like duurzaamnieuws op facebook
volg duurzaamnieuws op twitter
zoeken op duurzaamnieuws

Duurzaam gedrag veranderen, maar van wie?

Van: op 10 mei 2016

thatcherMensen hun gedrag laten veranderen is moeilijk. Erg moeilijk. Willen we klimaatverandering stoppen en rondkomen met onze grondstoffen op deze planeet dan zal het wel moeten gebeuren.

Wie al eens heeft geprobeerd te stoppen met roken, drinken of andere verslavende beheptheden weet uit ervaring hoe moeilijk dat is. En dat zijn dan nog gewoontedingetjes die we onszelf pas laat in de evolutie hebben aangeleerd. De oorsprong van eetgewoonten gaat veel verder terug in de tijd. En wat te denken van een simpele, automatische handeling als fietsen? Hoe zo iets inslijt en eigenlijk nauwelijks veranderbaar is toont dit filmpje.

Als we met die kennis in het achterhoofd kijken naar wat er nodig is om naar een echt duurzame samenleving toe te bewegen, dan zou je al snel moedeloos kunnen worden. Want duurzaam leven, dat vergt de nodige verandering van gedrag op een hele lijst van activiteiten.

Hoe en hoe vaak we reizen, wat en hoeveel we eten, hoe groot en hoe warm of koud ons huis is, hoe we ons willen kleden en welke apparaten we willen blijven gebruiken, elk van die punten vraagt een verandering van gedrag dat we al jarenlang en meestal onbewust vertonen. Dat moet allemaal anders en het moet ook nog allemaal snel anders.

Maar voordat je aan die keuzes toe bent zul je eerst bewust moeten worden van de keuzes die je op ieder moment van de dag maakt. Bij al die dingen die je automatisch deed moet je plots gaan nadenken. Dat is op zich al een verandering die tijd en moeite kost om aan te leren.

Daarbij wordt van mensen verwacht dat ze hun gedrag vrijwillig gaan aanpassen. De motivatie daarvoor moet komen uit de beloning (van een veiliger klimaat, kostenbesparing op energie, een goed gevoel), maar die beloning komt pas later, soms veel later. Mensen daarentegen laten zich vooral motiveren door een onmiddellijke beloning (of straf). In de bekende marshmallowtest worden kinderen onderzocht op hun vermogen om het nuttigen van een beloning, een marshmallow, uit te stellen. Slechts 30% blijkt daar toe in staat.

Duurzaam leven is meestal ook duur. Biologische levensmiddelen kosten soms tot drie maal meer dan reguliere, je vliegt voor €35,- naar Barcelona terwijl de trein minimaal € 200,- kost. Een elektrische auto kost bij aanschaf minimaal het dubbele van een vergelijkbaar model op benzine. Een bio spijkerbroek doet tot zes maal de prijs van een gewone. De duurzame consument wordt in de huidige economie financieel gestraft.

En maakt een mens ten slotte duurzame keuzes, dan moet hij nog maar afwachten of de informatie daarover ook wel klopt. Je zal maar op duurzame aanraders zo'n superzuinig dieseltje hebben gekocht dat toch de lucht verpest, of een petflesgroene fleecetrui  die de oceanen vol plasticdeeltjes wast.

Hoe realistisch is het nu echt om van consumenten te verwachten dat ze de duurzame trein gaan trekken? Dat is wel precies waar overheid, politiek en bedrijven voor kiezen. In de vrije markteconomie is het de vraag die bepaalt. En het is vooral de prijs die de vraag stuurt.

Als je terugkijkt in de recente geschiedenis van duurzaamheid zie je een interessante beweging. Zo rond de tijd dat duurzaamheid echt op de internationale agenda kwam, midden jaren tachtig van de vorige eeuw, ontstond vrijwel tegelijk de neoliberale beweging die zichzelf tot aartsvijand van duurzaamheid heeft ontwikkeld. Reagan en Thatcher aan de ene kant, Brundtland en co aan de andere. Heel kort door de bocht zie je dat het ene kamp het besteedbaar inkomen van de massa dusdanig afknijpt dat het zich niet kan veroorloven om naar de duurzame kant over te stappen.

