Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
De melktap op het boerenerf wint aan populariteit, maar verkopers moeten hun rauwe melk sinds 1 januari 2025 maandelijks laten testen. Toch raadt het Voedingscentrum kwetsbare groepen af om rauwe melk te drinken.
Rauwe melk drinken is niet zonder risico’s voor je gezondheid. Foto: iStock – DK STUDIO
Een glas melk rechtstreeks van het erf ziet er vertrouwd uit, maar je kunt niet ruiken of proeven of er ziekmakende bacteriën in zitten. In rauwe melk kunnen onder meer listeria en ziekmakende E. coli (STEC) voorkomen. Daar komt een andere vraag bij: in de VS is het H5N1-vogelgriepvirus aangetroffen in rauwe melk van besmet melkvee. De EFSA acht de kans heel klein dat dit virus overslaat op Europees melkvee.
Aan de melktap ontbreken harde verkoopcijfers
Op een boerenerf kun je verse melk zelf tappen en mee naar huis nemen. De belangstelling voor zulke melktappen groeit, maar hoe vaak Nederlanders rauwe melk kopen of drinken, is niet met harde cijfers te zeggen. Van grootschalige verkoop vanaf het erf is ook geen sprake.
Voor sommige kopers telt juist dat de melk rechtstreeks van de boer komt. Toch heeft die keuze geen bewezen gezondheidsvoordeel. Het Voedingscentrum zegt dat onderzoek niet overtuigend aantoont dat rauwe melk gezonder is dan verhitte melk. Calcium en de vitamines B2 en B12 blijven bij pasteurisatie op 72 graden Celsius voldoende behouden.
Goed om te weten Verse rauwe melk mag in Nederland alleen rechtstreeks op het boerenerf worden verkocht. Diepgevroren rauwe melk en rauwe room mogen ook naar een lokale winkel die ze rechtstreeks aan consumenten verkoopt. Per 1 januari 2025 moeten verkopers hun rauwe melk maandelijks laten testen.
Bij kaas zit het risico soms in de rijping
Het risico houdt niet op bij een glas melk. Ook producten van rauwe melk kunnen bacteriën bevatten. Het Voedingscentrum waarschuwt vooral voor listeria in bepaalde rijpe rauwmelkse kazen, zoals rauwmelkse camembert, reblochon en brie de Coulommiers. De meeste kaas die in Nederland wordt verkocht, is wel van gepasteuriseerde melk gemaakt.
Bij pasteurisatie wordt melk 15 tot 30 seconden verhit tot 72 graden Celsius. Listeria overleeft die behandeling niet. Voor wie een stuk kaas kiest, maakt het dus uit hoe de melk ervoor is behandeld. Die informatie zegt meer over het risico dan de naam van de kaas alleen.
Ook een andere bacterie kwam bij rauwmelkse kaas in beeld. Het Controleorgaan voor Kwaliteitszaken, het COKZ, vond STEC in 4 procent van de onderzochte, niet volledig gerijpte rauwmelkse kazen bij boerderijen die zelf kaas maken. Het Bureau Risicobeoordeling & Onderzoek van de NVWA wees daar op 28 mei 2025 op in een advies. Dat percentage gaat over die onderzochte kazen, dus niet over alle kaas of over melk uit de tap.
Wat de extra controles wel en niet doen
De aangescherpte Warenwetregels gelden ook voor boeren die rauwe room verkopen. Zij moeten hun product, net als verkopers van rauwe melk, laten controleren op salmonella, campylobacter en STEC. De NVWA had eerder de risico’s van deze verkoop onderzocht. De testplicht is bedoeld om zicht te krijgen op bacteriën die bij consumptie voor problemen kunnen zorgen.
Zo’n controle verandert het advies aan kwetsbare mensen niet. Het Voedingscentrum raadt jonge kinderen, zwangeren, ouderen en mensen met een verminderde weerstand af om rauwe melkproducten te nemen. Ook de NVWA en het RIVM wijzen op de gevaren van bacteriën in rauwe melk. Voor die groepen is gepasteuriseerde melk de aangewezen keuze.
Het risicobureau van de NVWA adviseerde de minister van VWS bovendien om consumenten beter te informeren over rauwe consumptiemelk, rauwe room en biest. Biest is de eerste melk die een koe na de geboorte van een kalf geeft. Het bureau noemt jonge kinderen en ouderen daarbij nadrukkelijk als groepen voor wie goede informatie belangrijk is.
Vogelgriep vraagt om een scherp onderscheid
In Texas en Kansas werd op 25 maart 2024 voor het eerst H5N1 bij melkkoeien bevestigd. Onderzoek vond vervolgens hoge hoeveelheden van het virus in melk van besmette koeien. Dat is een vaststelling bij melkvee in de VS, geen aanwijzing dat hetzelfde bij Nederlandse koeien speelt.
EFSA, de Europese voedselveiligheidsautoriteit, bekeek op verzoek van de Europese Commissie wat er zou gebeuren als het virus toch melkvee in Europa bereikt. In die situatie ziet ze rauwe melk, biest en rauwe room als de belangrijkste mogelijke besmettingsroutes voor consumenten. Verhitting vermindert het virus sterk, aldus EFSA.
Voor wie hier melk koopt, blijft het praktische onderscheid voorlopig dat tussen rauw en gepasteuriseerd. Bij gepasteuriseerde melk worden bacteriën door verhitting aangepakt, terwijl de belangrijke voedingsstoffen voldoende behouden blijven. Het Voedingscentrum adviseert mensen uit de kwetsbare groepen daarom om ook bij melkproducten op die behandeling te letten.
Over de studie
Onderzoek dat in het wetenschappelijke tijdschrift Nature verscheen, keek naar de hoeveelheid H5N1 in melk van besmet Amerikaans melkvee, nadat op 25 maart 2024 de eerste gevallen bij melkkoeien in Texas en Kansas waren bevestigd. Daarnaast is met dierproeven onderzocht of besmette melk een infectie kan veroorzaken. Voor die proeven kregen fretten kleine hoeveelheden besmette rauwe melk.
