Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Pre-Spaanse gemeenschappen in La Mojana, Colombia, bouwden zonder centraal bestuur een uitgestrekt stelsel van kanalen en verhoogde akkers. Het systeem was in gebruik van de eerste eeuwen voor Christus tot de 11e eeuw na Christus.
Zo zorgen we nu voor irrigatie van het land. Foto: iStock – ancoay
Wie ooit met buren een gezamenlijke sloot moest onderhouden, weet hoe snel zoiets ingewikkeld wordt. Toch wijzen archeologische sporen in La Mojana op een gebied van zo’n 500.000 hectare, ongeveer drie keer Londen, waar familiegroepen samen een watersysteem aanlegden dat zelfs vanuit grote hoogte zichtbaar is. Dat gaat in tegen het idee dat zulke grootschalige infrastructuur alleen kan ontstaan onder leiding van machtige heersers. Juist nu Colombia worstelt met waterbeheer, krijgt die oude manier van samenwerken nieuwe betekenis.
Het landschap laat nog steeds zien wat er gebeurde
In het Colombiaanse Caribische gebied ligt La Mojana, een laaggelegen streek waar water het dagelijks leven bepaalde. De bewoners legden er verhoogde akkers aan, stukken landbouwgrond die boven het natte land uitstaken en dus bruikbaar bleven wanneer het waterpeil opliep.
Daartussen groeven zij kanalen die water door het landschap leidden. Dat patroon is zo groot en strak dat archeologen het zelfs vanuit een vliegtuig op grote hoogte kunnen herkennen. Het gaat om een landschap dat eeuwenlang bewust is gevormd, niet om losse greppels rond een paar dorpen.
De oude aanname over machtige heersers wankelt
Luchtfoto van archeologisch landschap met zichtbare patronen van verhoogde akkers en kanalen in watergebied, zoals gebouwd door oude boeren. Beeld: Popular Science.
Archeologen gingen lange tijd uit van een simpel idee, namelijk dat er voor zulke arbeidsintensieve bouwwerken wel een koning, bestuur of andere machtslaag moest zijn geweest die mensen aanstuurde. De nieuwe analyse van de veldsystemen van La Mojana komt op iets anders uit.
Familiegroepen konden het werk onderling organiseren, zonder een centraal gezag dat de aanleg dicteerde. Dat maakt het systeem een voorbeeld van decentraal waterbeheer, waarbij veel kleinere groepen samen besluiten nemen over een gedeelde voorziening.
Goed om te weten
Het systeem bleef in gebruik vanaf de eerste eeuwen voor Christus tot in de 11e eeuw na Christus. Daarmee functioneerde het op sommige plekken ruim 1.000 jaar.
Water werd een hulpmiddel
De gemeenschappen pasten hun landbouw aan de seizoensgebonden natte omstandigheden aan, door water langs de akkers te sturen en de grond hoger te leggen.
Zo dienden de kanalen en akkers meerdere doelen tegelijk, want landbouwgrond bleef beter bruikbaar en water kon zich door het gebied verplaatsen. De archeologen beschrijven de bewoners daarom als inventieve gemeenschappen die met hun omgeving werkten.
Dat is ook voor Nederland een herkenbare gedachte. We bouwen hier veel grote waterwerken, maar waterbeheer hangt ook af van boeren, waterschappen, gemeenten en bewoners die lokaal keuzes maken over sloten, peilen en ruimte voor water.
De les speelt nu weer op in Colombia
La Mojana ligt in een gebied dat vandaag opnieuw met waterproblemen kampt. Klimaatverandering brengt er zowel overstromingen als droogte, twee uitersten waarvoor één centrale oplossing lang niet altijd goed past.
De archeologen stellen daarom dat beleidsmakers kunnen leren van de oude werkwijze. Lokale groepen kennen hun eigen omgeving vaak beter dan een bestuur op afstand en kunnen sneller zien waar een kanaal, akker of waterloop aandacht nodig heeft.
Het historische voorbeeld laat vooral zien dat samenwerking tussen gemeenschappen zelf ook een vorm van infrastructuur kan zijn, naast pompen, dijken en grote bouwprojecten.
Over het onderzoek
Een team archeologen van de University of Cambridge onderzocht de pre-Spaanse veldsystemen in La Mojana. Hun conclusie is dat de aanleg van het netwerk kon groeien uit samenwerking tussen familiegroepen, zonder top-down bestuur.
Het onderzoek reikt tot in de middeleeuwen, toen de laatste sporen van gebruik dateren. Wie de omvang en de historische reconstructie wil bekijken, vindt die bij het onderzoek naar het pre-Spaanse watersysteem.
