Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In de vrij toegankelijke natuur langs de Grensmaas kun je speuren naar losse fossielen, zonder te graven. In het Maasgrind van Zuid-Limburg zitten vondsten uit het Carboon, maar voor gericht zoeken in een grindgroeve bij Stein moet je op een excursiedag wachten.
Een voorbeeld van een fossiel dat je langs het water kunt vinden. Foto: iStock – Chrisdanslanature
Een vreemde afdruk op een kiezel: langs de Maas kan een steen meer vertellen dan je op het eerste gezicht ziet. Veel Maasgrind in Limburg komt uit de Ardennen, en sommige gesteenten zijn ongeveer 500 miljoen jaar oud. Tegelijk is het Nederlandse zomerbed van de Grensmaas beschermd natuurgebied. Rijkswaterstaat voegde bij Meers in 2025 circa 37.700 kubieke meter grind toe om de onderwaternatuur te verbeteren: de stenen zijn interessant om te bekijken en van belang voor het leven in de rivier.
Na hoogwater verandert de oever
Als het water zakt, blijft er grind achter op de oevers van de Grensmaas. Tussen die losse stenen kun je een afdruk of een stukje versteend hout tegenkomen. Je hebt er geen schop voor nodig: rustig kijken en een steen omdraaien is een prima begin.
De vrij toegankelijke natuur loopt langs het Maastraject tussen Maastricht en Maasbracht en Thorn. Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Limburgs Landschap en Natuurpunt beheren gebieden aan weerszijden van de rivier. Je kunt er dus op eigen houtje wandelen, zonder te wachten op een georganiseerde tocht. Een groeve binnenlopen is iets anders; daar gelden aparte afspraken.
Een afdruk kan ouder zijn dan je denkt
Preparateur Jacques Knops van het Natuurhistorisch Museum Maastricht zoekt in Zuid-Limburg naar resten van varens en boomstammen. Die horen bij het Carboon, de periode waarin ook steenkool ontstond. Ze duurde van ongeveer 358,9 tot 298,9 miljoen jaar geleden. Een afdruk van een plant vertelt dus over een landschap dat er lang vóór de huidige Maas lag.
Ook resten van zeeleven kunnen tussen de stenen zitten, zoals stukjes van zeeliliestengels. Dat zijn delen van dieren die, ondanks hun naam, geen planten waren. Het grind brengt materiaal uit verschillende perioden bij elkaar. Een donkere plantafdruk en een restant van een zeedier naast elkaar zeggen daarom niets over hun oorspronkelijke leefomgeving.
Recent werd er nog een spectaculaire vondst gedaan van een fossiel van een zogeheten cyclide. Dat is een klein, krabachtig dier en een van de meest mysterieuze diergroepen uit de prehistorie. Het maakt deel uit van een uitgestorven groep schaaldieren waarvan wereldwijd maar enkele tientallen soorten bekend zijn. Wetenschappers weten nog steeds niet precies welke plek deze dieren innemen in de evolutie.
In een groeve zoek je met een groep
Wie gerichter wil speuren, kan terecht bij grindgroeve l’Ortey in Stein. De afdeling Limburg van de Nederlandse Geologische Vereniging organiseert er enkele keren per jaar speciale zoekdagen in jong Maasgrind. Aanmelden hoeft daar niet, maar je kunt alleen tijdens zo’n excursie het terrein op.
Ook Noord-Limburg heeft excursies in zand- en grindgroeves. Geologieverenigingen bezoeken onder meer plekken bij Grubbenvorst en Twisteden, waar zowel Maasgrind als Rijngrind ligt. Je kunt er andere vondsten tegenkomen dan op een wandeling langs de Grensmaas:
- Fossielen van koralen en zeelelies, en soms van trilobieten (uitgestorven zeedieren met een geleed pantser).
- Rijnagaten, stenen die opvallen door hun kleur en tekening.
- Maaseitjes, de naam die zoekers gebruiken voor bepaalde afgeronde stenen uit het grind.
Zo’n excursie draait ook om toegang. Een grindgroeve is geen vrij toegankelijk wandelgebied, zelfs als er stenen aan de oppervlakte liggen. Zoekdagen vinden daarom onder begeleiding en op vastgestelde tijden plaats. Voor Stein kun je de excursiedagen van de NGV-afdeling Limburg in de gaten houden; in Noord-Limburg organiseren ook andere geologieverenigingen tochten.
Vrij struinen langs de Grensmaas
Losse natuurlijke fossielen vallen in Nederland niet op dezelfde manier onder de archeologische regels van de Erfgoedwet als bijvoorbeeld vondsten met een metaaldetector. Je mag daardoor niet overal graven of grote hoeveelheden grind meenemen. Houd het langs de Grensmaas bij losse vondsten aan de oppervlakte en respecteer de regels van de terreinbeheerder.
Het Nederlandse zomerbed is aangewezen als Natura 2000-gebied. Daar gaat het onder meer om bescherming van rivierfonteinkruid en vlottende waterranonkel, waterplanten die in de rivier groeien. Ook het leefgebied van de rivierdonderpad en rivierprik telt mee. Tussen augustus en november 2025 werd het nieuwe grind bij Meers aangebracht; de rivierbodem is daarmee óók leefgebied.
Bij Vaals ligt een heel ander verhaal in het grind
Wil je met kinderen op zoek naar fossielen, dan is de Selzerbeek bij Vaals nog een mogelijkheid. Daar stroomt het water langs kalksteen van ongeveer 70 miljoen jaar oud. Door wat grind met de hand te doorzoeken, kun je er belemnieten of haaientandjes vinden. Het is ook een zoekplek voor kinderen onder de twaalf jaar.
