In 1987 vingen biologen de laatste wilde condor, nu vliegen er weer bijna 400

Het is vroeg in de ochtend van 19 april 1987. Op een hoogvlakte in Bitter Creek, ten noordwesten van Los Angeles, ligt een kanonnet klaar. Een mannetjescondor met de code AC-9 daalt neer bij een karkas. Om kwart over tien slaat het net dicht. Op dat moment is de Californische condor uitgestorven in het wild.

De grootste vogel van Noord-Amerika

De Californische condor is een gier met een spanwijdte van bijna drie meter. Hij is daarmee de grootste landvogel van Noord-Amerika. Ooit vloog hij van Florida tot Canada. Rond 1900 waren er nog maar een paar honderd over.

Mensen schoten condors, vergiftigden ze en verzamelden hun eieren. Maar de grootste sluipmoordenaar was onzichtbaar. Condors eten kadavers. In die kadavers zitten vaak loodsplinters van kogels. Begin jaren tachtig waren er nog maar 22 condors over.

Een omstreden beslissing

Biologen namen een radicaal besluit. Ze wilden alle overgebleven wilde condors vangen voor een fokprogramma. Natuurorganisatie Audubon was het daar niet mee eens en stapte zelfs naar de rechter. Een soort volledig uit het wild halen, voelde voor velen als opgeven.

De rechter gaf de biologen gelijk. Met de vangst van AC-9 zat de hele wereldpopulatie van 27 condors in twee dierentuinen, in Los Angeles en San Diego. Vijf jaar lang vloog er geen enkele condor in het wild.

Terug in de lucht

In 1988 kwam het eerste kuiken in gevangenschap uit het ei. In 1992 vlogen de eerste gefokte condors weer uit in Californië. Later volgden groepen in Arizona, Utah en Mexico.

AC-9 zelf werd in 2002 vrijgelaten, na vijftien jaar in gevangenschap. Twee jaar later kreeg hij zijn eerste kuiken in het wild. Het kwam uit op Paaszondag, precies zoals hij zelf ooit op Paaszondag werd gevangen.

Lood blijft de grootste moordenaar

Eind 2025 telde de Amerikaanse natuurdienst 607 condors. Daarvan leven er 392 in het wild en 215 in gevangenschap. Dat klinkt als een succes, en dat is het ook. Maar de groei gaat moeizaam.

Sinds 1992 stierven 161 wilde condors aan loodvergiftiging. Dat is de helft van alle sterfgevallen met een bekende oorzaak. Veel condors worden regelmatig gevangen voor een bloedtest. Als het loodgehalte te hoog is, krijgen ze een behandeling die het lood uit hun lichaam haalt. Onderzoekers berekenden eerder dat de populatie zonder die behandelingen zou krimpen.

• 1987: laatste wilde condor gevangen, 27 vogels in totaal
• 1992: eerste vrijlatingen
• 2025: 607 condors, waarvan 392 in het wild
• 161 doden door lood sinds 1992

Wat de condor zegt over ons landschap

Californië verbood in 2019 loodhoudende munitie voor de hele jacht. Dat helpt, maar lood blijft lang in het landschap achter. Onderzoekster Myra Finkelstein zei het ooit zo: “Lood maakt geen onderscheid tussen het vergiftigen van een condor en het vergiftigen van een kind.”

Daarmee is de condor meer dan een zeldzame vogel. Hij is een meetinstrument voor vervuiling. Ook in Europa speelt dit. Sinds 2023 is loodhagel in en rond wetlands in de hele EU verboden. Een breder verbod op lood in jacht- en vismaterialen ligt al jaren op tafel. Het verhaal van de condor laat zien wat er op het spel staat. Een soort redden lukt pas echt als je ook de bron van het gif aanpakt.

Dit is het vierde deel van onze serie over soorten die terugkwamen van de rand van uitsterven. Lees ook onze eerdere verhalen over de Iberische lynx, de sabelantilope, het Przewalskipaard en ons verhaal over de kākāpō.

Bronnen

• U.S. Fish and Wildlife Service: 2025 California Condor Population Status (pdf)
• U.S. Fish and Wildlife Service, persbericht 1987: Last wild California condor captured for breeding program (pdf)
• California Department of Fish and Wildlife: California Condor
• Audubon California: History of Audubon and the Condor
• U.S. Fish and Wildlife Service: Three California Condor Chicks Hatch in Southern California
• Live Science: Lead Poisoning ‘Epidemic’ Keeps Condors From Bouncing Back