Bedrijven worden verleid met een klimaat waarin ze met investeren in obscure financiële transacties meer verdienen dan met het maken van producten voor mensen. Dus worden arbeidsplaatsen schaars, beloningen gaan omlaag en overheden moeten maar zien hoe ze de uitkeringen ophoesten.

Vanuit dit perspectief gezien is de cynische conclusie dat duurzaamheid als droom in stand wordt gehouden door de dwang van gedragsverandering bij de consument te leggen, die dat in overgrote meerderheid om psychologische en economische oorzaken niet kan. Zodat de politiek kan concluderen: zie je wel, die burger kiest er uiteindelijk niet voor, waarom zouden wij er dan aan trekken? En de business gaat door als gewoonlijk.

Als we nog iets van duurzaamheid willen maken, dan wordt het tijd dat de politiek, de overheid en het overgrote deel van de bedrijven hun gedrag veranderen. Dat ze stoppen met economische praktijken die burgers en consumenten steeds verder op achterstand zetten. Dat de overheid paal, perk en wettelijke kaders stelt aan onduurzaam gedrag van iedereen, burgers en ondernemers gelijk. Het kan toch ook met wiet, met roken, met zwartwerken en met boetes voor fout parkeren? Waarom dan niet wettelijk vastleggen dat iedereen groen doet?

Misschien komt dat wel doordat juist veel politici van het soort mensen zijn die het nemen van een beloning goed kunnen uitstellen. Tot na hun politieke carrière bij voorbeeld, wanneer ze naar goed betalende bedrijven overstappen. Ik acht de kans heel klein dat ze dat gedrag op korte termijn gaan veranderen. Duurzaamheid blijft zo voorlopig maatschappelijk verantwoord masochisme. Misschien dat er ooit nog opvang komt voor wie daaraan lijdt.

Peter van Vliet

 

Lees meer over: ,

Meer artikelen uit de categorie: Inzicht, Opinie



 

Reacties: (10)

Trackback URL | Comments RSS Feed

  1. Willem Gravesande schreef:

    Onder het motto “Think global, act local” is in 2011 een lokaal
    ‘Environment Science with Measurements’ programma gestart op het
    Nederlands Mathematisch Congres op de Universiteit Twente.

    Op https://environmentscience.wordpress.com/experiments/ kun je wat
    foto’s vinden van een deelverzameling van de meetapparatuur met een
    link naar de meetexperimenten.

  2. VeRe schreef:

    Dankjewel, Karin.

    Dat enorme schip van globalisme vaart nog steeds ongehinderd door – de verkeerde kant op.
    En wij, ‘konsumpsieverslaafde zombies’, laten het gebeuren.
    Zijn we dom, onmachtig (arm) en/of willoos ? Ja, dat zijn we.
    We zijn ‘n enorme massa slachtvee geworden. Nog net goed genoeg voor de luukse genoegens van wie ooit onze vertegenwoordigers waren.
    Onze eigen schuld ?
    Ach, natuurlijk hebben we niet opgelet. En natuurlijk zijn we bezweken voor de verleidingen van zoveel luukse onzin.
    Maar wie had ‘n eeuw geleden ooit verwacht dat de slimme monstertjes onder ons zo snel in maat en aantal zouden groeien ?
    Ja we hebben zelf de dierentuin laten groeien waarin we nu opgesloten zitten.
    Maar wie had ooit kunnen geloven dat we door onze eigen – vertrouwde – soortgenoten worden ge-eksploiteerd ?
    .
    ‘t Wordt onderhand wèl hoog tijd dat we de nieuwe situatie onder ogen gaan zien.
    Dat we ons steeds duidelijker gaan realizeren bij wie we (willen) horen : bij de kleine maar oppermachtige ‘lieden-van-sta(a)t(us)’ ? Of bij de enorme, maar intussen machteloos en kleurloos geraakte/gemaakte, ‘mensen-van-de-straat’ ?
    .
    ‘t Is onderhand wel duidelijk dat degenen die wij ooit vertrouwden als onze belangenvertegenwoordigers al enige tijd alleen nog maar hun eigen belangen vertegenwoordigen.
    De huidige kapiteins van ons schip-van-staat varen overduidelijk NIET de koers van ons belang. Hooguit de geldzucht.
    Nu wij ons (eindelijk) bewust beginnen te worden van onze èchte eigen belangen zullen we die belangen zèlf moeten gaan behartigen.
    HOE ?
    Dat weet ik niet. Helaas ben ik geen strateeg. Maar ik ben er van overtuigd dat we het ZELF moeten doen. Tegen (de belangen van) de staat, de EU, en alle supergroothandelsmachten in. Want die varen een (zelf)vernietigende koers.
    Ik hoop dat er gewetensvolle en vaardige mensen onder ons zijn die ons, gewone mensen, kunnen en willen helpen om ons van deze beerput van korrupsie te bevrijden.
    Behalve de V van vrijheid is er ook nog die V van verantwoordelijkheid.

