Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In Brienz/Brinzauls moesten bewoners meerdere keren hun huis verlaten omdat de berg boven het dorp verschoof. Ook Blatten was al ontruimd toen het dorp grotendeels onder puin verdween.
Luchtfoto van het dorp Brienz in Graubünden met de afgebrokkelde puinhelling van de berg erboven. Beeld: Clemenspool, CC0, via Wikimedia Commons.
Vlak bij het schoolgebouw van Brienz/Brinzauls lag in juni 2023 een metershoge berg puin: een enorme rotsmassa was net voor het Zwitserse dorp tot stilstand gekomen. Geologen hadden weken eerder gewaarschuwd dat boven de huizen tot twee miljoen kubieke meter gesteente kon losbreken. In Blatten kwam het gevaar uit een andere hoek: rotsen van de Kleines Nesthorn stapelden zich op de Birchgletsjer, die op 28 mei 2025 bezweek en een stroom van steen, ijs en modder het dal in stuurde.
De berg bleef vlak voor Brienz liggen
In Brienz/Brinzauls, een dorp in het kanton Graubünden met minder dan 100 inwoners, begon de ontruiming op 12 mei 2023. Toen in de nacht van 15 op 16 juni ongeveer 1,2 miljoen kubieke meter rots omlaag kwam, bleef schade aan het dorp uit. Dat scheelde weinig.
Vanaf de tweede helft van september 2024 bewoog het bovenste deel van de puinhelling soms meer dan 30 centimeter per dag. De gemeente Albula hield er rekening mee dat opnieuw tot 1,2 miljoen kubieke meter gesteente richting de huizen kon schuiven.
Op 9 november 2024 volgde een spoedontruiming, dit keer vanwege de dreiging dat ongeveer 5 miljoen kubieke meter grond zou bezwijken. Enkele weken na de ramp in Blatten, in juni 2025, moesten de bewoners van Brienz weer weg. Het was hun vierde evacuatie in twee jaar.
In Blatten bleef ook na de lawine het gevaar groeien
Blatten, in het Lötschental in het kanton Wallis, had ongeveer 300 inwoners. Zij werden op 19 mei 2025 samen met hun vee in veiligheid gebracht. De rotsen die zich op de gletsjer ophoopten, maakten de situatie daar anders dan in Brienz: toen het ijs bezweek, raasde ook water en modder mee het dal in.
De omvang was enorm. Naar schatting kwam ongeveer 9 miljoen kubieke meter materiaal naar beneden en werd zo’n 90 procent van Blatten verwoest of bedolven. Het puin damde de rivier de Lonza af. Achter die dam ontstond een meer, waardoor ook overgebleven gebouwen onder water kwamen te staan.
Een 64-jarige herder die zich buiten het ontruimde gebied bevond, kwam om. De schade werd geschat op 320 miljoen Zwitserse frank. Burgemeester Matthias Bellwald verwoordde tijdens een persconferentie wat er van zijn dorp over was.
“Het onvoorstelbare is gebeurd. Het dorp zoals het er stond, is verloren.”
Matthias Bellwald, burgemeester van Blatten
Onder Brienz schuift een hele berghelling
De dreiging bij Brienz zit dieper dan losse stenen aan de oppervlakte. Het dorp ligt op een oude, bewegende berghelling waarvan de actieve delen samen ongeveer 170 miljoen kubieke meter omvatten. Boven de huizen schuift een laag van zo’n 150 meter dik gemiddeld 1,5 meter per jaar naar het zuiden.
Smeltwater uit een oude gletsjerafzetting oefent druk uit onder zachte, met water verzadigde gesteentelagen. Die combinatie helpt verklaren waarom de helling blijft bewegen, ook wanneer er niet meteen een groot stuk afbreekt. Voor de bewoners telt daardoor zowel de kans op een plotselinge val als de snelheid waarmee de grond dag na dag verschuift.
Opwarming speelt in Blatten een andere rol
Bij Brienz ziet een geoloog die de helling volgt geen direct verband met klimaatverandering: daar draait het om de plaatselijke opbouw van de berg. Blatten laat een ander risico zien. Een studie naar de gletsjerramp plaatst die in de warmste periode van tien jaar sinds minstens het jaar 742 en wijst op de gevolgen die opwarming kan hebben in gebieden met gletsjers.
De oorzaken in Brienz en Blatten verschillen. Bij Brienz is de langzaam schuivende ondergrond bepalend; bij Blatten stapelden vallende rotsen zich op een gletsjer die daarna instortte.
Over het onderzoek
De studie over Blatten beschrijft hoe naar schatting 20 miljoen ton rots en ijs het dorp en nabijgelegen plekken in het Lötschental bedekte. Dat is een schatting in gewicht; het cijfer van 9 miljoen kubieke meter hierboven drukt de omvang van het neergestorte materiaal uit.
Bij Brienz hielden geologen juist de beweging van de helling in de gaten. Toen de snelheid in 2024 sterk opliep, kondigde de gemeente Albula in oktober de gele waarschuwingsfase af om een preventieve ontruiming voor te bereiden.
