like duurzaamnieuws op facebook
volg duurzaamnieuws op twitter
zoeken op duurzaamnieuws

CarbonBubble kan megacrisis veroorzaken

Van: op 29 oktober 2013

carbonbubbleNet op het moment dat wereldleiders denken dat de economie eindelijk weer wat aan de beterende hand is, komt er een volgende megacrisis opzetten als gevolg van de CarbonBubble. Die crisis wordt veroorzaakt door olie- gas en kolenbedrijven die hun beurswaarde ontlenen aan reserves, die nog in de grond zitten. De waarde van die reserves wordt echter pas echt geld als ze er uit worden gehaald en als brandstof verkocht worden. En dat kan maar voor een klein deel. Anders blazen we het klimaat helemaal op.

Jan Rotmans voorspelt dat Shell over twintig jaar niet meer bestaat, maar dat geldt net zo voor alle andere bedrijven die fossiele brandstoffen winnen en verkopen. Hij baseert zijn voorspelling vooral op het gebrek aan flexibiliteit van deze bedrijven om in te spelen op de noodzakelijke omschakeling naar schone, hernieuwbare energie. Daardoor verliezen ze hun markt. Maar die industrieën zijn naast leverancier van energie en CO2 ook een enorme financiële motor van de economie. Naast de winning en verkoop van energie generen ze ook enorme geldstromen door de handel in hun aandelen en die aandelen zijn op hun beurt weer de basis van veel pensioenen. De waarde van die aandelen is ook de basis waarop banken leningen aan de energiebedrijven verstrekken. Het vermogen van die motor blijkt nu enorm te zijn overschat en dreigt stil te vallen.

Dat komt zo: als we de opwarming van het klimaat met 80% zekerheid willen beperken tot 2 graden Celsius, mogen we tot 2050 niet meer dan 886 Gigaton CO2 produceren. Dat heeft het Potsdam Instituut  uitgerekend. Van dat rantsoen is al een flink deel op en vorig jaar resteerde er nog zo’n 565 Gt CO2. Daar moeten we het dan bijna veertig jaar mee doen.

Wanneer we echter alle tot nu toe bekende reserves aan olie, gas en kolen zouden opstoken, levert dat volgens berekeningen van het Britse Carbon Tracker Initiative  2795 Gt CO2 aan emissies op, bijna vijf maal zo veel dus als we min of meer veilig kunnen uitstoten.

Daardoor kan 80% van de brandstofreserves van de olie-, gas- en steenkoolbedrijven niet zonder gevaar van ernstige klimaatverstoring op de markt worden gebracht en is dus in feite waardeloos. De aandelen van al die energiebedrijven zijn genoteerd aan de diverse beurzen, verspreid over de wereld. En de waarde van sommige van die beurzen, waaronder Londen, bestaat voor wel 30% uit fondsen in fossiele energie. Enkele van de allergrootste oliebedrijven zijn niet beursgenoteerd, maar eigendom van de staat, zoals in Saudi Arabie. Hun waarde is vaak het onderpand voor vrijwel de hele staatsfinanciering.

Verder heeft de privatisering van staatsbedrijven in opkomende economieën tot gevolg dat steeds meer fossiele energiebedrijven zich bij de beurs melden. Geen enkele beursautoriteit toetst bij die toetreding de verhouding tussen de gewaardeerde reserves en de veilig winbare voorraden bij verschillende klimaatscenario’s. Zo wordt de ballon steeds verder opgeblazen. Wanneer die ballon plotseling leegloopt storten bedrijven, beurzen, banken, pensioenfondsen en hele landen in.

Een internationale groep investeerders en pensioenfondsen, samen goed voor 3 biljoen dollar aan beleggingen, schreef vorige week een brief aan de belangrijkste fossiele energiebedrijven, waaronder ook ‘onze’ Shell. Ze dringen er bij de bedrijven op aan om een risicoanalyse uit te voeren voor de gevolgen van een 80% reductie van CO2 uitstoot in 2050, zo schrijft de Financial Times.

Een van de grootste zakenbanken in de wereld, HSBC , schat in dat wanneer de CO2 reducties werkelijkheid worden, olie- en gasbedrijven 40 tot 60% van hun waarde kunnen verliezen. Wanneer als gevolg van CO2 maatregelen de vraag naar olie, gas en kolen daalt en de prijzen zakken, worden investeringen in nieuwe velden, vaak onder moeilijke en dus dure omstandigheden zoals in de poolgebieden, diepzee of de teerzanden, weggegooid geld.