  3. Karin Aschholt schreef:

    We lopen vanzelf met de kop tegen de muur. Op=op hè. Vorige eeuw hebben de globalisten de mens van soevereine individuen getransformeerd in ziekelijk consumptieverslaafde zombies.

    Niets wijst erop dat de globalisten dat een probleem vinden.
    Integendeel. De VN ‘Agenda 2030’, duwt ons nog dieper in dat model. ‘To consume, or not to be’:

    De VN heeft besloten om de mens veder -van het pad af- te transformeren. Nl. tot ‘transhumans’, tussenstap naar ‘perfecte’ Cyborgs.
    Iedereen die daar niet aan wil (meewerken) geldt als staatsvijandig.
    http://www.thenewamerican.com/culture/education/item/17925-un-obama-and-gates-are-globalizing-education-via-common-core

    Laat je je niet misleiden door de VN Codetaal.
    Dit is vaak omdraaiing van woordbetekenis, zonder ons daarop te wijzen. Heimelijk, slinks, misleidend.

    Zo betekent het label ‘duurzaamheid’ in werkelijkheid: wereldregering. ‘democratie brengen’ betekent: landen in chaos storten en ten aanval te trekken.
    De groene agenda is ontdekt als een handige list om de argeloze burger in de val te laten lopen.
    Dit is geen stortplaats voor hele beleidsstukken; toch voor iedereen zeker heel belangrijk om te weten natuurlijk. Daarom slechts deze hints.
    U ziet; niks gelogen, noch overdreven:

    “Under the Pretext of Fighting Global Warming, Bill Gates & Monsanto to Monopolize Food Production Using Chemtrails as Herbicidal Warfare:

    The Plan to Dump 20 Megatons of Sulfuric Acid Into the Atmosphere From Custom-Designed Drone Airships To Benefit Monsanto’s ‘Climate Stress’ Seed Patents

    Efficient formation of stratospheric aerosol for climate engineering by emission of condensible vapor from aircraft (David Keith, et. al.)
    GEOPHYSICAL RESEARCH LETTERS, VOL. 37, L18805, 5 PP., 2010
    http://verytopsecret.info/part-ii-bill-gates-published-plan-to-drench-the-earth-with-sulfuric-acid-5/

    Vandaar dat de EFSA hele stapels testrapporten waaruit de giftigheid van totaal herbicide RoundUp blijkt negeert. Monsanto, is vehikel van de globalisten. Witte Huis en Pentagon(NAVO) hebben het als speerpunt van geo-politiek beleid bestempeld. Onze Regering zit vuistdiep in de globalisten kongsi.

    U zult ook wel hebben opgemerkt dat ‘duurzaamheid’ door de globalisten wordt gebruikt om de fabel als dat de mens zelf het probleem is. Dat (dus!?) de bevolking moet worden uitgedund. (Round Up’, term uit het Wilde Westen voor bijeendrijven vee dat naar de slacht moet).

