De potentie van gedragsbeleid is groot. Structureel en effectiever gedragsbeleid kan de uitstoot van broeikasgassen sterk verminderen, de weerbaarheid en keuzevrijheid van Nederlanders vergroten en winst opleveren voor onze gezondheid, veiligheid en de natuur.

Het woord klimaatverandering werd tijdens een week van topoverleg tijdens het World Economic Forum in Davos niet één keer in de mond genomen. Dat stelt We Don't Have Time, een Zweedse organisatie voor duurzaamheid en klimaat. Die organiseerde daarom zelf een presentatie, maar mocht dat niet binnen de muren van het event doen. Dus werd er vanaf een hoop sneeuw voor de deur gepresenteerd.

Klimaatverandering is niet de kern van de crisis, maar een symptoom. Het echte probleem heet overshoot: we gebruiken grondstoffen sneller dan ecosystemen zich kunnen herstellen en dumpen afval sneller dan de aarde het kan opnemen. Ontbossing, biodiversiteitsverlies, uitgeputte bodems, vervuilde oceanen en klimaatverandering horen allemaal bij dezelfde ziekte.

Dit overzicht brengt de belangrijkste thema’s en opinies samen uit recente publicaties van zes experts met focus op klimaat, economie, psychologie en maatschappelijke verandering: Bill McKibben, Ann Pettifor, Hans Stegeman, het Talking Climate-platform, Renée Lertzman en The Power of Us.

In mijn vorige stukjes probeerde ik vooruit te kijken, naar wat we van duurzaamheid kunnen verwachten de komende tijd. Onder die zoektocht ligt eigenlijk een andere vraag: “Wat is een waardige toekomst?” Duurzaamheid gaat in de kern over behoud van waarde. Behoud van kwaliteit van leven in elke vorm. De vraag die we ons daar zelden bij stellen is: “Wat betekent dat eigenlijk, en voor wie?”

Lieverkoekjes bakken we niet, is een oud gezegde. Dat is meer dan wat ook van toepassing op 2026, ons begin van de toekomst. Die gaat haar eigen gang, los van wat we zouden willen. Maar los van wensdenken hebben we allemaal op deze planeet een gezamenlijk belang: overleven. Liefst met behoud van waarde en waardigheid. Daar is een veilig klimaat voor nodig en een duurzaam functioneren van de samenleving. Hoe kunnen we daar zelf aan bijdragen? Wanneer we de omstandigheden te rozig inschatten, missen we de risico's die zo'n toekomst in de weg staan. En doemdenken staat de vitaliteit in de weg die we nodig hebben om tegenwind te keren. Kortom, waar liggen de reële mogelijkheden om de huidige ecologische, economische en maatschappelijke ramkoers bij te sturen? 

Doemdenkers staan een klimaatveilige toekomst juist in de weg. Doemdenken verlamt mensen en weerhoudt ze om creatieve en positieve oplossingen te vinden. Alleen met een positief verhaal krijg je mensen in beweging, de goede kant op. Er is ook helemaal geen reden om doem te denken, zoveel positieve ontwikkelingen zijn er. In 2026 begint de optimistische toekomst.

Oorlogen nemen toe. De Verenigde Staten zijn plots bijna ieders vijand, van mensen, landen en ecosysteem Aarde. Moraal en ethiek lijken niet meer te tellen en afspraken om het klimaat te beschermen lijken collectief uit het geheugen verdwenen. AI zorgt voor wereldwijde desinformatie, slurpt steeds meer energie en jaagt de temperatuur in de broeikas en in de (social) media verder op. Overwaardering van AI bedrijven zorgt voor een economische bubbel. En een opeenstapeling van kantelpunten versnelt de toename van extreem weer en klimaatschade. Hoe kan het nog anders dan fout gaan met de wereld.

Met elk nieuw jaar wordt het lastiger om de toekomst in te schatten. Vooruitzichten veranderen terwijl je ernaar kijkt. Bovendien maakt het verschil hoe je er naar kijkt. Niet alleen je politieke of maatschappelijke bril geeft een andere blik, ook je gemoed doet dat. Ben je positief, zie je vooral bedreigingen of wik en weeg je alles mee? Voor 2026 neem ik 3 invalshoeken: een positieve, een pessimistische en een realistische. Laat het je helpen om je eigen toekomstbeeld aan te scherpen. Want wat 2026 ook gaat brengen, hoe beter zicht je hebt op wat er kán gebeuren, hoe beter je bent voorbereid om duurzaamheid, het klimaat en jezelf te beschermen.

Het World Inequality Report 2026 schetst een schokkend beeld van de wereldwijde ongelijkheid: een minuscuul deel van de mensheid bezit meer dan de helft van alle rijkdom, terwijl miljarden mensen nauwelijks zekerheid hebben.

Je houdt je hart vast bij de razendsnelle groei van AI in 2026. Achter de imposante technofaçade schuilt een enorm labyrint van ecologische, economische en maatschappelijke bedreigingen. Van escalerend energieverbruik tot toenemende ongelijkheid en een mogelijke investeringsbubbel: gaat de AI-hausse de samenleving ontwrichten, in plaats van helpen?

Op 11 december wordt in het bijzijn van tientallen duurzame organisaties het boek De toekomst is van iedereen van Niko Roorda en Michael Renssen ten doop gehouden. Het is geen traditioneel boek, maar een manifest. Een uitnodiging aan alle kleinschalige duurzame initiatieven die ons land rijk is om elkaar te vinden, om zich met elkaar te verbinden en samen een nieuw maatschappelijk krachtenveld te vormen.

Houvast wordt steeds schaarser in 2026 en verder. Terwijl duurzaamheid en klimaatveiligheid harder nodig zijn dan ooit, bewegen veel ontwikkelingen juist een andere kant op. Dat vertaalt zich in toenemende onzekerheid en risico’s. Als individu kun je daar meestal weinig aan veranderen. Maar gewapend met kennis over wat er in 2026 op ons af komt kunnen we onszelf wel proberen in te dekken tegen gevolgen.

De meerderheid van de Nederlanders is bereid om impactvolle duurzame stappen te zetten, maar het daadwerkelijke gedrag blijft achter. Opvallend is dat veel Nederlanders elkaars bereidheid om duurzaam te leven onderschatten, wat gedragsverandering belemmert.

Gedurende 2025 lieten verschillende auteurs op Duurzaamnieuws.nl zien hoe we concrete stappen kunnen zetten naar een samenleving waarin duurzaamheid écht centraal staat. Elk deel draagt bij aan één groot verhaal, met een methode om richting te geven, een politiek die het sociale weefsel herstelt, een economie die opnieuw wordt ingericht rond planetaire grenzen en rechtvaardigheid, en een voedselsysteem dat wordt verankerd in lokale gemeenschappen. We zetten de bijdragen nog eens op een rij en groeperen de clusters in de aanpak. Daar laten we vervolgens een backcast op los, als voorbeeld.