Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Rottumeroog is onbewoond en Rijkswaterstaat voert er geen actief kustbeheer meer. Het eiland is door de eeuwen heen flink gekrompen en staat niet op het punt te verdwijnen.
Ook Rottumerplaat is mee aan de wandel. Foto: iStock – kruwt
Aan de westkant van Rottumeroog spoelt zand weg, terwijl er aan de oostkant nieuw zand bijkomt. Zo is het eiland sinds 1916 ongeveer drie kilometer naar het zuidoosten opgeschoven. In 1991 besloot Rijkswaterstaat de natuurlijke processen op het eiland hun gang te laten gaan. Door die keuze kan het eiland van plek blijven veranderen.
Het oude Rottum lag ergens anders
Wie Rottumeroog op een oude kaart zoekt, moet een stuk verder naar het westen kijken. De voorloper van het huidige eiland lag in de 16e eeuw ongeveer op de plek waar nu Rottumerplaat ligt. Het was toen 9 tot 10 kilometer lang. Een eiland dat onderweg is, kan er na een paar eeuwen dus heel anders uitzien.
Rottumeroog hoort bij de provincie Groningen, in de gemeente Het Hogeland. Die ligging maakt het eiland een bijzonder stukje Nederlandse kust, waar de kaart geen vast gegeven is. Wind en water blijven zand verplaatsen, waardoor een oude kustlijn weinig zegt over de plek waar het eiland later ligt.
Het vroegere Rottum-complex en het huidige eiland
Kwelder op Rottum, met begroeiing van zoutminnende planten. Beeld: Ecomare/Christine Koersen, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.
Ook de cijfers laten een grote verandering zien. Rond 1930 besloeg het Rottum-complex ongeveer 850 hectare. Het huidige Rottumeroog is ongeveer 250 hectare groot, ofwel 2,5 vierkante kilometer. Daarbij vergelijk je het vroegere eilandcomplex met het huidige afzonderlijke eiland. Die oppervlaktes laten zien hoe sterk het gebied is veranderd. Het precieze oppervlakteverlies van Rottumeroog zelf is daaruit niet af te leiden.
Er woonden ooit mensen op Rottum. Jan Toxopeus was de laatste vaste bewoner en voogd van het eiland. Toen hij in 1965 met pensioen ging, eindigde ook de permanente bewoning. Een plek die eeuwenlang veranderde, verloor daarmee zijn laatste bewoner die er het hele jaar verbleef.
Voor zijn kleinzoon Klaas Toxopeus was het later moeilijk te accepteren dat het eiland aan zichzelf werd overgelaten. Hij bezette Rottumeroog uit protest in 1991. Zijn actie trok veel aandacht voor de vrees dat het eiland zou verdwijnen. Die zorg zou jaren later, na zware stormen, opnieuw de kop opsteken.
Een eiland met rust laten is ook een keuze
De koerswijziging begon halverwege de jaren tachtig. Rijkswaterstaat koos er toen voor natuurlijke processen in de Waddenzee zo veel mogelijk ongestoord te laten verlopen. Voor Rottumeroog betekende dat dat kustbescherming en versterking plaatsmaakten voor een andere aanpak. Het eerder genomen besluit kreeg in 2002 nog een duidelijker uitwerking.
Vanaf dat jaar beperkte het beheersplan voor Rottumeroog en Rottumerplaat zich tot het verwijderen van zwerfvuil. Ook het resterende minimale onderhoud aan Rottumeroog hield daarmee op. Afval opruimen blijft mogelijk; wind en water blijven het eiland vormgeven.
Goed om te weten Rijkswaterstaat voert ook op Rottumerplaat en Zuiderduin geen actief kustbeheer meer uit. Die keuze geldt dus voor meer eilanden in dit deel van de Waddenzee.
Rottumeroog na de winterstormen van 2015
Na zware stormen in de winter van 2015 laaide de vrees voor het verdwijnen van Rottumeroog weer op. Deltares kwam tot een ander beeld, waarin het eiland vooral van vorm verandert en ook langzaam naar het zuiden schuift. Het eiland blijft ondanks de krimp voorlopig bestaan.
Die bevinding maakt de keuze voor dit stukje Nederlandse kust concreet. Rijkswaterstaat beschermt het eiland niet tegen iedere verandering die wind en water veroorzaken. Tegelijk blijft er wél een beheerder verantwoordelijk, want op 1 januari 2024 nam Rijkswaterstaat het natuurbeheer van Rottumeroog en Rottumerplaat over van Staatsbosbeheer.
Dat beheer laat de ligging van het eiland ongemoeid. Bij Rottumeroog gaat het er nu om wat wind en water doen, zonder de kust actief te versterken. Rijkswaterstaat blijft verantwoordelijk voor beide eilanden, terwijl hun vorm onder invloed van natuurlijke omstandigheden kan blijven veranderen.
Over de studie
Deltares baseerde zijn onderzoek naar de ontwikkeling van Rottumeroog op 30 jaar aan metingen. Ook Rijkswaterstaat onderzocht hoe de eilanden veranderen. Een memo over Rottumeroog en Rottumerplaat beschrijft hun ontwikkeling in de periode 1983 tot en met 2014.
