Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google

Blootstelling aan hormoonverstoorders kan al vóór de geboorte beginnen, waarschuwen de VN in een nieuw rapport. De stoffen leiden tot een bredere waaier aan gezondheidseffecten bij mens en milieu dan tot nog toe werd aangenomen.

hormoonverstoorders

Ook in voedselverpakkingen kunnen hormoonverstoorders zitten. Foto: iStock – Oscar Requejo

Hormoonverstoorders – stoffen die de hormoonhuishouding van het lichaam kunnen verstoren – zijn al aangetroffen in onder meer bloed, moedermelk en navelstrengbloed. Blootstelling in een vroeg stadium, ook al vóór de geboorte, kan blijvende gevolgen hebben voor de hersenontwikkeling, de groei en de voortplantingsgezondheid. Dat blijkt uit een grootschalig rapport van het VN-milieuagentschap (Unep) in samenwerking met de Wereldgezondheidsorganisatie.

Ruim een decennium na de vorige VN-analyse is het bewijs sterk toegenomen voor een lange lijst met effecten van de stoffen op onder meer de vruchtbaarheid, hersenontwikkeling en neurologische functies, de schildklier, en het immuunsysteem. Mogelijk is er ook een impact op het hart, de nieren en de lever, maar daarvoor is er nog meer onderzoek nodig.

Bewijs alleen maar sterker

“Hormonen sturen ontzettend veel processen in ons lichaam, van de ontwikkeling van de hersenen tot onze vruchtbaarheid en stofwisseling”, zegt Juliette Legler, hoogleraar Toxicologie aan de Universiteit van Utrecht en een van de hoofdauteurs. “Dat geldt voor mensen, en net zo goed voor dieren. Dit rapport laat zien dat het bewijs de afgelopen tien jaar alleen maar sterker is geworden. We hoeven niet te wachten op nog meer onderzoek: de kennis om te handelen is er. Bescherm vooral zwangeren en jonge kinderen, en pak de bronnen aan. We kunnen als mens niet gezond zijn als ons milieu dat niet is.”

Vooral blootstelling in de baarmoeder, in de vroege jeugd en in de puberteit is riskant en reden voor zorg, blijkt uit het rapport. Schade die dan ontstaat kan blijvend zijn, en soms pas decennia later zichtbaar worden.

En de effecten beperken zich lang niet tot de menselijke gezondheid. Bij vissen, vogels, amfibieën en zoogdieren is blootstelling aan hormoonverstorende stoffen in verband gebracht met een verstoorde voortplanting, ontwikkeling en gedrag.

Overal aanwezig, vaak ongetest

Hormoonverstorende stoffen zitten in water, bodem, lucht, voedsel en huisstof. Ze komen ook voor in alledaagse producten, zoals voedselverpakkingen, cosmetica, speelgoed, textiel en medische hulpmiddelen. Ze zijn zo alomtegenwoordig, dat ze zelf op de Noord- en de Zuidpool zijn gevonden.

En er zijn nog enorme hiaten in de kennis: wereldwijd zijn nu ruim 350.000 chemicaliën en chemische mengsels geregistreerd voor productie en gebruik, maar slechts een klein deel daarvan is geëvalueerd op hormoonverstorende eigenschappen. Bovendien groeit het besef dat mensen en dieren worden blootgesteld aan mengsels van chemicaliën in plaats van aan één stof tegelijk.

Het huidige beleid is volgens het rapport versnipperd en onvoldoende. De auteurs vinden dat het bewijs nu al sterk genoeg is om in te grijpen. Daarbij moeten kwetsbare groepen zoals zwangeren en kinderen voorop staan, en moet de aanpak in sectoren die veel blootstelling veroorzaken beginnen bij de bron.