Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Rijkswaterstaat staat voor zijn grootste vernieuwingsopgave ooit. Veel bruggen en viaducten moeten dringend worden aangepakt. Voor de vernieuwing van bruggen, tunnels en sluizen tot 2030 ontbreekt nog 6,55 miljard euro, terwijl de landelijke klus tientallen jaren zal duren.
Veel Nederlandse bruggen zijn aan vervangen toe. Foto: iStock – ErikdeGraaf
Als je over een brug rijdt, zie je niet hoe lang die nog mee kan. Rijkswaterstaat beheert zo’n 4.500 bruggen, waarvan veel in de jaren zestig en zeventig zijn gebouwd. Van dertig onderzochte betonnen bruggen en viaducten kan momenteel slechts ongeveer een kwart op tijd worden vervangen. Uitstel van vervanging en renovatie kan Nederland tot 2035 ruim 20 miljard euro aan maatschappelijke kosten opleveren.
Ook het staal binnenin vraagt aandacht
Een brug kan er van buiten goed uitzien, terwijl er binnenin iets mis is. Rijkswaterstaat laat dertien betonnen viaducten uit de jaren vijftig en zestig versneld renoveren. Ze bevatten kwetsbaar voorspanstaal: stalen kabels die het beton helpen dragen. Het gaat om hetzelfde type staal als in de brug die in Duitsland instortte.
Dat maakt de opgave groter dan alleen oude bruggen vervangen. Rijkswaterstaat moet ook bepalen welke bouwwerken voorrang krijgen bij onderhoud. Die keuze hangt mede af van het beschikbare geld, zegt Agnes Bernhardt, districtshoofd van de Hoofdvaarweg Lemmer-Delfzijl bij Rijkswaterstaat.
De rekening loopt verder op dan het rijksbudget
Luchtfoto van de Merwedebrug in de A27 nabij Gorinchem. Beeld: Joop van Houdt, Attribution, via Wikimedia Commons.
Tot 2030 is voor het werk aan bruggen, tunnels en sluizen 12,85 miljard euro nodig, blijkt uit het meerjarenoverzicht van Rijkswaterstaat. Dat bedrag gaat over de bouwwerken die de landelijke dienst beheert. Provincies en gemeenten staan voor hun eigen werk, van wegen tot kades.
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten en het Interprovinciaal Overleg ramen de kosten voor vernieuwing en renovatie van die bredere infrastructuur op 66,5 miljard euro. Volgens hun onderzoek is de komende decennia jaarlijks ruim 2,1 miljard euro extra nodig. Het tekort speelt dus op meer plekken dan alleen op de rijkswegen waar je dagelijks overheen rijdt.
“We hebben een programmering, waarin we afhankelijk van het budget kunnen kiezen of we groot onderhoud uitvoeren.”
Agnes Bernhardt, districtshoofd van de Hoofdvaarweg Lemmer-Delfzijl bij Rijkswaterstaat
Deze bruggen dragen veel meer verkeer dan voorzien
Bij de Merwedebrug in de A27 bij Gorinchem zie je hoe sterk het gebruik is veranderd. De brug ging in 1961 open en was berekend op 25.000 voertuigen per dag. Inmiddels rijden er dagelijks meer dan 100.000 overheen. De eerste van twee nieuwe bruggen moet volgens de planning in 2031 klaar zijn.
- De Van Brienenoordbrug in de A16 verwerkt inmiddels meer dan 250.000 voertuigen per dag, terwijl ze was ontworpen voor 50.000. Voor de renovatie houdt Rijkswaterstaat rekening met 1,5 tot 2 miljard euro.
- De Zeelandbrug over de Oosterschelde bereikt rond 2035 het einde van haar levensduur. Een vervangende tunnel zou naar schatting 5 miljard euro kosten, ongeveer 1 miljoen euro per meter.
Bij alle drie de verschillende projecten telt hetzelfde praktische probleem: een brug aanpakken terwijl die belangrijk is voor het verkeer. De bedragen en planningen laten ook zien waarom Rijkswaterstaat niet alle grote klussen tegelijk kan uitvoeren.
De grote bouwgolf komt nog
Veel bruggen, sluizen, wegen en tunnels zijn in een relatief korte periode tussen 1960 en 1980 gebouwd. Bij een gemiddelde technische levensduur van 80 jaar schuift voor die hele groep de vervanging door naar 2040 tot 2060. De landelijke klus loopt daarmee nog lang door nadat de huidige plannen tot 2030 aflopen.
Voor de mensen die het werk plannen, is tijd minstens zo belangrijk als geld. Een brug vervangen vraagt jaren voorbereiding en uitvoering; ondertussen moeten andere bruggen en viaducten ook in gebruik blijven. De Merwedebrug laat zien hoe ver een concrete opleverdatum vooruit kan liggen.
Over het onderzoek
De onderzoeken tellen niet allemaal dezelfde bruggen. TNO bracht 3.700 bruggen en viaducten in beeld en schatte hun vervanging op 16 miljard euro. Een regionale inventarisatie voor Noord-Holland komt uit op 14.500 bruggen en viaducten die moeten worden aangepakt; zonder slimmere werkwijze zou dat 15 tot 20 miljard euro kosten.
Die Noord-Hollandse opgave is verdeeld over veel beheerders. Alleen al in de provincie zijn ruim 10.000 bruggen in handen van 46 verschillende organisaties. Naast de bruggen naderen volgens het onderzoek van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en het Interprovinciaal Overleg bijna 40.000 onderzochte kademuren het einde van hun levensduur.