Strakke klimaatwetgeving kan dus makkelijk leiden tot instorting van de waarde van fossiele energiebedrijven en de prijs van fossiele brandstoffen. Lagere energieprijzen maken het vervolgens weer  aantrekkelijker om ze te gebruiken en maken investeringen in duurzame energie financieel minder aantrekkelijk omdat het langer duurt om ze terug te verdienen wanneer ze worden vergeleken met de kosten van fossiele energie.

De markt zijn gang laten gaan betekent dat we onherroepelijk door gaan schieten in CO2 uitstoot. Met alle gevolgen van dien: “Als we onze huidige voorraden fossiele brandstoffen gewoon opgebruiken stoten we genoeg CO2 uit om een prehistorisch klimaat te veroorzaken, met temperaturen die miljoenen jaren niet meer zijn voorgekomen op Aarde” zegt Lord Nicholas Stern  in de Financial Times. Grote herverzekeringsmaatschappijen zoals Munich Re hebben het gevolg van extreem weer door klimaatverandering al in teruglopende financiële resultaten kunnen zien.

Het Carbon Tracker Initiative stelt in haar laatste rapport als mogelijke oplossing voor dat de verschillende betrokken partijen elkaar gaan bevragen op steekhoudende risico analyses die zijn verbonden met een reductie in CO2 uitstoot. Dat kan best wat doortastender.

Een oplossing zou kunnen zijn om energiebedrijven nu te dwingen om hun financiële reserves versneld te investeren in hernieuwbare energie, in plaats van in het zoeken naar  nieuwe voorraden, die in feite nooit kunnen worden gebruikt en waaraan de industrie jaarlijks maar liefst 500 miljard Euro uitgeeft en dus in feite weggooit.

Wat zou je met dat geld kunnen doen? Twee rekenvoorbeelden:

investeren in windenergieHet Nederlandse Prinses Amalia windpark kost ongeveer 350 miljoen euro en levert stroom voor 125.000 huishoudens. Voor een half biljoen bouw je 1500 van die parken (op zee, en duur; op land dus nog veel meer) en heb je schone stroom voor 187,5 miljoen huishoudens, zo ongeveer heel Europa. Elk jaar.

Het inmiddels op politieke gronden gesneuvelde Desertec programma zou vanuit de Sahara met zonnestroom 50% van de elektriciteitsbehoefte leveren aan Europa, het Midden Oosten en Afrika. De totale investering was geraamd op 400 miljard Euro. Eenmalig.

500 miljard euro per jaar is heel erg veel geld. Nu is dat geld er nog. Een internationale belasting op CO2 uitstoot, eventueel aangevuld met stimuleringsmaatregelen, zou investering van dat geld in duurzame energie op gang kunnen brengen.

En nu u en ik, en dus ook de industrie, de gevolgen kennen van ongewijzigd beleid, krijgen we met die kennis ook juridische argumenten in handen om de industrie en lakse overheden mee aan te pakken. Immers, doorgaan op een weg waarvan je weet dat die linksom of rechtsom onherstelbare schade oplevert voor de gehele samenleving en de planeet, levert civielrechtelijk aansprakelijkheid en dus schadeplichtigheid op. Maar er zijn ook schattingen die spreken van honderdduizenden doden per jaar als gevolg van klimaatverandering.  Wanneer je dat met voorkennis moedwillig door laat gaan praat je al snel over misdaad tegen de menselijkheid. Die aanklacht is al voor minder gebruikt. Daar moesten de heren ceo’s van de olie-, gas- en kolenboeren maar eens over gaan nadenken.

 

De rapporten van het Carbon Tracker Initiative:

Unburnable carbon 2013 

Unburnable carbon 2011   

Lees meer over: , ,

Meer artikelen uit de categorie: Inzicht



 

Reacties: (11)

Trackback URL | Comments RSS Feed

  1. Hans Bienfait schreef:

    In Nederland loopt al de Klimaatzaak tegen de Nederlandse Staat, aangespannen door de stichting Urgenda, met o.m. mij als individuele mede-eiser, met in het petitum:

    Rechter, verklaar de handelingen tot nu toe van de Nederlandse Staat onrechtmatig vanwege zijn nalatigheid vwb maatregelen om eigen doelstellingen te halen
    2. Vorder dat de Nederlandse Staat maatregelen neemt zodanig, dat hij zijn doelstellingen o.m. mbt CO2- uitstoot wel haalt
    3. Vorder betere informatieverstrekking aan het publiek over de gevaren van de CO2- uitstoot.

