Het gaat inmiddels om tienduizenden chemische verbindingen waarvan de effecten op de gezondheid onbekend zijn.
Nieuwe kennis helpt daarbij. Wetenschappers van het Karolinska Instituut ontwikkelden een revolutionaire methode om hormoonverstoorders op te sporen zonder dierproeven: met behulp van zebravis embryo’s en RNA-sequencing kunnen ze de moleculaire ‘vingerafdruk’ van hormoonverstorende stoffen herkennen. Zo hopen ze sneller te kunnen beoordelen of nieuwe chemicaliën schadelijk zijn, nog voordat ze op de markt komen.
Zelfs waar regels bestaan, zoals het verbod op BPA in babyflesjes, worden schadelijke stoffen vaak vervangen door andere, nauwelijks geteste varianten. Het is als “chemisch mollen vangen”: zodra één stof in opspraak komt, wordt die vervangen door een nieuwe met een andere naam, maar vergelijkbare effecten. Maar het onderzoek daarnaar moet opnieuw beginnen.
De prijs van vooruitgang
De CNN-polsbandjes lieten zien hoe alomtegenwoordig deze stoffen zijn. De hoogste waarden betroffen ftalaten, die plastics flexibel maken en in talloze producten zitten — van voedselverpakkingen tot make-up en kinderspeelgoed. Ook bisfenolen, bekend als BPA, werden in alle drie de steden aangetroffen.
Beide groepen stoffen kunnen de hormoonhuishouding ernstig verstoren. Volgens recente schattingen veroorzaakte één ftalaat, DEHP, in 2018 wereldwijd dertien procent van de hart- en vaatsterfte onder mensen tussen 55 en 64 jaar.
Wat we zelf kunnen doen
Volledig ontsnappen aan plastic is onmogelijk, maar experts geven praktische tips om de blootstelling te beperken. Gebruik glazen of stalen flessen in plaats van plastic, vermijd magnetron en vaatwasser voor plastic bakjes, kies houten of siliconen speelgoed en ventileer goed in huis en op kantoor.
Omdat veel van deze stoffen slechts kort in het lichaam blijven, kan het maken van bewuste keuzes al na een paar dagen verschil maken.
Een nieuw bewustzijn
Wat het experiment van CNN uiteindelijk duidelijk maakt, is hoe intensief onze relatie met plastic is geworden en hoe weinig we weten over de gevolgen daarvan. Terwijl wetenschappers waarschuwen voor effecten op hersenen, vruchtbaarheid en stofwisseling, blijft de industrie grotendeels ondoorzichtig.
We dragen de moderne wereld letterlijk met ons mee: in ons bloed, ons vetweefsel, zelfs in het leven dat nog moet beginnen. Zoals een onderzoeker het samenvatte: “We zijn allemaal proefpersonen in een onzichtbaar experiment.”
Blijf op de hoogte met de nieuwsbrief. Meld je hier aan.
( Je kunt ons ook steunen door lid te worden of te doneren )
