Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
De sabelantilope gold sinds 2000 officieel als uitgestorven in het wild. Vanuit een kudde in Abu Dhabi werden de dieren vanaf 2016 per vliegtuig teruggebracht naar Tsjaad. Inmiddels leven er zo'n 700 in een reservaat in de Sahel. Het is de eerste grote zoogdiersoort die van 'uitgestorven in het wild' terugging naar 'bedreigd'.
Een groepje sabelantilopen in een dierentuin. Foto: iStock – Wirestock
Bekijk een sabelantilope van opzij en je ziet maar één hoorn. De twee lange, gebogen hoorns staan zo precies in lijn dat ze samenvallen. Volgens een bekende theorie ligt hier een van de wortels van de mythe van de eenhoorn. Lang leek het erop dat ook dit dier alleen nog in verhalen zou bestaan.
Honderdduizend dieren, en dan niets meer
Op zijn hoogtepunt leefden er naar schatting 100.000 sabelantilopen in de Sahel. Dat is de droge strook ten zuiden van de Sahara, van Mauritanië tot Soedan. In de twintigste eeuw ging het snel bergafwaarts. Droogte, oorlog, wegenaanleg en vooral jacht brachten de soort ten val.
De laatste wilde dieren werden in de jaren tachtig gezien in Tsjaad en Niger. In 2000 verklaarde de IUCN de soort officieel uitgestorven in het wild.
Een wereldkudde in de woestijn van Abu Dhabi
Toch was de sabelantilope niet verdwenen. In dierentuinen en op privéranches leefden er nog duizenden. Alleen al in Texas liepen er meer dan tienduizend. Ook de stichter van de Verenigde Arabische Emiraten, sjeik Zayed, had een enorme collectie.
Daaruit ontstond een plan. Het Environment Agency Abu Dhabi bracht dieren uit de hele wereld samen in één wereldkudde. Genetici zochten de dieren zo uit dat de kudde zo divers mogelijk werd. Ook Europese dierentuinen leverden dieren aan, onder meer via het Europese fokprogramma.
Vijfentwintig passagiers naar Tsjaad
In maart 2016 landden de eerste 25 sabelantilopen in Tsjaad. Het was voor het eerst in dertig jaar dat er weer oryxen in het land waren. Ze gingen naar het reservaat Ouadi Rimé-Ouadi Achim, een gebied zo groot als Schotland. Elk dier kreeg een gps-halsband.
Tot en met 2023 volgden nog honderden dieren. In totaal werden er 285 sabelantilopen uitgezet. In het wild werden daarna meer dan 500 kalveren geboren. In december 2023 verlaagde de IUCN de status van de soort naar ‘bedreigd’. Volgens het Britse ZSL was het de eerste soort uit hun lijst van in het wild uitgestorven dieren die die stap zette.
Dieren zonder halsband
Inmiddels telt het reservaat zo’n 700 sabelantilopen. Dat is meer dan het oorspronkelijke doel van 500. De onderzoekers die het project leiden, kenden lange tijd bijna elk dier bij naam. Dat lukt niet meer. Ze komen steeds vaker dieren tegen zonder halsband of oormerk. Die zijn in het wild geboren.
Dat is precies wat je wilt. Volgens de rekenmodellen van het team is de kans op uitsterven in de meeste scenario’s nu nul. Zelfs als je droogte en ziekte meeneemt.
Het makkelijke deel is voorbij
Toch is de strijd niet gestreden. In het reservaat wonen zo’n 100.000 mensen, vooral rondtrekkende veehouders. Hun kuddes groeien en concurreren met de antilopen om gras. Conservatiebioloog John Newby zei tegen New Lines Magazine: “De afgelopen tien jaar waren de makkelijke tien jaar.” Zijn grootste zorg is het samenleven met de veehouderij op de lange termijn.
Waar klimaat en natuurherstel samenkomen
Het verhaal van de sabelantilope speelt zich af in een van de kwetsbaarste gebieden ter wereld. Volgens het IMF is Tsjaad het op één na meest klimaatkwetsbare land. De dieren overleefden al een hittegolf eind 2024, die veel groen voedsel liet verdorren. Klimaatverandering verschuift ook de routes en weidegronden van herders. Daardoor neemt de druk op het reservaat toe.
Wat het project laat zien, is dat natuurherstel in de Sahel niet los kan staan van de mensen die er wonen. Brandgangen, veeartsen en afspraken over waterputten helpen dier en mens tegelijk. Juist in gebieden waar klimaatverandering het hardst toeslaat, wordt die combinatie de sleutel.
Dit is het tweede deel van onze serie over soorten die terugkwamen van de rand van uitsterven. Lees ook deel 1 over de Iberische lynx en ons verhaal over de kākāpō.
Bronnen
- New Lines Magazine: How the Scimitar-Horned Oryx Became a Conservation Unicorn
- Sahara Conservation: Milestone, the scimitar-horned oryx downlisted from Extinct in the Wild to Endangered
- ZSL: Oryx downlisted, conservation success
- Smithsonian National Zoo: Once Extinct in the Wild, Scimitar-horned Oryx Are Back From the Brink
- Smithsonian Insider: 25 Scimitar-Horned Oryx to be Reintroduced to the Wild in Chad