  2. Han schreef:

    De analyse van Peter legt slechts één achillespees bloot. Namelijk dat de reële waarde van deze bedrijven (big fossils) veel kleiner is dan die op papier lijkt op grond van de nog aanwezige winbare reserves. Zodra beleggers en aandeelhouders dit door hebben lopen ze weg en is het afgelopen.
    Er zijn echter nog meer zwakke plekken. Deze bedrijven doen gigantische investeringen die alleen rendabel zijn als hun omzet groeit. De enorme kapitaalslasten (o.a aan hun aandeelhouders en beleggers)kunnen slechts opgebracht worden met grotere omzet. De omzet hoeft maar een beetje te dalen om van winst naar verlies te gaan. Beleggers lopen weg van krimpmarkten en gaan naar groeimarkten en dat is clean tech. De totale clean tech markt groeit wereldwijd met 30 – 40 % per jaar.

    Ook de energiereuzen die met kolen en gascentrales elektriciteit maken, krijgen (hebben al) grote problemen. Niet alleen daalt hun omzet, maar de duurzame stroom komt tijdens de meest rendabele piekuren en verdoemt de kolencentrales tot productie van een niet rendabele basislast en gascentrales tot niet rendabele aan/uit centrales.

    Ten slotte is duurzame energie in veel situaties nu al goedkoper of dat gebeurt zeer binnenkort. In de grote groeilanden China, India en Brazilië is geen netwerk zoals bij ons, zodat decentraal solar en wind nu al goedkoper zijn.
    De prijs van fossiel wordt steeds meer bepaald door steeds hogere productiekosten en minder door vraag en aanbod. Ze kunnen dan ook niet veel verder omlaag, terwijl duurzaam nog wel goedkoper zal worden. Big fossil zal de slag verliezen.

    Iedereen kan invloed uitoefenen. 1 Via bankkeuze en druk op je eigen pensioenfonds kun je het beleggen in big fossil tegengaan. Als de analyse van Peter hetzelfde effect zal hebben als de bankrun bij Scheringa na het advies van Pieter Lakeman kunnen we nog gaan lachen. 2 Door elektrisch rijden, isoleren van woningen en duurzame decentrale stroom kun je de omzet van fossils laten dalen. Laten we om te beginnen ons spaargeld (350 miljard €) daar eens aan uitgeven.

    Er is echt geen moreel besef te verwachten bij de big fossils en dat is gelukkig ook niet nodig. Nog even volhouden en ook zij gaan over hun eigen kantelpunt en worden ze echt fossiel.

  3. wout veldstra schreef:

    Open deur: voor een werkelijke transitie hebben we echt een andere economie nodig. Hoe langer we wachten, hoe pijnlijker het wordt.

  4. Joep Hermans schreef:

    Ik denk dat Jan Rotmans een groot probleem goed analyseert. Het zijn inderdaad de grote Carbon bedrijven die een schokgolf kunnen veroorzaken op het economische vlak wereldwijd. Dat hoeft niet te gebeuren als mits burgers zich roeren en stemmen op partijen die uit zijn op een decentrale, duurzame en democratische Energievoorziening. En niet alleen energie, maar ook het gebruik van fossiele grondstoffen voor de industrie en chemie is tevens de oorzaak van een ontoelaatbare Co2 uitstoot. Wij moeten toegroeien naar een circulaire economie, waar slechts zeer sporadisch een beroep hoeft te worden gedaan op fossiele grondstoffen in welke vorm dan ook. Waar we echter voor op moeten passen is dat op de weg daar naar toe, initiatieven die in de goede richting gaan, niet worden weggehoond door verstokte ideologen die pragmatische deeloplossingen in de weg staan. Bijvoorbeeld door het food for fuel debat, worden geweldige nieuwe ontwikkelingen op het gebied van bio energie/brandstoffen weggehoond door ideologische inzichten zonder naar de pragmatische mogelijkheden op de korte en middenlange termijn te kijken.

  5. Frederik van der veen schreef:

    Kennen jullie het boek: “De menselijke maat?” van Prof. Dr Gerbrand Komen (KNMI)

    Misschien is de opwarming niet te danken aan co² uitstoot maar is het een normale cyclus. Stoten vulkanen in 1 uur net zoveel co² uit als heel Europa in 1 jaar.
    Zorgen grote windmolen parken ervoor dat luchtstromen daar achter veranderen en hebben ook hun effecten. Zorgen zonnepanelen en bebouwing ervoor dat de warmte niet de grond in gaat maar terug de atmosfeer in.

