Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In de zomer van 1997 vingen hydrofoons van NOAA een geluid op dat de bijnaam de Bloop kreeg. De hydrofoons lagen meer dan 5.000 kilometer uit elkaar, maar pas in 2012 kreeg het raadsel een antwoord.
Het mysterieuze geluid kwam niet van een zeemonster zoals dit. Foto: iStock – Olena Polkovnykova
Een diepe dreun uit zee, zonder iets te zien dat hem kan hebben veroorzaakt, maakte verhalen over een reuzeninktvis los. Het onderwaternetwerk dat het geluid registreerde, was oorspronkelijk ontworpen om Sovjet-onderzeeboten op te sporen. Al in 2001 opperde onderzoeker Christopher Fox een heel andere mogelijkheid: afbrekend ijs bij Antarctica. Om te begrijpen waarom dat idee serieus werd genomen, moesten onderzoekers naar meer van zulke geluiden luisteren.
De inktvis kreeg al vroeg een tegenwerping
De verhalen over een reuzeninktvis deden in 2002 volop de ronde. Toch had marien bioloog Phil Lobel van Boston University er toen al een bezwaar tegen. Een dier moet zo’n dreun tenslotte ook kunnen maken. Bij inktvissen zag hij daar geen mogelijkheid voor.
‘Koppotigen hebben geen met gas gevulde zak, dus ze kunnen zo’n geluid niet maken.’
Phil Lobel, marien bioloog aan Boston University
Ook de plek waar het geluid vandaan kwam, maakte het zoeken lastig. Onderzoekers herleidden de Bloop tot ongeveer 50 graden zuiderbreedte en 100 graden westerlengte, in een afgelegen deel van de zuidelijke Stille Oceaan. Er was geen dier of afbrekend stuk ijs te zien. Het spoor bestond alleen uit wat de onderwatermicrofoons hadden gehoord.
Nieuwe luisterposten brachten het ijs in beeld
Satellietbeeld van de uiteenvallende A53A-ijsberg nabij South Georgia Island, vastgelegd door Envisat. Beeld: esa.int.
In 2005 plaatsten onderzoekers van NOAA’s Pacific Marine Environmental Laboratory, kortweg PMEL, nieuwe hydrofoons dichter bij Antarctica. Ze wilden daarmee onderzeese vulkanen en aardbevingen bestuderen. De apparatuur ving óók dreunen op die leken op het raadselachtige geluid van eerder. Daarmee viel er voor het eerst iets te vergelijken.
Dat verschil telt. Bij 1 opname kun je een geluid horen en de richting ervan bepalen, maar nog niet zien wat er op die plek gebeurde. De latere opnamen kwamen uit een gebied waar de onderzoekers processen rond Antarctica beter konden volgen. Zo kreeg het idee van afbrekend ijs meer houvast, zonder dat er meteen een bepaald ijsplat als veroorzaker van de Bloop was aangewezen.
Goed om te weten Een hydrofoon is een microfoon voor onder water. De nieuwe exemplaren stonden dichter bij Antarctica dan de apparatuur die de Bloop had vastgelegd.
Een brekende ijsberg gaf een hoorbaar voorbeeld
Begin 2008 viel de grote ijsberg A53a uiteen bij South Georgia Island. Onderzoekers konden dat uiteenvallen aan de hand van geluid volgen. Daarbij hoorden ze dreunen die op de Bloop leken. Nu was er dus een gebeurtenis bekend die zulke geluiden kon opleveren, namelijk een ijsberg die in stukken brak.
Dat maakte de vergelijking veel sterker dan een gok op basis van 1 vreemd geluid. De hydrofoons registreerden wat er te horen viel terwijl A53a uiteenviel. Het was geen opname van de gebeurtenis uit 1997, maar een later voorbeeld van hetzelfde soort lawaai. De onderzoekers konden daardoor beter beoordelen welke verklaring bij de Bloop paste.
NOAA bevestigde in 2012 dat een ijsbeving de verklaring was. Daarbij barst ijs en komt het los van een Antarctisch ijsplat. Welk specifiek ijsplat het geluid veroorzaakte, staat niet eenduidig vast.
Wat je hoort, vertelt ook iets over het poolijs
Het volgen van A53a liet zien dat luisterapparatuur meer kan dan een mysterieus geluid vastleggen en ook een uiteenvallende ijsberg hoorbaar kan maken. De opnamen zelf vertellen alleen niet waardoor een bepaald stuk ijs afbrak. Je kunt de Bloop dus niet op basis van dit geluid alleen aan opwarming toeschrijven.
Voor vervolgonderzoek is het vooral interessant om een geluid op te nemen én te weten welke ijsgebeurtenis erbij hoort. Bij A53a lukte dat begin 2008. Zulke opnamen geven onderzoekers vergelijkingsmateriaal voor de volgende dreun die onder water wordt opgevangen.
Over het onderzoek
Bij het vaststellen van de oorzaak speelde seismoloog Robert Dziak een belangrijke rol. Hij was verbonden aan Oregon State University en NOAA. Zijn werk bouwde voort op opnamen van een netwerk met de officiële naam Equatorial Pacific Ocean autonomous hydrophone array.