  4. Ron schreef:

    Beste Adri,

    “Maar als mens moeten wij ook leren duurzamer te leven met minder luxe dan nu, en hoe daar blijer mee te kunnen zijn dan nu.” Als je kijkt naar gas- en stroomgebruik, wij, een 2 persoons huishouden, hebben alles wat niet gebruikt wordt en dus verkwist uitgeschakeld. Wij hebben wel een vaatwasser, maar geen wasdroger. Wij hebben een label B 2 onder 1 kap. Ons gasgebruik is 700 m3 per jaar. Mij interesseert de temperatuur niet zo, maar als mijn wederhelft thuis is, is de verwarming aan. De vaatwasser en de wasmachine draaien zowat om de dag. Er wordt elke dag elektrisch gekookt, en vaak zit er ook iets bij voor in de oven. Ons stroomgebruik is 1.350 kWh per jaar.

    We leven echt niet in minder luxe, al denkt iemand die je dit verhaal uitlegt dat wel. Als je zo weinig energie gebruikt is het dus in andermans ogen onmogelijk het huidige luxe leven er op na te houden. En we willen toch echt geen stapje terug doen, toch?

    Nou, het is dus wel mogelijk! En zo is dat met veel meer zaken. Het is vooral het beeld dat de mens heeft van hoe de wereld in elkaar zit. En dat is inderdaad een “beeld”. Niet de werkelijkheid. Maar peuter ze dat maar eens aan het verstand…

  5. Adri Ros schreef:

    Ik heb – denk ik – een niet onbelangrijk deel van het antwoord op de vraag van Peter over duurzame gedragsverandering. Naast dat ik het verder geheel met zijn artikel eens ben, dat nu bedrijfsleven en politiek hun gedrag naar 100% duurzaam moeten veranderen.

    Maar als mens moeten wij ook leren duurzamer te leven met minder luxe dan nu, en hoe daar blijer mee te kunnen zijn dan nu. Je zult mijn oplossing kunnen afwijzen omdat je brein het (nog) niet kent en/of derma getraind is dit onmiddellijk af te wijzen. Net als in het filmpje over fietsen, gaat het o.a. over de neuro-plasticiteit van onze hersenen. Wat is dat?

    Superkort samen gevat: Ons brein bestaat uit miljarden neurale netwerken van strengen van verbonden hersencellen. Herinneringen en gewoonten zijn opgeslagen in clusters van met elkaar verbonden netwerken. Die verbindingen worden gesmeed door bepaalde voor ons (over)leven belangrijke en/of vaak herhaalde ervaringen of gedachten. Goed. Tot zover. Dit alles is al enige decennia ontdekt en bewezen door Westers wetenschappers. PS: Bekijk ook de geweldige documentaire ‘What the bleep do we know’.

    In het Oosten is dit ook ontdekt, zij het op een heel andere manier en al 2.500 jaar. Via meditatie. Ik mediteer op een bescheiden manier al een aantal jaren en dat heeft mij en mijn vrouw zeker geholpen om duurzamer te leven en gedrag te veranderen. Consumptie verslaving is met name gekoppeld aan ontevredenheid met wat je nu hebt; aan angst om tekort te komen en aan kuddegedrag van het sociale dier in de mens. Die aspecten worden gebruikt én in stand gehouden door een voortdurend bombardement van reclame, films en nieuws die steeds dezelfde dogma’s herhalen. En daarmee vooral die neurale netwerken in stand houden, repareren en versterken.

    Met meditatie kun je jezelf trainen om je denken los te laten. Om geen slaaf te zijn van (onderbuik)gevoelens. Om je neuro-plasticiteit te vergroten. Meditatie betekend niet dat je op een kussentje hersendood zit te wezen. Eerder andersom, je komt 100% in het leven, in het hier en nu. Klinkt gek, maar kijk naar jezelf. Hoeveel tijd ben je met denken bezig en niet aanwezig? Kijk maar, je kunt het gewoon checken bij jezelf. Niet leuk, wel waar.

    Het mooiste van meditatie is dat het een bijzonder gezonde en genezende impact heeft op zowel je lichaam als je brein. Het is een natuurlijke vorm van zelfhulp en zelfwaardering en kost in principe niets, behalve elke dag een stukje van je tijd aan aandacht voor jezelf.

    Zo leer je jezelf dag na dag hoe je meer kunt genieten met minder spullen. En kun je duurzamer leven zonder te verzuren.

