Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Toen turfstekers in 1950 bij Silkeborg de Man van Tollund vonden, zat het touw nog om zijn nek. Onderzoekers bekeken in 2021 zijn darminhoud opnieuw en konden zijn laatste maaltijd nauwkeuriger reconstrueren.
In een landschap als dit werd de Man van Tollund bewaard. Foto: iStock – frankix
Een maaltijd is zo op, en meestal blijft er weinig van over. Bij de Man van Tollund, die tussen 405 en 384 v.Chr. stierf, bleven in een Deens veen zelfs sporen van zijn eten bewaard. Al in 1951 werd onderzocht wat hij kort voor zijn dood had gegeten. De vroege analyse gaf nog geen volledig beeld van zijn laatste maaltijd.
Het veen bewaarde meer dan een lichaam
Het veen bij Silkeborg conserveerde de Man van Tollund uitzonderlijk goed. Daardoor bleef er zelfs materiaal in zijn darmen bewaard, terwijl het lichaam zelf duizenden jaren oud was. Toen hij stierf, was hij tussen de 30 en 40 jaar oud.
Het touw wijst erop dat hij is opgehangen. Het kan een rituele offergave of een executie zijn geweest. Waarom hij precies aan zijn einde kwam, staat niet vast. Zijn maag- en darminhoud vertelt wel iets heel concreets over de uren ervoor, namelijk wat hij at.
De man van Tollund in het museum. Foto: Grönneger 1 – From Nedersaksisch Wiki, CC BY-SA 3.0Â
Gerst vormde het grootste deel van zijn pap
Hij at zijn laatste maaltijd naar schatting 12 tot 24 uur voor zijn dood. Het was een pap met granen en zaden, aangevuld met vette vis. De nieuwe analyse maakte het mogelijk om van twee ingrediënten ook de hoeveelheid te schatten:
- 335 gram gerst, ongeveer 85 procent van de pap.
- 29 gram bleekknoopkruid, ongeveer 9 procent.
- Daarnaast zaten er vlas, ook bekend als lijnzaad, en sporen van vette vis in de maaltijd.
Bleekknoopkruid groeide tussen de gerst. De zaden zijn vermoedelijk samen met het graan geoogst. Zo belandde een plant van de akker waarschijnlijk vanzelf in de kookpot.
Graan was het hoofdbestanddeel van zijn pap. Hij at daarbij ook vis. Juist die combinatie geeft een inkijkje in het voedsel dat in zijn omgeving beschikbaar was.
In zijn darmen zaten ook parasieten
De darminhoud vertelde de onderzoekers meer dan wat er op het menu stond. Ze vonden sporen van zweepworm en spoelworm, parasieten die in het lichaam kunnen leven. De analyse wees ook op een lintworminfectie.
Dat laatste was bijzonder, omdat het onderzoek het eerste gemelde bewijs van een lintworminfectie in een geconserveerd oud lichaam leverde.
Volgens de onderzoekers kan hij parasieten hebben opgelopen door rauw of onvoldoende verhit vlees te eten. Vervuild water uit een put is een andere mogelijke besmettingsroute. De besmettingsroute is onbekend.
De oude analyse kreeg een nieuwe kans
De eerste analyse had al vastgesteld dat hij pap met gerst, vlas en wilde zaden had gegeten. Dat beeld bleef overeind. De latere, gedetailleerdere analyse bracht er iets bij wat eerder was gemist, namelijk de vis en de geschatte verhoudingen van de ingrediënten.
Archeoloog Nina H. Nielsen van Museum Silkeborg leidde het nieuwe onderzoek naar de darminhoud. Haar team werkte samen met het Nationaal Museum van Denemarken, Moesgaard Museum en Aarhus University. Het resultaat gaf een veel scherper beeld van dezelfde maaltijd.
De studie verscheen in augustus 2021 in het wetenschappelijke tijdschrift Antiquity.