    Daarbij vind ik de opmerking dat fossiele energie waardeloos is door de co² die er aan vast zit erg kort door de bocht. Zolang mensen en bedrijven er gebruik van maken is de waarde reëel. Daarbij lukt het voorlopig nog niet om zonder fossiele energie de net balans te behouden.

    Blijvende schade aan de planeet? Ik welk tijdsbesef?. Voor de aarde zelf leeft de mensheid pas een Nano seconde. Aanpassen aan de omstandigheden is in mijn ogen realistischer. En dat de grote energiebedrijven iets moeten is ook wel duidelijk. Maar ik denk dat het gevaar voor het opraken van de olie groter is dan dat co² uitstoot de oorzaak is van opwarming. Hoogtes een druppel die een bestaand proces versnelt. (Zoals in het verleden vaker gebeurt is) Of misschien een virus (mensheid) inperkt door het warmer te laten worden nu we de ziekten steeds genezen?

  6. Annelies schreef:

    Ja, in een wereld met weldenkende mensen die hun eigenbelang ondergeschikt maken aan het algemeen nut & welzijn, zou het zo moeten gaan als jij schetst, Peter. Maar het is ondenkbaar dat de grote jongens die rijk worden van fossiele energie hun deuren nederig zullen sluiten ‘omdat ze het klimaat anders onomkeerbare en levensgevaarlijke schade zullen toebrengen’. Zo denken ze niet. Ze gaan niet spontaan in duurzame energie investeren omdat dat nu eenmaal beter is voor ons allemaal. Dat hebben sommige overwogen, en de meeste hebben er vanaf gezien omdat het niet snel genoeg rendabel zou zijn. Wij, gewone mensen, consumenten, spaarders en beleggers, moeten hen daar toe dwingen. Door onze (politiek) leiders massaal op te roepen om andere keuzes te maken en niet langer geld te investeren in fossiele energie. Omdat dat, zoals je schrijft, feitelijk weggegooid geld is. En o ja, om onze planeet te redden. Of in elk geval de mensheid. Gisterenavond werd op de VU in Amsterdam de Europese variant op het desinvesteringsprogramma GoFossilFree gelanceerd, een initiatief van 350.org. Organisaties als Greenpeace en Urgenda scharen zich achter dit idee om alles en iedereen die helder kan nadenken en ergens geld heeft staan, kritisch te laten bezien of dat geld ten goede komt van de fossiele industrie, en zo ja, dat geld elders te beleggen. Studenten roepen hun universiteiten op om dit te doen, spaarders kunnen dat vragen (of liever eisen) van hun bank. Mensen moeten zich bewust worden van de miljarden aan belastinggeld die ongezien en ongevraagd aan de fossiele industrie gegund wordt in de vorm van belastingvoordelen en regelrechte subsidies. En daar tegen ageren! Zo is het apartheidsregime in Zuid Afrika uiteindelijk ook ten einde gekomen: doordat ‘de massa’ zijn stem liet horen en vooral: doordat de geldkraan dicht ging. Voor meer info: http://www.gofossilfree.org

  7. KPO schreef:

    Misschien bekijk ik het te pessimistisch, maar eigenlijk twijfel ik er niet aan dat als onze huidige beleidsmakers voor dit dilemma worden gesteld, ze eerder geneigd zullen zijn om de klimaatwetgeving af te zwakken dan om hun vrienden CEO’s pijn te doen. De rekening zal uiteindelijk wel worden betaald door de kleine man, vooral die in het zuiden, waar de effecten van de klimaatopwarming, ondanks alle waarschuwingen in het verleden, zich nu al laten voelen. De omslag zal er pas echt komen wanneer ook het rijke westen ernstige gevolgen zal beginnen ondervinden, maar dan zal het allicht te laat zijn om de klok nog terug te draaien. De grootste ironie is dat de rijke klasse zich nog het beste zal kunnen wapenen tegen de gevolgen.

  8. Len Stange schreef:

    Kunnen we niet eens stoppen met die oeverloze discussie over wie of wat klimaatverandering veroorzaakt? Altijd maar dat vingertje…. Klimaatverandering is iets wat we niet willen maar toch is dat aan het gebeuren. Dus kunnen we beter alle middelen inzetten om de gevolgen te beperken. We moeten het met zijn allen met deze ene planeet doen dus kunnen we maar beter er voor zorgen dat we eensgezind de zaak droog en niet te warm proberen te houden. Het is maar geld hoor.