  6. Richard Hovinga schreef:

    Waarom is de trein naar Barcelona eigenlijk zoveel duurder dan vliegen? Als de reële prijs van diensten en producten moet worden betaald, zonder subsidies en inclusief de schade aan het milieu, zou het dan vanzelf de goede kant op gaan? Laatst hoorde ik een goede uitspraak: “Vliegen moet weer luxe worden”. Dat is het nu niet gezien de prijzen. En wat ik ook niet begrijp (vanuit duurzaamheidsperspectief) dat producten niet degelijker worden gemaakt, zodat ze langer meegaan en niet elke paar jaar vervangen moeten worden. Ik hoor zo vaak dat iemand een nieuwe mobiel aanschaft omdat deze in het water is gevallen of het scherm defect is en repareren relatief zo duur is dat ze toch maar een nieuwe kopen.

  7. VeRe schreef:

    Een bizonder realisties artikel.
    Hoewel het voor sommigen(?) negatief zou kunnen werken, in de zin van : ‘zie je wel, het heeft allemaal geen nut om zulke onbereikbare doelen na te streven’ ben ik er heel blij mee.
    .
    Misschien ìs het (voorlopig) ook wel (relatief) weinig zinvol om, zonder ‘n goede machtsbasis en zonder ‘n goede vorm van koördinatie, op allerlei fronten tegelijkertijd aanvallen op onze verwoestende maatschappij in te zetten, die door hun kleinschaligheid, hun ‘onaantrekkelijkheid’ en hun onmacht gedoemd zijn na verloop van tijd dood te bloeden.
    .
    Maar dit artikel inspireert wèl om met ekstra inzet te zoeken naar EFFEKTIEVE manieren om ons van onze voorlopig nog steeds gegarandeerde (ongelijkheid en) ondergang te redden.
    Dankjewel Peter van Vliet ; ik hoop dat je de juiste mensen hiermee aanzet om hun bekwaamheden in dienst te stellen van ‘n grootmachtige overlevingsmachine.
    In zo’n machine wil ik graag ‘n plaatsje innemen.

  8. Sarah Monkau schreef:

    Biologisch eten is duurder. Tja. Waar het in mijn ogen om gaat is dat mensen weer zelf keuzes gaan maken. WIL ik gemanipuleerd voedsel eten met alle gezondheidsrisico’s van dien? WIL ik investeren in dakisolatie, dat naast veel voordeel voor het milieu, veel financieel voordeel geeft? We moeten af van de kookboeken van Rens Kroes, die voorschrijven wat wel en niet mag. We kunnen beter mensen een visie meegeven. Met meer schakersmentaliteit: minstens 3 stappen vooruit denken. En vanuit de overheid moet het voordeel gelegd worden bij milieuvriendelijke diensten en producten. Denk aan de regels rondom het verstrekken van plastic tasjes. 15 cent betalen voor een plastic tas is niets. Veel mensen maakt het niets uit. Wanneer je een plastic tas aanbiedt in winkels voor 1,50, dan zullen mensen pas gaan nadenken. En daarmee hebben we direct weer een mooi potje om milieuvriendelijke diensten en producten goedkoper te kunnen aanbieden.

  9. wout veldstra schreef:

    We weten toch allang dat dat niet gaat werken, Laurens?
    Als vervuiling geld gaat kosten, ontstaat er handel in emissierechten en gaat de vervuiling gewoon door.
    En die wereldwijd opererende organisatie hebben we ook al een halve eeuw: de VN. Zorgvuldig tandeloos gemaakt, waarschuwen ze al decennia tegen de teloorgang van vrede, milieu, landschap, biodiversiteit, etc.

  10. Laurens Wachters schreef:

    Mijn inziens is de enige weg nu juist het laten werken van het vrije marktprincipe van Adam Smith. Daartoe zal het milieu een echte marktpartij moeten worden. Dat houdt in dat er een wereldwijd opererende instantie moet komen die zich opstelt als vertegenwoordiger van het milieu. Die instantie vraagt prijzen voor zijn toestemming tot vervuiling. De klant, een particulier of bedrijf, zal dan voor iedere vervuilende emissie iets moeten betalen aan genoemde instantie. Het een en ander kan gewoon in de overall-prijzen van goederen en diensten worden verwerkt.