Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In 1972 schoten jagers in Oman de laatste wilde Arabische oryxen dood. Tien jaar eerder had een reddingsoperatie al een paar dieren naar een dierentuin in Arizona gebracht. Met die 'wereldkudde' keerde de soort in 1982 terug in de woestijn. Het werd het sjabloon voor latere projecten, maar in Oman liep het verhaal ook een harde knauw op door stropers en olie.
Arabische oryxen in de woestijn. Foto: iStock – Leamus
Stel je een spierwitte antilope voor met twee lange, kaarsrechte hoorns. Van opzij lijkt het alsof er maar één hoorn is. Volgens een oude theorie lag hier een van de inspiratiebronnen voor de eenhoorn. Voor Arabische landen is de oryx nog altijd een symbool. Hij is het nationale dier van onder meer Qatar, Oman en de Verenigde Arabische Emiraten. Toch scheelde het weinig of hij was voorgoed verdwenen.
Jagen met jeeps en geweren
De Arabische oryx leefde ooit op een groot deel van het Arabisch Schiereiland, tot in Irak en Syrië. Hij is perfect aangepast aan de woestijn. Hij kan lang zonder te drinken en vindt vocht in planten en ochtenddauw.
In de twintigste eeuw veranderde de jacht. Met terreinwagens en moderne geweren werd de oryx een makkelijke prooi. In oktober 1972 kwam het bericht dat de laatste wilde kudde van zes dieren was afgeschoten op de vlakte van Jiddat al Harasis, in centraal Oman. De soort was uitgestorven in het wild.
Operatie Oryx
Gelukkig had een groep natuurbeschermers dit zien aankomen. In 1962 startte de Britse Fauna Preservation Society, nu Fauna & Flora, Operatie Oryx. Een expeditie ving in het toenmalige Aden drie van de laatste wilde dieren. Samen met geschonken oryxen uit Koeweit, Saoedi-Arabië en de dierentuin van Londen vormden ze een groep van negen.
Die negen dieren gingen naar de Phoenix Zoo in Arizona. Het droge woestijnklimaat daar leek op hun thuisland. Ze werden de basis van de ‘wereldkudde’. Die groeide gestaag. Rond 1980 telde de kudde ongeveer honderd dieren.
Terug naar dezelfde woestijnvlakte
Op 31 januari 1982 gingen in Oman de hekken open. Een groep in gevangenschap geboren oryxen liep de woestijn in. Ze werden vrijgelaten op precies dezelfde vlakte waar tien jaar eerder de laatste wilde oryx was gedood.
Het werkte. De dieren pasten zich aan het harde woestijnleven aan en kregen jongen. Later volgden projecten in Saoedi-Arabië, Israël, Jordanië en de Emiraten. In 2011 verlaagde de IUCN de status naar kwetsbaar. Volgens National Geographic was het de eerste soort die van ‘uitgestorven in het wild’ terugging naar die categorie.
Olie boven oryx
In Oman nam het verhaal daarna een pijnlijke wending. Het leefgebied werd in 1994 werelderfgoed, het Arabian Oryx Sanctuary. Maar vanaf 1996 sloegen stropers toe. Zij vingen levende oryxen voor privécollecties buiten het land. In 1996 leefden er 450 oryxen in het reservaat, in 2007 nog maar 65. Daarvan waren er slechts een paar vrouwtjes.
In datzelfde jaar verkleinde Oman het reservaat met 90 procent. Op het vrijgekomen land mocht naar olie worden gezocht. UNESCO haalde het gebied daarop van de werelderfgoedlijst. Het was de eerste keer ooit dat dat gebeurde.
Het sjabloon voor Tsjaad
Ondanks die tegenslag werd de Arabische oryx het voorbeeld voor latere reddingsacties. Het idee van een genetisch zorgvuldig samengestelde wereldkudde keerde terug bij de sabelantilope, die vanuit Abu Dhabi naar Tsjaad werd gevlogen. Ook de les uit Oman bleef hangen: dieren uitzetten is niet genoeg. Zonder bewaking en een beschermd leefgebied gaat het alsnog mis.
Wat de oryx ons leert over fossiele keuzes
Het verhaal van de Arabische oryx is daarmee meer dan een succesverhaal. Het laat zien hoe kwetsbaar natuurherstel is als het botst met economische belangen. In Oman won de olie het van het reservaat. Juist fossiele brandstoffen zijn de grootste aanjager van klimaatverandering, die de woestijnen van het Midden-Oosten nog heter en droger maakt.
Wie natuur wil herstellen, moet dus ook keuzes maken over land, energie en geld. De oryx bewijst dat een soort terug kan komen. Hij bewijst ook dat die terugkeer weer ongedaan kan worden gemaakt.
Dit is het zesde deel van onze serie over soorten die terugkwamen van de rand van uitsterven. Lees ook onze eerdere verhalen over de Iberische lynx, de sabelantilope, het Przewalskipaard, de Californische condor, de wisent en ons verhaal over de kākāpō.
Bronnen
- Phoenix Zoo: The Resurrection of the Arabian Oryx
- BBC Wildlife: The Arabian oryx, how Qatar’s national animal came back from the dead
- UNESCO: Oman’s Arabian Oryx Sanctuary, first site ever to be deleted from the World Heritage List
- Oryx (Cambridge): Fall, resurrection and uncertainty, an Arabian tale
- National Geographic: The Arabian oryx, a Red List success story
- AramcoWorld: Rx for Oryx