  9. T. Zondervan schreef:

    Deze bedrijven alleen de schuld geven is natuurlijk erg kortzichtig! Iedere keer wanneer je onnodig achter het stuur kruipt van je benzine slurpende auto en de verwarming onnodig laat branden, je de banaan van verre eet, ben je immers wel gewoon medeschuldig aan die ‘puinhoop’. En laten we wel wezen, het zijn de Westerse landen die de afgelopen 50 jaar het meest geprofiteerd hebben, in de vaart der volkeren, van deze energiebronnen! Nu we moeten minderen zijn het vooral de niet-Westerse landen die de dupe worden! Dat die gaan protesteren mag niet vreemd gevonden worden.
    Dat deze olie-en gasbedrijven snel zullen verdwijnen is maar zeer de vraag. Immers internationale wetgeving hoeft helemaal niet erkend te worden door bepaalde landen, denk aan wat Rusland nu doet met het zeerecht en ook zijn er landen die zich niets van de CO2 emissies aantrekken. Veel op het gebied van controle op die zaken ontbreekt, is zeer gebrekkig of wordt ronduit mee gesjoemeld.
    Daarnaast is er de voortdurende discussie of klimaatverandering wel het gevolg is van het gebruik van fossiele brandstoffen. Veel landen hebben er nogal een handje van (denk VS) die uitkomsten aan hun laars te lappen en verdragen niet te willen tekenen. Strak kunnen hanteren van afspraken is dan ook maar zeer de vraag.
    De macht van de lobby is groot, zeer groot, het gaat hier om het echt grote geld. Er zijn nog veel meer belangen die meespelen dan hier zo, op een, hoewel sympathieke, maar wat eenzijdig beargumenteerde manier naar voren worden gebracht. Men zal immers snel zeggen: ‘Bewijs maar eens dat mensen ziek worden van luchtvervuiling…misschien worden ze wel ziek van verkeerde leefgewoontes”..Het sluiten van bepaalde ‘ziekmakende’ hamburgerketens zou meer mensen levens kunnen redden en ga zo maar door. Er wordt immers nu al beweerd in diverse onderzoeken (ik hoop zonder te veel diederikjes, want die zitten echt overal) dat onze kinderen al niet meer zo oud zullen worden als wij..
    a.g.v. verkeerde leefstijlen/voedselgif.
    Zonder die olie kunnen er voorlopig helemaal geen windmolens gebouwd worden…veel alternatieve vormen van energie nog niet ontwikkeld worden!
    Kijkend naar het geld zal snel gezegd worden dat de windmolen an sich veel te duur is in het bouwen en onderhouden. Dat zal nu nog wel kloppen maar zolang we afhankelijk zijn van de grondstoffen om die molens te kunnen bouwen en men (bv. bedrijven/aandelen) alleen wil denken in geldtermen en niet wat het aan gezonder leven oplevert.. schiet dat niet hard op.

    Ik ben het absoluut met zijn opmerkingen eens dat het zou moeten gebeuren…absoluut moeten er meerdere alternatieve manieren gezocht worden, en snel, om het tij nog te keren. Het plan Lievense alsnog snel uit de kast trekken is er een van! Daarnaast is m.i. ook een snel veranderende manier van denken van de gewone burger in hoe hij omgaat met eigen energieslurpende gedrag en zijn keiharde eisen aan de eigen politiek.
    Dus voor je die banaan uit je eigen tuin kunt plukken…doe eerst die oogkleppen af en sluit je aan bij de plaatselijke en lokale initiatieven. Steun goede initiatieven in het buitenland, deel je kennis.
    Fair trade, dus geen subsidies meer aan de landbouw en andere onzinnige zaken, zodat er eens een meer werkelijke stand van zaken van kosten en baten komt..
    Pak zoveel mogelijk de fiets, waait de arrogantie uit de haren, levert energie en eis dat ook van Den Haag!

  10. Niels Dubbeld schreef:

    Klinkt goed maar ik vraag me af of zulke grote bedrijven gewoon verdwijnen. Waarom trok Shell zich een paar jaar gelden terug uit zonnepanelen? Terwijl daar een van de oplossingen licht..? Of zijn ze al met iets anders bezig?

  11. Peter schreef:

    Al deze bedrijven zullen snel verdwijnen. Dat klinkt als muziek in mijn oren. Ze hebben een puinhoop achtergelaten. Ik heb geen medelijden met ze.